Ấn Độ đặt mục tiêu kỳ lân mới kỷ lục trong bốn năm nhờ làn sóng AI

Sau giai đoạn chững lại vì thắt chặt tiền tệ toàn cầu, hệ sinh thái khởi nghiệp Ấn Độ đang cho thấy dấu hiệu phục hồi mạnh mẽ. Làn sóng startup ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) và công nghệ số không chỉ giúp số lượng kỳ lân tăng trở lại, mà còn đặt tham vọng đưa Ấn Độ trở thành trung tâm công nghệ có sức cạnh tranh với Mỹ và Trung Quốc.

LÀN SÓNG KỲ LÂN CHỮNG LẠI

Ấn Độ hiện xếp thứ ba thế giới về số lượng kỳ lân – các công ty khởi nghiệp tư nhân được định giá từ 1 tỷ USD trở lên. Theo dữ liệu của hãng nghiên cứu Mỹ CB Insights, tính đến tháng 10, quốc gia Nam Á này có 66 kỳ lân, với tổng giá trị doanh nghiệp đạt khoảng 162 tỷ USD.

Dù còn khoảng cách khá xa so với Mỹ – quốc gia dẫn đầu với hơn 700 kỳ lân – và Trung Quốc với hơn 150, Ấn Độ vẫn vượt qua nhiều nền kinh tế lớn khác, trong đó có Nhật Bản (8 kỳ lân). Điều này phản ánh tiềm năng dài hạn của thị trường hơn 1,4 tỷ dân cùng lực lượng lao động công nghệ đông đảo.

Làn sóng kỳ lân tại Ấn Độ thực sự bùng nổ từ năm 2020, đạt đỉnh vào năm 2021 với 45 công ty mới gia nhập “câu lạc bộ tỷ USD”, theo nền tảng dữ liệu khởi nghiệp Inc42. Tuy nhiên, đà tăng trưởng nhanh chóng này không duy trì được lâu. Khi các ngân hàng trung ương tại Mỹ và châu Âu siết chặt chính sách tiền tệ để kiểm soát lạm phát, dòng vốn đầu tư mạo hiểm toàn cầu suy giảm mạnh.

Hệ quả là năm 2023, Ấn Độ chỉ ghi nhận vỏn vẹn hai kỳ lân mới – mức thấp nhất trong nhiều năm. Trong giai đoạn 2024–2025, con số này vẫn duy trì dưới 10 mỗi năm, cho thấy thị trường đang trải qua quá trình điều chỉnh sâu.

Dẫu vậy, năm nay các tín hiệu phục hồi đã rõ nét hơn. Inc42 dự báo Ấn Độ có thể ghi nhận từ 10–13 kỳ lân mới trong năm 2026. Khoảng 150 startup hiện được định giá trên 200 triệu USD, trong đó nhiều doanh nghiệp đã tiến sát mốc 800 triệu USD – tức chỉ còn cách danh hiệu kỳ lân một bước ngắn. Khảo sát của Inc42 với hơn 100 nhà đầu tư cho thấy 90% có kế hoạch rót vốn vào startup trong năm nay, phản ánh niềm tin đang quay trở lại thị trường.

AI VÀ LÀN SÓNG ĐỔI MỚI: TỪ FINTECH ĐẾN SẢN XUẤT, LOGISTICS

Trong nhiều năm, các kỳ lân Ấn Độ chủ yếu đến từ lĩnh vực thương mại điện tử và fintech. Những tên tuổi như Laserpay trong mảng thanh toán số hay Zepto trong giao hàng tạp hóa trực tuyến đã góp phần định hình diện mạo hệ sinh thái khởi nghiệp nước này.

Tuy nhiên, cấu trúc đang dần thay đổi. Các công ty liên quan đến AI và hạ tầng công nghệ đang nổi lên như động lực mới. Một trong những kỳ lân mới đáng chú ý là Juspay – doanh nghiệp chuyên về hạ tầng thanh toán – và Neysa, nhà cung cấp dịch vụ AI cho doanh nghiệp.

Sharad Sanghi, đồng sáng lập và CEO của Neysa, cho biết mục tiêu của công ty là góp phần đưa Ấn Độ trở thành điểm đến toàn cầu về năng lực tính toán AI, bao gồm hạ tầng phục vụ huấn luyện và triển khai các mô hình trí tuệ nhân tạo. Trong bối cảnh AI đang trở thành công nghệ nền tảng cho nhiều ngành công nghiệp, tham vọng này phản ánh chiến lược nâng cấp vị thế công nghệ quốc gia.

