Sam Altman: Doanh nghiệp đang “AI washing” các đợt sa thải?

Trong bối cảnh thị trường lao động có dấu hiệu chững lại, nhiều người lao động lo ngại rằng AI sẽ sớm thay thế họ. Dù nỗi lo này không phải không có cơ sở về dài hạn, các dữ liệu hiện tại cho thấy bức tranh ngắn hạn còn nhiều sắc thái hơn những tuyên bố giật gân.

Dữ liệu cho thấy, ít nhất đến nay, tác động thực tế của AI lên việc làm vẫn còn khá hạn chế so với những gì được tuyên bố. 

AI – “VẬT TẾ THẦN” MỚI CỦA CÁC ĐỢT SA THẢI?

Tại Hội nghị India AI Impact Summit, trong cuộc phỏng vấn với CNBC-TV18, ông Sam Altman – nhà sáng lập và CEO OpenAI – thừa nhận một thực tế đáng chú ý: không phải mọi đợt sa thải được gắn mác “do AI” đều thực sự bắt nguồn từ công nghệ này.

“Tôi không biết chính xác tỷ lệ là bao nhiêu, nhưng có một phần ‘AI washing’ – tức là người ta đổ lỗi cho AI đối với những đợt sa thải mà đáng ra họ vẫn sẽ thực hiện,” ông Altman nói. Theo ông, bên cạnh một số trường hợp AI thực sự thay thế một số vị trí công việc nhất định, cũng tồn tại xu hướng sử dụng AI như một cách hợp lý hóa các quyết định tinh giản nhân sự.

Khái niệm “AI washing” vốn được dùng để chỉ việc thổi phồng vai trò của trí tuệ nhân tạo nhằm tạo ấn tượng đổi mới công nghệ. Trong bối cảnh kinh tế nhiều biến động, cụm từ này ngày càng xuất hiện dày đặc trong các thông báo tái cấu trúc doanh nghiệp.

Theo trang Gizmodo, phát biểu của ông Altman cho thấy một sự “đi dây” tinh tế. Là người đứng đầu OpenAI – công ty đang cung cấp các công cụ AI cho hàng nghìn doanh nghiệp toàn cầu – ông cần thuyết phục thị trường rằng AI đủ mạnh để tái định hình năng suất lao động. Đây chính là luận điểm trung tâm để các tập đoàn tiếp tục rót tiền đầu tư vào AI, bất chấp việc lợi nhuận thực tế từ các dự án này chưa phải lúc nào cũng rõ ràng.

Tuy nhiên, ông cũng không muốn AI bị nhìn nhận như một “kẻ giết việc làm” quy mô lớn trong ngắn hạn, điều có thể làm dấy lên làn sóng phản ứng xã hội. “Chúng ta sẽ tìm ra những loại công việc mới, như đã từng làm trong mỗi cuộc cách mạng công nghệ,” ông nói thêm, đồng thời thừa nhận rằng “tác động thực sự của AI lên công việc trong vài năm tới sẽ bắt đầu trở nên rõ rệt”.

Nhận định này đặt ra một câu hỏi lớn: liệu AI đã thực sự là nguyên nhân chính khiến hàng loạt người lao động mất việc, hay nó đang bị dùng như một lời giải thích thuận tiện cho những khó khăn kinh tế rộng lớn hơn?

SỐ LIỆU NÓI GÌ VỀ TÁC ĐỘNG THỰC SỰ CỦA AI?

Các thống kê hiện tại cho thấy khoảng cách đáng kể giữa tuyên bố và thực tế. Theo dữ liệu từ hãng tư vấn Challenger, Gray & Christmas, khoảng 55.000 việc làm trong năm 2025 được ghi nhận là bị cắt giảm trực tiếp do AI. Con số này không nhỏ, nhưng chỉ chiếm chưa tới 1% tổng số việc làm bị mất trong năm.

Một nghiên cứu gần đây của National Bureau of Economic Research cũng đưa ra kết quả đáng chú ý: 90% lãnh đạo doanh nghiệp được khảo sát cho biết AI chưa có tác động đáng kể đến việc làm tại công ty của họ trong ba năm qua.

Những con số này cho thấy, ít nhất đến thời điểm hiện tại, AI chưa phải là “thủ phạm chính” của làn sóng sa thải trên diện rộng. Thay vào đó, các yếu tố kinh tế vĩ mô như tăng trưởng chậm lại, lãi suất cao, áp lực chi phí và tái cấu trúc sau giai đoạn mở rộng mạnh trong đại dịch có thể đóng vai trò lớn hơn.

Thực tế cũng ghi nhận một số trường hợp doanh nghiệp ban đầu nhấn mạnh AI như một nguyên nhân của sa thải, nhưng sau đó điều chỉnh lại thông điệp. Amazon là ví dụ tiêu biểu. Mùa xuân vừa qua, tập đoàn này cắt giảm 14.000 việc làm, đồng thời cho biết việc triển khai AI đồng nghĩa với việc “cần ít người hơn cho một số công việc hiện tại”. Tuy nhiên đến tháng 10, công ty lại khẳng định AI không phải là nguyên nhân trực tiếp của đợt cắt giảm đó.

Sự thay đổi thông điệp này cho thấy một chiến lược truyền thông phức tạp: về mặt hình ảnh, doanh nghiệp muốn được nhìn nhận là đang đổi mới và tiên phong công nghệ; nhưng về thực chất, việc tinh giản nhân sự có thể chủ yếu xuất phát từ nhu cầu tối ưu chi phí và cải thiện hiệu quả hoạt động.

AI chắc chắn sẽ làm thay đổi cấu trúc việc làm trong những năm tới. Nhưng ở thời điểm hiện tại, dường như phần lớn các đợt sa thải vẫn phản ánh những áp lực kinh tế truyền thống hơn là một cuộc “thay thế người bằng máy” quy mô lớn. Và như chính ông Sam Altman thừa nhận, không phải mọi quyết định cắt giảm nhân sự đều có thể – hay nên – được quy cho trí tuệ nhân tạo.