Trộm cắp bí mật thương mại gia tăng trong kỷ nguyên AI

Trong bối cảnh AI đang tái định hình nền kinh tế toàn cầu, bí mật công nghệ không chỉ là tài sản doanh nghiệp mà còn mang ý nghĩa chiến lược quốc gia. Những vụ truy tố gần đây cho thấy các cơ quan thực thi pháp luật ngày càng coi trọng hành vi đánh cắp bí mật thương mại như một dạng gián điệp kinh tế.

LIÊN TIẾP NHỮNG VỤ ÁN TRỘM CẮP BÍ MẬT THƯƠNG MẠI

Một cựu kỹ sư phần cứng của Google vừa bị truy tố với sáu tội danh liên quan đến hành vi đánh cắp bí mật thương mại, làm dấy thêm hồi chuông cảnh báo về nguy cơ thất thoát tài sản trí tuệ trong ngành công nghệ cao. Theo cáo trạng, người này làm việc tại Google từ năm 2019 đến 2023, bị cáo buộc đánh cắp thông tin mật liên quan đến dòng điện thoại Pixel. Chồng và em gái của cô cũng bị truy tố với các cáo buộc tương tự, sau khi bị cho là đã phối hợp lấy cắp bí mật từ Google và hai công ty công nghệ khác. Cả ba đều là người Iran, từng theo học và phát triển sự nghiệp công nghệ tại Mỹ.

Theo Wall Street Journal, đây không phải là sự cố đơn lẻ. Trong những năm gần đây, Google đã nhiều lần đối mặt với các vụ việc tương tự. Một cựu kỹ sư phần mềm khác từng bị kết án vì đánh cắp thông tin liên quan đến chip trí tuệ nhân tạo (AI) của công ty trong giai đoạn 2022–2023, với mục đích phục vụ lợi ích cho Trung Quốc. Bộ Tư pháp Mỹ cho biết đây là bản án đầu tiên về tội gián điệp kinh tế liên quan trực tiếp đến công nghệ AI.

Cuối năm 2024, một thẩm phán liên bang tiếp tục ra lệnh buộc một cựu kỹ sư Google phải ngừng đăng tải hình ảnh tài liệu nội bộ liên quan đến thế hệ chip Pixel sắp ra mắt. Những diễn biến này cho thấy giá trị khổng lồ của các bí mật công nghệ – từ thiết kế chip đến thuật toán AI – đang khiến chúng trở thành mục tiêu hấp dẫn.

Không chỉ Google, nhiều “ông lớn” công nghệ khác cũng vướng vào các vụ kiện tương tự. Apple từng khởi kiện các cựu kỹ sư bị cáo buộc lấy cắp bí mật liên quan đến Apple Watch và kính thực tế hỗn hợp Vision Pro để chuyển sang làm cho đối thủ Trung Quốc. Trong khi đó, công ty AI của Elon Musk – xAI – cũng đệ đơn kiện một cựu kỹ sư bị cho là đánh cắp bí mật về chatbot Grok trước khi bán lượng lớn cổ phiếu và gia nhập đối thủ cạnh tranh.

Theo dữ liệu từ Lex Machina, năm ngoái có khoảng 1.500 vụ kiện bí mật thương mại được nộp lên tòa án liên bang Mỹ – tăng 20% so với năm trước và là mức cao nhất trong ít nhất một thập kỷ. Con số này phản ánh không chỉ mức độ gia tăng của hành vi vi phạm, mà còn cho thấy sự cảnh giác ngày càng cao từ phía doanh nghiệp.

AI LÀM GIA TĂNG GIÁ TRỊ BÍ MẬT CÔNG NGHỆ – VÀ CẢ MỨC ĐỘ RỦI RO

Giới chuyên gia nhận định, sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo đang khiến bí mật thương mại trở nên có giá trị hơn bao giờ hết. Những thuật toán huấn luyện mô hình, thiết kế chip chuyên dụng cho AI hay kiến trúc hệ thống xử lý dữ liệu quy mô lớn có thể trị giá hàng tỷ USD. Khi giá trị kinh tế tăng cao, động cơ đánh cắp cũng mạnh hơn.

Justin Sherman, Giám đốc điều hành Global Cyber Strategies, nhận xét tác động kinh tế từ các vụ đánh cắp bí mật thương mại đang “trở nên nghiêm trọng hơn”. Theo ông, mối đe dọa này hiện ở mức “ưu tiên hàng đầu” đối với nhiều doanh nghiệp công nghệ.

