Nhập khẩu chip từ Singapore, Malaysia của Trung Quốc "bất ngờ" cao kỷ lục

Phân tích của trang Nikkei Asia cho thấy trong năm 2025, kim ngạch nhập khẩu thiết bị chế tạo chip của Trung Quốc từ hai quốc gia này đã vượt xa lượng nhập khẩu trực tiếp từ Mỹ, dù các công ty Mỹ vẫn đóng vai trò quan trọng trong hệ sinh thái công nghệ.

Cụ thể, nhập khẩu từ Singapore đạt mức kỷ lục 5,7 tỷ USD, tăng hơn 17% so với cùng kỳ năm trước, trong khi Malaysia ghi nhận mức tăng đột biến, đạt 3,4 tỷ USD, cao gấp hơn hai lần so với năm 2024. Ngược lại, nhập khẩu trực tiếp từ Mỹ giảm hơn 34%, xuống còn khoảng 2 tỷ USD – mức thấp nhất kể từ năm 2017.

TRUNG QUỐC VẪN LÀ THỊ TRƯỜNG LỚN CỦA CÁC HÃNG THIẾT BỊ CHIP HÒA KỲ

Sự sụt giảm này diễn ra trong bối cảnh Washington liên tục siết chặt các biện pháp kiểm soát xuất khẩu nhằm hạn chế khả năng tiếp cận công nghệ bán dẫn tiên tiến của Trung Quốc, đặc biệt trong các lĩnh vực nhạy cảm như quốc phòng, không gian và trí tuệ nhân tạo.

Tuy nhiên, dữ liệu thương mại không phản ánh đầy đủ thực tế. Trung Quốc vẫn là thị trường lớn đối với các nhà sản xuất thiết bị chip hàng đầu của Mỹ. Trong năm tài chính 2025, ba “ông lớn” gồm Applied Materials, Lam Research và KLA đều ghi nhận hơn 30% doanh thu đến từ Trung Quốc. Tổng doanh thu của ba công ty này tại thị trường Trung Quốc lên tới gần 19 tỷ USD, cao hơn nhiều so với số liệu nhập khẩu dựa trên nguồn gốc lô hàng.

Theo ông Charles Shi, chuyên gia phân tích bán dẫn tại Needham & Co., sự gia tăng nhập khẩu từ Đông Nam Á chủ yếu xuất phát từ việc các công ty Mỹ mở rộng sản xuất tại khu vực này. “Lam Research đang xây dựng năng lực sản xuất đáng kể tại Malaysia để đáp ứng nhu cầu thiết bị vượt quá khả năng cung ứng từ Mỹ”, ông cho biết. “Singapore từ lâu đã là điểm đến ưa thích của ngành thiết bị bán dẫn Mỹ. Cả Applied Materials và KLA đều đã thiết lập hoạt động sản xuất tại đây”.

Điều này cho thấy một chiến lược tái cấu trúc chuỗi cung ứng đang diễn ra: các công ty Mỹ chuyển một phần sản xuất ra nước ngoài để phục vụ khách hàng toàn cầu, trong đó có Trung Quốc, mà vẫn tuân thủ các quy định xuất khẩu của Washington.

DOANH NGHIỆP NỘI ĐỊA TRUNG QUỐC TĂNG TỐC

Dù Đông Nam Á nổi lên như một trung tâm trung chuyển quan trọng, Nhật Bản và Hà Lan vẫn là hai nguồn cung thiết bị chip lớn nhất của Trung Quốc. Trong giai đoạn 2020–2025, tổng giá trị nhập khẩu thiết bị từ Nhật Bản của Trung Quốc vượt 42 tỷ USD, trong khi từ Hà Lan đạt khoảng 35 tỷ USD.

Nhật Bản là nơi đặt trụ sở của nhiều nhà sản xuất thiết bị hàng đầu như Tokyo Electron, Screen Semiconductor Solutions và Ebara. Trong khi đó, Hà Lan sở hữu ASML – công ty thiết bị bán dẫn lớn nhất thế giới, cùng các nhà cung cấp quan trọng như ASM và Besi.

Về doanh thu, Trung Quốc chiếm 29,1% tổng doanh thu năm 2025 của ASML và hơn 40% doanh thu của Tokyo Electron, cho thấy mức độ phụ thuộc lẫn nhau vẫn rất lớn giữa Trung Quốc và các nhà cung cấp quốc tế.

Song song với việc nhập khẩu, Trung Quốc đang chứng kiến sự bùng nổ của các doanh nghiệp thiết bị bán dẫn nội địa. Được thúc đẩy bởi chính sách tự chủ công nghệ của Bắc Kinh, các công ty trong nước ghi nhận tăng trưởng chưa từng có.

