Việt Nam mở rộng hợp tác quốc tế, gia nhập “cuộc đua” công nghệ lượng tử

Trong bối cảnh cạnh tranh công nghệ toàn cầu ngày càng gay gắt, công nghệ lượng tử đang nổi lên như một “mặt trận” chiến lược mới, vượt ra ngoài làn sóng trí tuệ nhân tạo (AI). Ông Lee Eunkyu, Tùy viên Khoa học, Công nghệ và ICT của Hàn Quốc, cho rằng thế giới đang bước vào một giai đoạn chuyển dịch quan trọng, nơi công nghệ lượng tử sẽ quyết định năng lực cạnh tranh và an ninh quốc gia của nhiều nước.

LƯỢNG TỬ – TRỤ CỘT CHIẾN LƯỢC SAU AI

Theo ông Lee, nếu AI đang là tâm điểm của cuộc đua công nghệ hiện nay, thì công nghệ lượng tử sẽ là “bước tiếp theo”.

“Hiện nay, toàn thế giới đang bước vào một cuộc cạnh tranh khốc liệt về trí tuệ nhân tạo. Nhưng câu hỏi đặt ra là điều gì sẽ đến sau AI? Tôi tin rằng câu trả lời chính là công nghệ lượng tử. Công nghệ lượng tử không còn là viễn tưởng, mà đã trở thành một trụ cột chiến lược liên quan trực tiếp đến năng lực cạnh tranh quốc gia và an ninh quốc gia”, ông nhấn mạnh.

Ông Lee Eunkyu cho biết trên thực tế, nhiều nền kinh tế lớn đã sớm xác định vị trí chiến lược của lĩnh vực này. Hoa Kỳ đã coi công nghệ lượng tử là ưu tiên quốc gia và triển khai các dự án quy mô lớn. Liên minh châu Âu cũng ban hành chiến lược riêng và thúc đẩy các chương trình đầu tư phục hồi liên quan. Trong khi đó, chuỗi cung ứng toàn cầu về vật liệu, linh kiện và thiết bị cho công nghệ lượng tử và quang học đang dần hình thành, tạo nên một hệ sinh thái công nghiệp mới.

“So với các quốc gia dẫn đầu như Trung Quốc hay Đức, Hàn Quốc được đánh giá vẫn còn hạn chế về quy mô đầu tư và số lượng doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực này. Tuy nhiên, Chính phủ Hàn Quốc đã nhanh chóng đưa ra chiến lược quốc gia toàn diện về lượng tử nhằm thu hẹp khoảng cách”, ông Lee Eunkyu nói.

Bộ Khoa học và ICT Hàn Quốc đã ký biên bản ghi nhớ với IQM – một startup toàn cầu trong lĩnh vực công nghệ lượng tử – nhằm thúc đẩy hợp tác nghiên cứu và thương mại hóa. Quốc gia này cũng đặt mục tiêu tăng cường năng lực sản xuất phần cứng và phần mềm lượng tử, bảo đảm doanh nghiệp trong nước tham gia sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Một trong những mục tiêu tham vọng nhất là phát triển máy tính lượng tử hoàn toàn độc lập vào năm 2028. Song song với đó, Hàn Quốc sẽ làm chủ các công nghệ tích hợp bộ xử lý lượng tử và bán dẫn, đồng thời hỗ trợ chiến lược cho các doanh nghiệp sản xuất vật liệu và thiết bị then chốt như hệ thống làm lạnh siêu sâu, thiết bị đo lường, cáp siêu dẫn và linh kiện liên quan.

Bên cạnh phát triển phần cứng, Hàn Quốc chú trọng mô hình điện toán lai, tích hợp điện toán lượng tử với hệ thống siêu máy tính hiệu năng cao truyền thống. Các ứng dụng lượng tử sẽ được ưu tiên trong những lĩnh vực đòi hỏi năng lực tính toán vượt trội như phát hiện thuốc, hóa học và vật liệu tiên tiến.

Không chỉ dừng ở tính toán, Hàn Quốc còn hướng tới xây dựng hệ thống truyền thông lượng tử an toàn cho hạ tầng trọng yếu quốc gia – bao gồm chính phủ và quốc phòng – cũng như trình diễn mạng Internet lượng tử đường dài. Ngoài ra, nước này đặt mục tiêu phát triển hệ thống định vị lượng tử độc lập với GPS, phục vụ quốc phòng và nhiều ngành công nghiệp chiến lược.

