Nvidia trước sức ép từ Trung Quốc: Ngôi vương liệu sẽ giữ được bao lâu?

Trong suốt hơn hai thập kỷ, Nvidia đã bền bỉ xây dựng chỗ đứng tại Trung Quốc – thị trường từng đóng góp tới một phần ba doanh thu toàn cầu. Sự gắn kết chặt chẽ này không chỉ giúp Nvidia trở thành “ông vua GPU” mà còn đưa Trung Quốc trở thành trung tâm tiêu thụ và phát triển ứng dụng AI lớn nhất thế giới. 

Tuy nhiên, theo Financial Times, khi trí tuệ nhân tạo trở thành cuộc đua mang tính địa chính trị, mối quan hệ đôi bên đang bị bào mòn, vị thế của Nvidia đứng trước thách thức chưa từng có từ các đối thủ bản địa như Huawei.

HÀNH TRÌNH TRỖI DẬY VÀ SỰ GẮN KẾT ĐẶC BIỆT VỚI TRUNG QUỐC

Năm 2011, Jensen Huang – đồng sáng lập kiêm CEO Nvidia – xuất hiện tại một hội nghị ở Bắc Kinh, công bố nâng cấp nền tảng lập trình Cuda, cho phép nhiều phần được mở mã nguồn. Thời điểm ấy, ít người nhận ra tầm quan trọng của quyết định này. Nhưng đối với Huang, đây là nước cờ chiến lược: một khi kỹ sư Trung Quốc quen với Cuda, họ sẽ gắn bó với hệ sinh thái Nvidia trong hàng chục năm.

Quả thực, những năm 2000 và đầu 2010 là giai đoạn vàng son. Trung Quốc trở thành thị trường lớn nhất của Nvidia, chiếm tới 1/3 doanh thu toàn cầu, nhờ cộng đồng game thủ đông đảo, ngành sản xuất điện tử xuất khẩu khổng lồ, và sau đó là cơn sốt đào tiền số. Nvidia đã xây dựng R&D ở Thiên Tân, cung cấp siêu máy tính cho phòng thí nghiệm quốc gia, tài trợ cho các startup, tổ chức hackathon, giải eSports để thu hút lập trình viên trẻ.

Cuda, vốn được xem như “ngôn ngữ riêng” của GPU Nvidia, trở thành chìa khóa. Khi được mở mã nguồn một phần, các kỹ sư – trong đó có hàng chục nghìn kỹ sư Trung Quốc – bắt đầu đóng góp, cải tiến và quen thuộc với cách vận hành phần mềm này. Điều đó tạo thành “cái bẫy công nghệ”: muốn huấn luyện hoặc triển khai AI hiệu quả, họ gần như buộc phải sử dụng GPU Nvidia.

Doanh thu tăng trưởng mạnh mẽ. Năm 2009-2010, doanh số tại Trung Quốc tăng 20% nhờ ngành game bùng nổ. Sau đó, cơn sốt tiền số khiến nhu cầu GPU Nvidia tăng vọt. Tuy nhiên, sự biến động giá Bitcoin và Ethereum khiến Nvidia gặp rủi ro tồn kho, trong khi thị trường xám ở Thâm Quyến tìm cách độ lại GPU chơi game để bán cho thợ đào.

Khi cơn sốt tiền số lắng xuống, Nvidia nhanh chóng tìm thấy “cứu tinh” mới: trí tuệ nhân tạo. Từ năm 2017, Trung Quốc tung ra kế hoạch trở thành “cường quốc AI” vào năm 2030. Các công ty như SenseTime, iFlytek, Megvii, Hikvision đồng loạt thương mại hóa công nghệ thị giác máy tính trên quy mô công nghiệp – tất cả đều chạy trên GPU Nvidia.

Có thể nói, Trung Quốc đã đồng hành với Nvidia trong mọi làn sóng công nghệ: từ game, tiền số, cho tới AI. Nhưng chính sự thành công này lại khiến Washington cảnh giác.

CĂNG THẲNG ĐỊA CHÍNH TRỊ VÀ SỨC ÉP CẠNH TRANH TỪ HUAWEI

Từ năm 2015, Mỹ bắt đầu đưa các trung tâm siêu máy tính Trung Quốc vào danh sách đen. Năm 2019, Huawei và nhiều công ty AI khác cũng bị hạn chế tiếp cận công nghệ Mỹ. Cao trào là năm 2022, chính quyền Biden ban hành lệnh cấm xuất khẩu các GPU AI tiên tiến của Nvidia sang Trung Quốc. Nvidia phản ứng bằng cách thiết kế phiên bản H20 “giảm hiệu năng” để lách lệnh, nhưng sau đó dòng chip này cũng bị đưa vào diện hạn chế.

Đòn giáng từ Washington buộc Bắc Kinh phải tăng tốc chiến lược “tự cường công nghệ”. Chính phủ yêu cầu doanh nghiệp nội địa ngừng mua chip Nvidia, đồng thời rót vốn mạnh cho các nhà sản xuất trong nước. Đây chính là cơ hội để Huawei, Cambricon, Biren, Moore Threads… bước vào cuộc đua.

