Tòa án Trung Quốc: Doanh nghiệp không được sa thải lao động vì AI

Theo thông báo do Tòa án Nhân dân Trung cấp Hàng Châu công bố mới đây, một công ty công nghệ tại miền Đông Trung Quốc đã sa thải trái pháp luật một nhân viên sau khi công việc của người này bị thay thế bằng hệ thống AI.

Cụ thể, nhân viên mang họ Zhou – làm trong lĩnh vực kiểm định chất lượng – có nhiệm vụ đánh giá độ chính xác của các đầu ra từ mô hình ngôn ngữ lớn. Khi công ty triển khai hệ thống AI đảm nhiệm công việc này, Zhou bị điều chuyển sang vị trí thấp hơn với mức lương giảm tới 40%.

Không chấp nhận việc bị giáng chức và cắt giảm thu nhập, Zhou từ chối đề nghị này. Sau đó, công ty quyết định chấm dứt hợp đồng lao động, viện dẫn lý do cắt giảm nhân sự do áp dụng AI.

AI KHÔNG PHẢI LÀ “LÝ DO HỢP PHÁP” ĐỂ SA THẢI

Vụ việc được đưa ra trọng tài lao động, sau đó tiếp tục được xét xử tại tòa án. Kết quả, tòa án đứng về phía người lao động và yêu cầu công ty bồi thường.

Trong phán quyết, tòa nhấn mạnh: “Lý do chấm dứt hợp đồng mà doanh nghiệp đưa ra không thuộc các trường hợp tiêu cực như thu hẹp sản xuất, gặp khó khăn trong vận hành, cũng không đáp ứng điều kiện pháp lý về việc ‘không thể tiếp tục thực hiện hợp đồng lao động’”.

Ở một tuyên bố riêng liên quan cùng vụ việc, tòa án khẳng định rõ: doanh nghiệp không thể đơn phương sa thải hoặc giảm lương người lao động chỉ vì tiến bộ công nghệ.

Trước đó, vào tháng 12/2025, Tòa án Bắc Kinh cũng đã thiết lập tiền lệ, bảo vệ một nhân viên thu thập dữ liệu bản đồ tên là Liu, người đã bị công ty sa thải do công việc của anh có thể “tự động hóa”. Tuy nhiên, lập luận pháp lý đã bác bỏ hoàn toàn những lời biện minh của doanh nghiệp – việc triển khai AI là một quyết định kinh doanh tự nguyện, chứ không phải là một thảm họa không thể lường trước như thiên tai hay thay đổi chính sách.

Tòa án nhấn mạnh rằng các công ty lựa chọn tự động hóa phải đàm phán với nhân viên, cung cấp đào tạo hoặc bố trí lại công việc hợp lý trước khi sa thải bất kỳ ai.

ỔN ĐỊNH VIỆC LÀM LÀ ƯU TIÊN QUAN TRỌNG

Theo hãng tin Bloomberg, quyết định của tòa án được đưa ra trong bối cảnh các doanh nghiệp Trung Quốc đang tăng tốc triển khai AI, nằm trong chiến lược lớn do nhà nước định hướng nhằm giành lợi thế trong cuộc cạnh tranh công nghệ toàn cầu.

Tuy nhiên, song song với tham vọng này là áp lực duy trì ổn định xã hội và thị trường lao động. Nền kinh tế Trung Quốc đang đối mặt với đà tăng trưởng chậm lại, trong khi tỷ lệ thất nghiệp, đặc biệt là trong giới trẻ, vẫn ở mức cao.

Các nhà hoạch định chính sách của Trung Quốc đã phát đi tín hiệu rõ ràng rằng ổn định việc làm vẫn là ưu tiên quan trọng, ngay cả khi thúc đẩy đổi mới công nghệ. Trong khi đó, các chuyên gia pháp lý nhấn mạnh “chi phí chuyển đổi công nghệ không nên chỉ do người lao động gánh chịu”. Triết lý này có thể ảnh hưởng đến cách các công ty công nghệ toàn cầu tiếp cận tự động hóa, đặc biệt là những công ty đầu tư mạnh vào sản xuất tại Trung Quốc.

Vụ việc của Zhou phản ánh trực tiếp sự va chạm giữa hai xu hướng: một bên là nhu cầu nâng cao hiệu suất thông qua tự động hóa và AI, bên còn lại là yêu cầu bảo vệ quyền lợi người lao động.

Theo hồ sơ vụ án, công việc của Zhou – kiểm định đầu ra của mô hình ngôn ngữ lớn – thực chất là một mắt xích quan trọng trong chuỗi phát triển AI. Tuy nhiên, khi chính AI đủ khả năng tự kiểm tra và tối ưu, vai trò này nhanh chóng bị thay thế.

Điểm đáng chú ý là tòa án không phủ nhận quyền ứng dụng công nghệ của doanh nghiệp, nhưng nhấn mạnh rằng việc thay đổi công nghệ không đồng nghĩa với việc được phép bỏ qua các nghĩa vụ pháp lý đối với người lao động.