VIỆT NAM TRONG BỨC TRANH HỢP TÁC KHU VỰC

Theo xu hướng mà Vương quốc Anh và Canada đang triển khai, Hàn Quốc dự kiến chỉ định một cụm lượng tử quốc gia vào tháng 7/2026. Cụm này sẽ tập hợp doanh nghiệp, trường đại học và viện nghiên cứu nhằm đẩy nhanh thương mại hóa kết quả nghiên cứu cơ bản thông qua nguồn vốn công.

Bộ Khoa học và ICT Hàn Quốc cũng đã ký thỏa thuận thành lập trung tâm nghiên cứu chung và đầu tư hàng triệu USD trong nhiều năm để đào tạo nhân tài và phát triển các trường hợp ứng dụng.

Đáng chú ý, ông Lee nhấn mạnh tiềm năng hợp tác giữa Hàn Quốc và Việt Nam trong lĩnh vực này. Với mối quan hệ kinh tế – công nghiệp chặt chẽ giữa hai nước, ông tin rằng công nghệ lượng tử có thể trở thành một trụ cột hợp tác mới.

“Tháng trước, Hàn Quốc đã thành lập một hội đồng tư vấn quốc gia về công nghệ lượng tử. Nếu hội đồng này có sự trao đổi với phía Việt Nam, chúng ta hoàn toàn có thể xác định các dự án hợp tác ý nghĩa – từ liên kết giữa các trường sau đại học đến chương trình đào tạo thạc sĩ, tiến sĩ và hợp tác xây dựng hệ sinh thái khởi nghiệp”, ông đề xuất.

Các chuyên gia cho rằng công nghệ lượng tử không thể phát triển đơn lẻ mà cần sự phối hợp chặt chẽ giữa nhà nước, giới khoa học và doanh nghiệp, cũng như hợp tác quốc tế sâu rộng. Bà Rossy Nhung Nguyễn, Chủ tịch Mạng lưới VNQuantum, cho rằng để công nghệ lượng tử thực sự đi vào đời sống và doanh nghiệp, cần tạo ra những “điểm chạm” cụ thể.

“Cần có những không gian nơi tri thức gặp bài toán thực tiễn, nơi ý tưởng gặp cộng đồng và nơi khát vọng gặp cơ hội”, bà nói.

Một trong những sáng kiến đáng chú ý là Hackathon Quốc tế về Tính toán Lượng tử QC4SG 2026 – sự kiện hackathon lượng tử đầu tiên tại Việt Nam, tiếp nối chuỗi hoạt động trong khu vực Đông Nam Á. Chương trình được tổ chức với sự đồng hành của Open Quantum Institute, nhằm đưa công nghệ lượng tử đến gần hơn với các cộng đồng còn ít cơ hội tiếp cận, góp phần thu hẹp khoảng cách công nghệ.

Phối hợp cùng VNQuantum và các đối tác để tổ chức lễ khởi động cuộc thi, ông Nguyễn Hữu Hà, Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ Gia Lai, cho rằng QC4SG 2026 không chỉ là một cuộc thi mà còn là không gian kết nối tri thức.

“Đây là nơi các ý tưởng khoa học được thử nghiệm, ươm mầm và phát triển thành các doanh nghiệp khởi nghiệp tiềm năng, là cầu nối giữa nghiên cứu, đào tạo và ứng dụng công nghệ vì các mục tiêu phát triển bền vững”, ông nhấn mạnh.

Ông John Ben, đại diện Open Quantum Institute, cho biết trong năm qua, các hackathon lượng tử đã được tổ chức tại Thái Lan, Philippines và Malaysia, góp phần hình thành mạng lưới hợp tác khu vực. Ông đánh giá cao nỗ lực của Việt Nam và tin tưởng rằng thông qua hợp tác khu vực, các quốc gia Đông Nam Á có thể cùng nhau thu hẹp khoảng cách công nghệ và thúc đẩy phát triển bền vững trong kỷ nguyên lượng tử.

Theo các chuyên gia, lượng tử không chỉ là câu chuyện của phòng thí nghiệm hay siêu máy tính, mà đang trở thành nền tảng chiến lược gắn với an ninh, kinh tế và đổi mới sáng tạo. Đối với Việt Nam, việc tham gia sớm vào mạng lưới hợp tác quốc tế – từ đào tạo nhân lực, nghiên cứu chung đến các sáng kiến khu vực như hackathon – có thể giúp rút ngắn khoảng cách công nghệ và từng bước xây dựng hệ sinh thái lượng tử nội địa.

Theo ông Lee, công nghệ lượng tử có ý nghĩa kinh tế và an ninh rất lớn, “những quốc gia đi sau nếu không nâng cao năng lực công nghệ sẽ rất khó gia nhập thị trường toàn cầu”, ông nói.