Thiếu hành lang pháp lý là thách thức lớn khi ứng dụng blockchain vào trung tâm tài chính quốc tế

Việt Nam đang thể hiện quyết tâm mạnh mẽ trong việc xây dựng các Trung tâm Tài chính Quốc tế (IFC) tại Thành phố Hồ Chí-Minh và Đà Nẵng, một bước đi chiến lược nhằm nâng cao vị thế kinh tế trên trường quốc tế. 

Kế hoạch hành động triển khai xây dựng Trung tâm tài chính quốc tế tại Việt Nam đến hết năm 2025 đặt mục tiêu hoàn thiện khung pháp lý đặc thù cho mô hình này. 

BLOCKCHAIN LÀ NỀN TẢNG KHÔNG THỂ THIẾU CHO MỘT IFC HIỆN ĐẠI VÀ MINH BẠCH

Trong bối cảnh đó, công nghệ chuỗi khối (blockchain) đang được giới chuyên gia nhận định là nền tảng không thể thiếu cho một IFC hiện đại và minh bạch.

Trả lời phỏng vấn Tạp chí Kinh tế Việt Nam / VnEconomy, bà Lê Mai Phương, Luật sư Cộng sự tại Văn phòng Hà Nội, đồng tác giả nghiên cứu "Industry Spotlight: Action plan released for the development of Vietnam's International Financial Centers" của Indochine Counsel, cho rằng công nghệ blockchain có thể đóng vai trò nền tảng trong việc vận hành một Trung tâm Tài chính Quốc tế hiện đại và cạnh tranh. 

“Với các đặc tính vượt trội như tính minh bạch, khả năng truy xuất và tự động hóa giao dịch, blockchain mở ra vô số ứng dụng từ thanh toán xuyên biên giới, quản lý tài sản, tài chính phi tập trung (DeFi) cho đến hợp đồng thông minh”, luật sư Lê Mai Phương nói.

Singapore chính là hình mẫu tiêu biểu cho việc ứng dụng thành công blockchain để củng cố vị thế trung tâm tài chính hàng đầu. Ngay từ năm 2016, Cơ quan Tiền tệ Singapore (MAS) đã khởi xướng "Project Ubin", một sáng kiến quy mô hợp tác cùng các ngân hàng và tập đoàn công nghệ để thử nghiệm blockchain trong thanh toán liên ngân hàng và phát hành tiền kỹ thuật số của ngân hàng trung ương (CBDC).

Quan trọng hơn, Singapore đã xây dựng một khuôn khổ pháp lý "sandbox" cho fintech, tạo ra môi trường thử nghiệm an toàn và có kiểm soát. Điều này cho phép các giải pháp blockchain đột phá, từ giao dịch tài sản số đến hợp đồng thông minh, được triển khai và hoàn thiện trước khi áp dụng rộng rãi. Nhờ cách tiếp cận cởi mở và có cấu trúc này, Singapore đã nhanh chóng trở thành điểm đến hấp dẫn của các startup blockchain và sàn giao dịch tài sản số quốc tế.

Kinh nghiệm của Singapore phản ánh một xu hướng chung tại các IFC trên thế giới: công nghệ blockchain đang được khai thác để tối ưu hóa thanh toán xuyên biên giới, giúp giao dịch nhanh hơn, chi phí thấp hơn; thúc đẩy việc mã hóa (tokenization) và quản lý tài sản số; đồng thời tự động hóa các giao dịch tài chính phức tạp. Đây là những bài học kinh nghiệm quý giá, cho thấy blockchain không còn là công nghệ của tương lai mà đã là một nền tảng được kiểm chứng trong thực tiễn.

BLOCKCHAIN CHỈ THỰC SỰ PHÁT HUY LỢI THẾ KHI ĐƯỢC ĐẶT TRONG MỘT KHUNG KHỔ PHÁP LÝ RÕ RÀNG

Dù tiềm năng là rất lớn, luật sư Lê Mai Phương nhấn mạnh blockchain chỉ thực sự phát huy lợi thế khi được đặt trong một khung khổ pháp lý rõ ràng. Việc đưa công nghệ blockchain vào IFC sẽ là một thách thức lớn nếu thiếu vắng một hành lang pháp lý đầy đủ, nơi quyền sở hữu tài sản số và trách nhiệm các bên được xác định cụ thể.

