Giáo dục đại học Việt Nam trước bước ngoặt AI

Theo PGS.TS.Đào Thị Thu Giang, Hiệu trưởng Trường Đại học Đại Nam, AI không làm lỗi thời các ngành học, AI chỉ làm lỗi thời những phần việc mang tính lặp lại và làm lộ rõ sự hạn chế của cách đào tạo cũ thiên về ghi nhớ, làm bài tập theo mẫu, theo công thức.

“Bản chất của AI, kể cả AI tạo sinh, là công cụ bổ trợ và nâng cao năng lực con người. AI có thể thay thế các tác nghiệp mang tính quy trình hóa cao, nhưng không thể thay thế tư duy phản biện, khả năng ra quyết định, sáng tạo, đạo đức nghề nghiệp và năng lực kết nối con người”, PGS.TS.Đào Thị Thu Giang cho biết. Câu hỏi cốt lõi không phải là ngành học còn cần thiết hay không, mà là ngành đó đang được dạy như thế nào.

KHI AI TÁI CẤU TRÚC VIỆC LÀM, GIÁO DỤC KHÔNG THỂ ĐỨNG YÊN

Chia sẻ với Tạp chí Kinh tế Việt Nam/VnEconomy, PGS.TS.Nguyễn Bình Minh, Viện trưởng Viện Công nghệ và Kinh tế số, Đại học Bách khoa Hà Nội, cũng nhận định AI không triệt tiêu tri thức hay nghề nghiệp, nhưng chắc chắn đang khiến nhiều phương pháp đào tạo truyền thống trở nên lỗi thời, đặc biệt là những cách tiếp cận nặng về ghi nhớ và thao tác lặp lại – các hoạt động vốn có thể dễ dàng ủy thác cho máy móc.

Theo PGS.TS.Nguyễn Bình Minh, khi AI và chuyển đổi số xuất hiện, làm lung lay vị thế độc tôn của người thầy, phản ứng tự nhiên thường là lo ngại hoặc chối bỏ thay vì đón nhận. Do đó, thách thức lớn nhất là làm sao để giảng viên chấp nhận “cởi bỏ” tư duy cũ, chấp nhận việc mình không còn là “người biết tất cả”, để chuyển sang tâm thế của người đồng kiến tạo tri thức cùng sinh viên và công nghệ.

Đặc biệt, các chuyên gia giáo dục đều cho rằng AI đang tái cấu trúc công việc theo từng “nhiệm vụ”, làm thay đổi bản chất của nhiều vai trò trong nền kinh tế. PGS.TS.Nguyễn Bình Minh cho biết theo Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), gần 40% việc làm toàn cầu và lên tới 60% tại các quốc gia phát triển, sẽ chịu tác động từ AI. Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF) cũng dự báo đến năm 2030, khoảng 22% việc làm sẽ dịch chuyển, với 170 triệu vai trò mới được tạo ra song song với 92 triệu vai trò biến mất.

“Tại Viện Công nghệ và Kinh tế số, Đại học Bách khoa Hà Nội, chúng tôi không xem công nghệ và kinh tế là hai mảnh ghép rời rạc, mà coi đây là một thể thống nhất trong triết lý đào tạo “Kỹ thuật đi kèm với bài toán Tài chính – Kinh tế”. Đây là bản sắc riêng và là thế mạnh truyền thống của Bách khoa, được nâng tầm trong kỷ nguyên số”, PGS.TS.Nguyễn Bình Minh chia sẻ.

Bên lề Tuần lễ Khoa học - công nghệ VinFuture 2025 mới đây, Giáo sư Tan Yap Peng, Hiệu trưởng Trường Đại học VinUni, cho rằng trước sự phát triển mạnh mẽ của AI, chuyển đổi số và khoa học liên ngành, không đại học nào có thể đủ mạnh để phát triển lên sự xuất sắc một cách đơn lẻ. Khi hợp tác cùng nhau, kết hợp với các nền tảng AI, công nghệ số và chia sẻ dữ liệu, cộng đồng khoa học sẽ tạo ra các nghiên cứu và giải pháp mang lại tác động lâu dài, vượt xa khỏi ranh giới của một đại học, thậm chí một quốc gia.

Nhận định về xu hướng định hình giáo dục đại học toàn cầu trong thập kỷ tới trong bối cảnh AI tạo sinh, kinh tế tri thức và mô hình việc làm thay đổi nhanh chóng, Giáo sư Tan Yap Peng cho rằng người chiến thắng cần làm chủ được nguồn lực trí tuệ và dữ liệu.

CÁC TRƯỜNG TÁI CẤU TRÚC CHƯƠNG TRÌNH ĐÀO TẠO

Theo PGS.TS.Đào Thị Thu Giang, thách thức lớn hiện nay là tốc độ thay đổi của thị trường lao động nhanh hơn tốc độ điều chỉnh của hệ thống đào tạo. Do đó, bà cho rằng chương trình đào tạo đại học không thể chỉ dừng ở việc truyền đạt kiến thức, mà phải tạo ra năng lực làm việc thực chất cho người học. Đội ngũ giảng viên vừa phải liên tục cập nhật chuyên môn, vừa phải thích ứng nhanh với sự thay đổi của công nghệ. Ở chiều ngược lại, PGS.TS.Đào Thị Thu Giang cho rằng sinh viên ngày nay có nhiều lựa chọn nghề nghiệp mới, nhưng lại thiếu định hướng rõ ràng và thiếu kỹ năng tự dẫn dắt quá trình học tập của mình.

Chuyên gia nhấn mạnh trước sự phát triển rất nhanh của AI, các trường đại học buộc phải tái cấu trúc chương trình đào tạo theo ba hướng chính. Thứ nhất, tích hợp AI như một năng lực nền tảng, không tách rời mà gắn trực tiếp vào từng ngành nghề cụ thể. Thứ hai, chuyển mạnh từ dạy kiến thức sang phát triển năng lực, đặc biệt là năng lực ứng dụng, tư duy hệ thống và giải quyết vấn đề thực tiễn. Thứ ba, gắn đào tạo với nhu cầu luôn biến động của thị trường lao động, thay vì đào tạo theo những khung nghề nghiệp cố định.

Hiện nay Bộ Giáo dục và Đào tạo đã ban hành chương trình khung, trong đó quy định mỗi chương trình đào tạo đại học phải có tối thiểu 120 tín chỉ, bao gồm các học phần bắt buộc như kinh tế chính trị, giáo dục thể chất, quốc phòng, triết học và các chuẩn đầu ra cơ bản. Gần đây, Bộ cũng ban hành các thông tư yêu cầu tích hợp kiến thức về số hóa vào chương trình đào tạo, nhằm đảm bảo sinh viên có hiểu biết nền tảng về chuyển đổi số và công nghệ....

Nội dung đầy đủ bài viết được đăng tải trên Tạp chí Kinh tế Việt Nam số 6-2026 phát hành ngày 9/2/2026. Kính mời Quý độc giả tìm đọc tại đây:

https://vneconomy.vn/don-doc-tap-chi-kinh-te-viet-nam-so-06-2026.htm