Một năm sau DeepSeek, các công ty AI Trung Quốc từ Alibaba đến Moonshot, chạy đua ra mô hình mới

Chỉ hơn một năm sau khi DeepSeek – chatbot do Trung Quốc phát triển – gây chấn động thị trường toàn cầu, làn sóng ra mắt các mô hình trí tuệ nhân tạo (AI) mới từ các công ty công nghệ Trung Quốc đang diễn ra với tốc độ chưa từng có.

Theo hãng tin CNBC, từ những “ông lớn” như Alibaba, Baidu, Tencent cho đến các startup như Moonshot AI hay Z.ai, cuộc đua AI tại Trung Quốc đang bước sang giai đoạn mới: cạnh tranh trực diện với các mô hình hàng đầu của Mỹ như ChatGPT (OpenAI), Claude (Anthropic) và Gemini (Google).

THÁNG ĐẦU TIÊN CỦA NĂM 2026, THỊ TRƯỜNG CHỨNG KIẾN HÀNG LOẠT THÔNG BÁO ĐÁNG CHÚ Ý

DeepSeek từng khiến giới công nghệ và tài chính quốc tế bất ngờ khi tung ra một chatbot AI có chi phí sử dụng và sản xuất thấp hơn đáng kể so với ChatGPT, đặt ra câu hỏi lớn về hiệu quả của các biện pháp hạn chế công nghệ mà Mỹ áp đặt lên Trung Quốc.

Kể từ thời điểm đó, AI không còn là “cuộc chơi thử nghiệm” tại Trung Quốc mà trở thành mặt trận chiến lược, nơi các doanh nghiệp chạy đua không chỉ về năng lực mô hình mà còn về quy mô người dùng và hệ sinh thái ứng dụng.

Chỉ trong tháng đầu tiên của năm 2026, thị trường đã chứng kiến hàng loạt thông báo đáng chú ý. Startup Moonshot AI có trụ sở tại Bắc Kinh công bố phiên bản Kimi K2.5, tuyên bố sở hữu năng lực tạo video và khả năng “agentic AI” – tức AI có thể tự động thực hiện các nhiệm vụ thay con người – vượt trội so với ba mô hình AI hàng đầu của Mỹ. Bản cập nhật này được tung ra chỉ khoảng ba tháng sau khi Moonshot giới thiệu phiên bản K2, cho thấy chu kỳ phát triển cực ngắn và áp lực cạnh tranh rất lớn.

Trước đó, Alibaba cũng công bố mô hình AI tạo sinh mới nhất của mình, có khả năng tạo văn bản, hình ảnh và video dựa trên yêu cầu của người dùng. Tập đoàn này khẳng định mô hình Qwen3-Max-Thinking đạt kết quả vượt trội so với nhiều đối thủ Mỹ trong bài kiểm tra chuẩn có tên “Humanity’s Last Exam” – một bộ benchmark được thiết kế để đánh giá khả năng suy luận và hiểu biết tổng hợp của AI.

Theo Alibaba, mô hình mới có thể tự động lựa chọn công cụ AI phù hợp cho từng nhiệm vụ, tận dụng ngữ cảnh từ các cuộc hội thoại trước đó để tạo phản hồi hiệu quả hơn, trong khi chi phí vận hành tăng thêm không đáng kể. Đây là yếu tố then chốt trong bối cảnh chi phí tính toán ngày càng trở thành gánh nặng lớn đối với các công ty AI.

BAIDU, Z.AI, TENCENT: KHÔNG CHỈ LÀ MÔ HÌNH, MÀ LÀ CUỘC CHIẾN NGƯỜI DÙNG

Cuộc đua AI tại Trung Quốc không chỉ diễn ra giữa các startup và “đại gia” thương mại điện tử, mà còn lan sang những tập đoàn công nghệ lâu đời. Ngày 19/1, Z.ai phát hành phiên bản miễn phí của mô hình GLM 4.7 – một động thái nhằm nhanh chóng mở rộng tệp người dùng.

Tuy nhiên, chỉ hai ngày sau, công ty buộc phải hạn chế đăng ký mới cho công cụ AI lập trình của mình do nhu cầu tăng vọt khiến hạ tầng tính toán bị quá tải. Sự việc này cho thấy mức độ quan tâm và tốc độ tiếp nhận AI tại Trung Quốc đang vượt xa nhiều dự báo.

Trong khi đó, Baidu – “ông lớn” tìm kiếm của Trung Quốc – cũng ghi nhận phản ứng tích cực từ thị trường chứng khoán. Cổ phiếu niêm yết tại Hong Kong của Baidu đã tăng lên mức cao nhất trong gần ba năm sau khi công ty ra mắt mô hình Ernie 5.0. Baidu tuyên bố phiên bản mới này vượt trội so với Gemini-2.5-Pro của Google, dù không so sánh trực tiếp với Gemini 3 Pro – phiên bản mới nhất của Google DeepMind.