Theo ông Mrigank Gutgutia, đối tác tại hãng nghiên cứu thị trường Redseer, xu hướng mới cho thấy các startup Ấn Độ đang tiến sâu vào những lĩnh vực truyền thống như sản xuất, logistics và xây dựng thương hiệu tiêu dùng. “Họ tận dụng thế mạnh về đổi mới, công nghệ và khả năng thấu hiểu khách hàng để tái cấu trúc những ngành vốn phân mảnh và kém hiệu quả”, ông nhận định.

Một ví dụ tiêu biểu là BorderPlus – startup chuyên đưa điều dưỡng viên sang làm việc tại nước ngoài. Công ty ứng dụng AI để tối ưu hóa quy trình đào tạo và hỗ trợ tìm việc, từ đó rút ngắn thời gian và chi phí cho người lao động. BorderPlus đã đưa hơn 200 điều dưỡng viên Ấn Độ và Philippines sang Đức, đồng thời có kế hoạch mở rộng sang Nhật Bản và các thị trường khác. Mục tiêu đến năm tài chính 2032 là đưa 60.000 lao động ra nước ngoài mỗi năm.

BorderPlus được thành lập năm 2025 bởi Mayank Kumar – đồng sáng lập nền tảng giáo dục trực tuyến upGrad – cùng Ayush Mathur, cựu lãnh đạo tại doanh nghiệp tiền thân của Prism, đơn vị vận hành chuỗi khách sạn Oyo. Theo Kumar, ý tưởng khởi nghiệp xuất phát từ kinh nghiệm trước đây khi họ nhận thấy công nghệ có thể mang lại giá trị lớn cho một ngành còn phân mảnh và thiếu chuẩn hóa.

“Thị trường Ấn Độ đang chứng kiến sự chấp nhận ngày càng lớn đối với các startup và doanh nghiệp giai đoạn đầu, sẵn sàng phá vỡ những mô hình cũ”, ông nói. “Đây là môi trường đầy hứng khởi, thôi thúc nhiều người xây dựng những sản phẩm mới và sáng tạo”.

TINH THẦN DÁM THẤT BẠI

Bên cạnh công nghệ, nguồn nhân lực và môi trường vốn được cải thiện là những trụ cột quan trọng cho đà phục hồi. Ấn Độ sở hữu lực lượng kỹ sư và chuyên gia CNTT đông đảo, nhiều người từng làm việc cho các tập đoàn toàn cầu.

Theo Nemesisa Ujjain, Giám đốc chương trình tăng tốc khởi nghiệp The Circle: Founders Club, thế hệ trẻ Ấn Độ ngày nay có xu hướng chọn khởi nghiệp thay vì tìm kiếm công việc ổn định. “Họ muốn tự xây dựng doanh nghiệp của mình ngay từ đầu”, bà nói. Tinh thần này cũng được ông Takanori Higuchi, Phó Giám đốc Văn phòng New Delhi của Tổ chức Xúc tiến Thương mại Nhật Bản, mô tả là “tư duy táo bạo, không sợ thất bại”.

Về vốn, hệ sinh thái tài chính cho startup đang đa dạng hơn so với trước đây. Theo Mayank Kumar, không chỉ dòng vốn quốc tế quay trở lại, mà nguồn vốn nội địa cũng tăng trưởng đáng kể. Sự tham gia ngày càng lớn của nhà đầu tư trong nước giúp giảm phụ thuộc vào biến động toàn cầu.

Chính phủ Ấn Độ cũng đóng vai trò thúc đẩy thông qua sáng kiến Startup India, tập trung hỗ trợ thuế, huy động vốn và hợp tác giữa doanh nghiệp – trường đại học. Song song đó, thị trường vốn đại chúng ngày càng trở thành kênh huy động quan trọng. Theo Redseer, các thị trường công khai đã chiếm tới 35% tổng nguồn vốn cho startup trong năm 2025, phản ánh mức độ trưởng thành dần của hệ sinh thái.

Tuy vậy, bức tranh không hoàn toàn màu hồng. Tổng vốn huy động của startup Ấn Độ vẫn giảm so với đỉnh năm 2021, và các nhà đầu tư hiện thận trọng hơn nhiều.