AI không chỉ làm gia tăng giá trị của dữ liệu và công nghệ lõi, mà còn trở thành công cụ hỗ trợ cho hành vi đánh cắp. Các hệ thống AI có thể giúp phân loại, tìm kiếm và tổng hợp thông tin nhanh chóng, tạo điều kiện cho kẻ xấu trích xuất dữ liệu nhạy cảm hiệu quả hơn. Đồng thời, sự phát triển của công nghệ điện toán đám mây, làm việc từ xa và hợp tác xuyên biên giới cũng khiến việc kiểm soát luồng thông tin trở nên phức tạp.

Trước thực tế đó, các tập đoàn công nghệ buộc phải siết chặt quy trình bảo mật – điều đi ngược lại với văn hóa cởi mở vốn là đặc trưng của Thung lũng Silicon. Heather Adkins, Phó chủ tịch phụ trách kỹ thuật bảo mật của Google, cho biết mô hình đe dọa đang thay đổi nhanh chóng, buộc công ty phải tăng cường giám sát theo thời gian thực và nâng cao ngưỡng kiểm soát.

Google hiện áp dụng hàng loạt biện pháp như hạn chế quyền ra vào bằng thẻ nhân viên, yêu cầu sử dụng thiết bị công ty cho những mục đích nhất định và bố trí các phòng làm việc “cách ly” – nơi kỹ sư thực hiện công việc nhạy cảm mà không được mang theo điện thoại hay máy tính bên ngoài. Mùa hè vừa qua, công ty còn gửi email yêu cầu nhân viên hạn chế sử dụng ứng dụng bên thứ ba và các hệ thống AI không được phê duyệt.

Theo Lee-Anne Mulholland, người đứng đầu bộ phận pháp lý toàn cầu của Google, công ty không còn giả định rằng mình miễn nhiễm với rủi ro. “Chúng tôi tiếp cận vấn đề với tâm thế rằng bất cứ điều gì cũng có thể xảy ra, nên phải bảo vệ trước khi nó xảy ra”, bà nhấn mạnh.

BÀI TOÁN CÂN BẰNG GIỮA BẢO MẬT VÀ VĂN HÓA MỞ

Nhiều vụ việc cho thấy các công ty phải hành động sát nút để ngăn chặn thất thoát thông tin. Linwei Ding – cựu kỹ sư Google bị kết án gần đây – đã đặt vé máy bay về Trung Quốc khi Google thông báo cho cơ quan chức năng để kịp thời truy tố trước khi ông rời Mỹ. Ding bị cáo buộc tải tài liệu mật về tài khoản Google cá nhân và thành lập công ty công nghệ riêng tại Trung Quốc nhằm khai thác các thông tin này.

Một chi tiết gây chú ý là trong thời gian Ding ở Trung Quốc nhiều tháng, một nhân viên khác đã sử dụng thẻ ra vào của ông để tạo cảm giác ông vẫn đang làm việc tại Mỹ. Luật sư của Ding cho biết ông không nhận tội và sẽ đề nghị xét xử lại.

Trong một vụ khác cùng thời điểm, một kỹ sư Google tại Ấn Độ bị phát hiện chụp ảnh màn hình chứa thông tin về thế hệ chip Pixel tiếp theo. Người này sau đó chuyển sang Mỹ để bắt đầu chương trình tiến sĩ vào tháng 8/2024 và tiếp tục đăng tải hình ảnh tài liệu nội bộ lên mạng xã hội. Một thẩm phán tại Texas cuối cùng đã ban hành lệnh cấm vĩnh viễn, buộc kỹ sư này xóa và ngừng công bố các bí mật của Google.

Apple cũng từng trải qua tình huống kịch tính tương tự. Khoảng tám năm trước, một cựu nhân viên của hãng bị bắt giữ ngay trước khi lên chuyến bay tới Bắc Kinh, mang theo các bí mật liên quan đến chương trình xe tự lái. Theo hồ sơ tòa án, công ty sử dụng các công cụ nội bộ để giới hạn quyền truy cập vào thông tin nhạy cảm, chỉ cho phép những cá nhân có nhiệm vụ cụ thể tiếp cận.

Kỷ nguyên AI vì thế không chỉ mở ra cơ hội tăng trưởng chưa từng có, mà còn đặt các doanh nghiệp vào cuộc chiến âm thầm nhưng khốc liệt để bảo vệ “vàng công nghệ” của mình.