Trong số đó, Huawei là đối thủ lớn nhất. Sau giai đoạn tưởng chừng “sụp đổ” vì lệnh cấm vận, tập đoàn này đã hồi sinh mạnh mẽ, tung ra dòng chip Ascend dành riêng cho AI. Không dừng lại ở phần cứng, Huawei còn đầu tư vào hệ sinh thái phần mềm Cann, mở mã nguồn nhiều phần để thu hút nhà phát triển – tương tự chiến lược Cuda trước đây của Nvidia.

Huawei cũng ráo riết “săn đầu người”, chào mời kỹ sư Nvidia bằng mức lương gấp đôi. “Ở Huawei, kỹ sư có nhiều cơ hội làm việc trong các nhóm cốt lõi, điều mà ở Nvidia họ khó có được”, một cựu nhân viên Nvidia chia sẻ.

Tuy nhiên, làm chip AI không chỉ là vấn đề phần cứng. Điểm yếu lớn nhất của Huawei là hệ sinh thái phần mềm còn non trẻ, gây khó khăn cho các công ty khi huấn luyện mô hình ngôn ngữ lớn. Việc kết nối hàng chục nghìn chip trong một cụm máy tính đôi khi không ổn định, làm chậm quá trình huấn luyện. Song, Huawei đã đầu tư mạnh vào công nghệ liên kết cụm và công bố lộ trình ba năm để khắc phục hạn chế.

Các công ty AI hàng đầu Trung Quốc – như DeepSeek, Alibaba, Moonshot – vẫn dùng GPU Nvidia cho giai đoạn huấn luyện, nhưng đã bắt đầu tối ưu mô hình để chạy trên Ascend trong khâu triển khai. Nếu xu hướng này tiếp diễn, Nvidia có thể mất lợi thế không chỉ ở Trung Quốc, mà còn trên thị trường toàn cầu khi Huawei đưa hạ tầng điện toán ra nước ngoài.

TƯƠNG LAI BẤT ĐỊNH – NVIDIA GIỮ NGÔI VƯƠNG ĐƯỢC BAO LÂU?

Jensen Huang thừa nhận: “Bất cứ ai đánh giá thấp Huawei hay năng lực sản xuất của Trung Quốc đều rất ngây thơ”. Ông nhiều lần cảnh báo rằng nếu Nvidia bị loại khỏi thị trường Trung Quốc, Mỹ sẽ “trao cơ hội vàng” để đối thủ bản địa xây dựng hệ sinh thái riêng và cạnh tranh toàn cầu.

Thực tế, Trung Quốc đã có những bước tiến rõ rệt. Nước này dự kiến nhân ba sản lượng chip AI trong năm tới, với sự hỗ trợ từ SMIC – nhà sản xuất bán dẫn hàng đầu nội địa. Hệ sinh thái phần mềm “phiên bản Trung Quốc của Cuda” cũng được dự đoán cần thêm khoảng hai năm để đạt mức chấp nhận rộng rãi. Khi đó, cán cân có thể thay đổi nhanh chóng.

Về phía Nvidia, công ty vẫn đang tận hưởng kỷ lục doanh thu chưa từng có. Năm tài khóa 2025, Nvidia dự kiến đạt 206 tỷ USD, riêng quý gần nhất đã chạm mốc 54 tỷ USD. So với con số 2-5 tỷ USD doanh thu từ Trung Quốc mỗi quý, khoản mất mát này chỉ như “con số lẻ”. Nhưng vấn đề không nằm ở doanh thu ngắn hạn, mà là nguy cơ hình thành một hệ sinh thái đối thủ toàn diện có thể phá vỡ vị thế độc tôn của Nvidia.

Ngoài lĩnh vực trung tâm dữ liệu, Nvidia đang tìm hướng đi mới ở robot, xe tự lái, sản xuất thông minh – những mảng Trung Quốc cũng đang đầu tư mạnh. Nếu Huawei và các công ty nội địa tích hợp chip AI vào các ngành này, Nvidia có thể mất thêm “mặt trận chiến lược”.

Bên trong Nvidia, bầu không khí cũng trái ngược. Tại trụ sở Mỹ, nhân viên hân hoan với nhu cầu GPU bùng nổ. Nhưng tại Trung Quốc, nhiều nhân viên lo lắng: nếu không còn được bán chip, liệu đội ngũ hơn 4.000 người sẽ đi về đâu?

Nhìn rộng hơn, đây không chỉ là cuộc cạnh tranh công nghệ, mà là cuộc đua địa chính trị. Cả Washington và Bắc Kinh đều coi AI là công cụ định hình sức mạnh quốc gia. Vì thế, vị thế của Nvidia trong cuộc chơi này sẽ phụ thuộc không chỉ vào năng lực kỹ thuật, mà còn vào những quyết sách ở Nhà Trắng và Trung Nam Hải.