“Nếu xây dựng hành lang pháp lý phù hợp, blockchain không chỉ nâng cao tính cạnh tranh của IFC mà còn tạo dựng niềm tin cho nhà đầu tư quốc tế”, luật sư Lê Mai Phương nói.

Chuyên gia cũng khẳng định tại Việt Nam, công nghệ blockchain đã được Bộ Chính trị và Chính phủ xác định là “công nghệ ưu tiên”, thể hiện qua hàng loạt văn kiện quan trọng như Quyết định 1236/QĐ-TTg ngày 22/10/2024 ban hành Chiến lược quốc gia về ứng dụng và phát triển công nghệ chuỗi khối đến năm 2025, định hướng đến 2030; Quyết định 1131/QĐ-TTg ngày 12/6/2025 về Danh mục công nghệ chiến lược và sản phẩm công nghệ chiến lược, trong đó blockchain được xác định là một trong 11 nhóm công nghệ chiến lược, tập trung vào ba mảng chính gồm tài sản số, tiền số, tiền mã hóa; hạ tầng mạng blockchain; và hệ thống truy xuất nguồn gốc. 

Ngoài ra, Nghị quyết 57-NQ/TW do Bộ Chính trị ban hành ngày 22/12/2024 về thúc đẩy đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia cũng tiếp tục khẳng định định hướng chính sách rõ ràng, coi blockchain là công nghệ có khả năng tạo bứt phá, giúp Việt Nam đi tắt đón đầu.

Bước tiến quan trọng nhất về pháp lý gần đây là ngày 14/6/2025, Quốc hội đã chính thức thông qua Luật Công nghiệp Công nghệ số, lần đầu tiên luật hóa các khái niệm tài sản số và tài sản mã hóa. Tiếp đó, Chính phủ ban hành Nghị quyết 05/2025/NĐ-CP ngày 09/9/2025 về việc triển khai thí điểm thị trường tài sản mã hóa tại Việt Nam, chính thức công nhận và cho phép triển khai thí điểm các dịch vụ như sàn giao dịch, tự doanh, lưu ký và cung cấp nền tảng phát hành.

Theo luật sư, ưu tiên trước mắt là tiếp tục rà soát và hoàn thiện các quy định về tài sản số, tài sản mã hóa để phù hợp với thông lệ quốc tế, đồng thời triển khai thí điểm hoạt động phát hành và giao dịch tài sản mã hóa.

"Định hướng phát triển nên theo nguyên tắc “thí điểm trước, hoàn thiện sau”, nghĩa là vừa thử nghiệm, vừa rút kinh nghiệm để dần mở rộng và luật hóa. Trong khuôn khổ đó, nhà đầu tư, doanh nghiệp và người dân sẽ có cơ hội tham gia thử nghiệm trong môi trường an toàn, thay vì chỉ đối diện với các rào cản kỹ thuật", bà Lê Mai Phương nói.

“Một tín hiệu tích cực là Đà Nẵng đã chính thức cấp phép thử nghiệm cho dự án chuyển đổi tài sản mã hóa đầu tiên tại Việt Nam. Đây không chỉ là bước tiến mang tính biểu tượng, mà còn thể hiện tinh thần “vừa làm vừa hoàn thiện” của Chính phủ, đang được hiện thực hóa ngay tại địa phương”, chuyên gia đánh giá. 

Cụ thể, ngày 26/8 vừa qua, UBND TP. Đà Nẵng đã chính thức cấp phép cho dự án Basal Pay - ứng dụng công nghệ blockchain trong chuyển khoản nội địa dành cho khách du lịch nước ngoài, tham gia thử nghiệm trong khuôn khổ sandbox FinTech tại Đà Nẵng.

Dự án được xây dựng trên nền tảng blockchain và tích hợp cơ chế Travel Rule: yêu cầu thu thập, truyền tải thông tin định danh của cả người gửi và người nhận khi giao dịch, đồng thời lưu trữ tối thiểu 5 năm, giúp tăng hiệu quả cho người dùng và hỗ trợ cơ quan quản lý giám sát rủi ro.