Nhận định về khoảng cách công nghệ, Demis Hassabis – CEO của Google DeepMind – cho rằng các mô hình AI của Trung Quốc có thể chỉ chậm hơn Mỹ “vài tháng”, thay vì nhiều năm như một số đánh giá trước đây. Phát biểu này phản ánh sự thay đổi rõ rệt trong cán cân công nghệ AI toàn cầu.

Nhiều chuyên gia cho rằng việc quá tập trung vào các bài benchmark có thể làm lu mờ giá trị thực sự của AI. Theo Ivan Su, chuyên gia phân tích cổ phiếu cấp cao tại Morningstar, AI phát huy hiệu quả lớn nhất khi được tích hợp sâu vào các hệ sinh thái hiện có, chẳng hạn như game, giải trí hay mạng xã hội – những lĩnh vực mà các tập đoàn Trung Quốc đang nắm lợi thế lớn.

Tencent là ví dụ điển hình. Công ty sở hữu WeChat – ứng dụng nhắn tin gần như phổ biến toàn dân tại Trung Quốc – cùng nhiều nền tảng game và video trực tuyến hàng đầu. Nhằm thúc đẩy việc sử dụng AI, Tencent vừa công bố kế hoạch phát 1 tỷ nhân dân tệ (khoảng 140 triệu USD) tiền thưởng thông qua ứng dụng chatbot Yuanbao trong dịp Tết Nguyên đán. Chiến dịch này gợi nhớ đến các chương trình “lì xì đỏ” từng giúp WeChat nhanh chóng thống trị thị trường thanh toán di động cách đây hơn một thập kỷ.

Không chỉ Tencent, ByteDance và Baidu cũng đang triển khai các chương trình khuyến mãi liên quan đến AI nhân dịp lễ Tết, với mục tiêu giữ chân và mở rộng tệp người dùng cho các ứng dụng AI của mình.

CHIẾN LƯỢC MỞ NGUỒN, GIÁ RẺ VÀ THAM VỌNG TOÀN CẦU CỦA AI TRUNG QUỐC

Bên cạnh việc liên tục tung ra các mô hình mới, các công ty AI Trung Quốc đang theo đuổi một chiến lược khác biệt so với các đối thủ Mỹ: đẩy mạnh mã nguồn mở và chi phí thấp, đặc biệt nhắm tới các thị trường mới nổi.

Không giống nhiều mô hình AI hàng đầu của Mỹ vốn bị giới hạn quyền truy cập hoặc tính phí cao, các mô hình từ Trung Quốc thường được mở mã nguồn, cho phép sử dụng miễn phí hoặc với chi phí thấp, đồng thời dễ dàng tùy biến theo nhu cầu địa phương.

Theo ông Alex Lu, nhà sáng lập LSY Consulting, mục tiêu của chiến lược này là khuyến khích các quốc gia ngoài Trung Quốc xây dựng hàng loạt ứng dụng dựa trên nền tảng AI Trung Quốc, từ đó mở rộng ảnh hưởng công nghệ.

“Đây là một cách để các công ty Trung Quốc thâm nhập thị trường toàn cầu”, ông Lu nhận định. “Khi ứng dụng được xây dựng trên nền tảng của họ, hệ sinh thái sẽ tự nhiên mở rộng.”

Dấu hiệu cho thấy xu hướng này đã xuất hiện. Microsoft gần đây cho biết các ước tính cho thấy mức độ sử dụng DeepSeek tại châu Phi cao gấp 2–4 lần so với nhiều khu vực khác, phản ánh sức hút của các mô hình AI giá rẻ và linh hoạt tại các nền kinh tế đang phát triển.

Ở trong nước, các công ty Trung Quốc cũng tập trung vào việc chuyển đổi AI thành công cụ tạo doanh thu gián tiếp thông qua hệ sinh thái. Đầu tháng này, Alibaba cập nhật ứng dụng Qwen AI, khuyến khích người dùng mua sắm, đặt đồ ăn và thanh toán ngay trong quá trình trò chuyện với chatbot, nhờ tích hợp sâu với các nền tảng như Taobao. Alibaba cho biết Qwen hiện đã có hơn 100 triệu người dùng hoạt động hàng tháng.

Theo ông Alex Lu, việc tích hợp này có thể giúp Alibaba tăng doanh thu thương mại điện tử, từ đó bù đắp chi phí phát triển và vận hành các mô hình AI – vốn ngày càng tốn kém. “Càng nhiều người dùng Qwen, họ càng có khả năng mua sắm trên Taobao”, ông nói.