Naura – được xem là “phiên bản Trung Quốc” của Applied Materials – đã tăng doanh thu từ 6,05 tỷ nhân dân tệ năm 2020 lên 27,14 tỷ nhân dân tệ chỉ trong 9 tháng đầu năm 2025. Advanced Micro-Fabrication Equipment Inc. China (AMEC) ghi nhận mức tăng trưởng doanh thu hơn 400% trong giai đoạn 2020–2025. Trong khi đó, Piotech – chuyên về thiết bị lắng đọng màng mỏng – tăng doanh thu gấp 13 lần.

Tuy nhiên, sự phát triển nhanh chóng này cũng kéo theo cạnh tranh khốc liệt trong nước. Ông Charles Shi nhận định: “Dù các công ty thiết bị nội địa vẫn duy trì tăng trưởng doanh thu mạnh, nhưng biên lợi nhuận đang có dấu hiệu suy giảm. Cạnh tranh nội bộ gia tăng có thể đã buộc các doanh nghiệp phải ‘chạy đua xuống đáy’ bằng cách hạ giá để giành thị phần”.

CHIẾN LƯỢC HAI HƯỚNG CỦA TRUNG QUỐC

Trước những thay đổi trong chuỗi cung ứng và sự trỗi dậy của các đối thủ Trung Quốc, các nhà hoạch định chính sách Mỹ đang tìm cách siết chặt hơn nữa các lỗ hổng trong hệ thống kiểm soát xuất khẩu. Một dự luật mới mang tên MATCH Act, được giới thiệu vào tháng 4, kêu gọi các đồng minh phối hợp chặt chẽ hơn trong việc hạn chế xuất khẩu thiết bị và linh kiện then chốt sang Trung Quốc.

Dự luật này nhắm tới các “điểm nghẽn” công nghệ, bao gồm cả những thế hệ máy móc cũ nhưng vẫn đóng vai trò quan trọng, cũng như các linh kiện thiết yếu cho ngành sản xuất chip. Nếu được thông qua, MATCH Act có thể làm suy giảm khả năng tiếp cận công nghệ của Trung Quốc từ các nhà cung cấp toàn cầu.

Ông Kevin Kurland, cựu quan chức Bộ Thương mại Mỹ, nhận định: “Các công ty thiết bị Trung Quốc nằm trong danh sách kiểm soát không thể tiếp cận linh kiện từ Mỹ, nhưng châu Âu và Nhật Bản có thể bù đắp phần thiếu hụt này. Nếu các biện pháp kiểm soát không được phối hợp đa phương, Mỹ có thể tự làm suy yếu năng lực cạnh tranh của chính mình trong khi các công ty Trung Quốc vẫn tiếp tục hoạt động – một kịch bản ‘cả hai cùng thua’”.

Ở góc nhìn khác, ông Alex Rubin, cựu chuyên gia phân tích Trung Quốc của CIA, cho rằng việc kiểm soát linh kiện là hợp lý. Ông so sánh: “Tình hình này tương tự ngành hàng không thương mại: Trung Quốc lắp ráp máy bay C919 nhưng vẫn phụ thuộc vào linh kiện từ Mỹ và châu Âu. Các công ty Trung Quốc đang cạnh tranh với Boeing và Airbus, nhưng lại sử dụng cùng một chuỗi cung ứng”.

Thực tế cho thấy Trung Quốc đang theo đuổi chiến lược “hai hướng”: vừa phát triển công nghệ nội địa, vừa tiếp tục nhập khẩu thiết bị nước ngoài khi còn có thể. Theo một lãnh đạo ngành thiết bị bán dẫn Đài Loan, “với mọi loại thiết bị, vật liệu hay linh kiện, đều đã có phiên bản Trung Quốc, dù chưa đạt cùng độ bền và hiệu suất”.

Một giám đốc khác trong ngành cho biết các nhà sản xuất chip Trung Quốc vẫn mua thiết bị nước ngoài vì hiệu năng tốt hơn, đồng thời tận dụng linh kiện tiêu hao để sửa chữa và kéo dài tuổi thọ máy móc hiện có.

Trong khi đó, các nhà sản xuất chip hàng đầu Trung Quốc như SMIC, Hua Hong và các công ty liên quan đến Huawei đang đẩy mạnh mở rộng công suất, hướng tới các công nghệ tiên tiến như 7nm và thậm chí 5nm để phục vụ nhu cầu AI trong nước. Các nhà sản xuất bộ nhớ như CXMT và YMTC cũng triển khai các kế hoạch mở rộng lớn nhất từ trước đến nay nhằm đáp ứng nhu cầu bùng nổ toàn cầu.

Dù vậy, Trung Quốc vẫn đối mặt với những rào cản lớn, đặc biệt trong lĩnh vực máy quang khắc – nơi chỉ có một số ít công ty như ASML (Hà Lan) và Canon, Nikon (Nhật Bản) có thể sản xuất thiết bị thương mại.