Giáo dục đại học Việt Nam trước bước ngoặt AI
Bảo Bình
09/02/2026
Các trường đại học Việt Nam đang đứng trước yêu cầu cấp thiết phải tái cấu trúc chương trình đào tạo, chuyển mạnh sang phát triển năng lực, tích hợp AI và gắn chặt hơn với nhu cầu luôn biến động của thị trường lao động...
Theo PGS.TS.Đào Thị Thu Giang, Hiệu trưởng Trường Đại học Đại Nam, AI không làm lỗi thời các ngành học, AI chỉ làm lỗi thời những phần việc mang tính lặp lại và làm lộ rõ sự hạn chế của cách đào tạo cũ thiên về ghi nhớ, làm bài tập theo mẫu, theo công thức.
“Bản chất của AI, kể cả AI tạo sinh, là công cụ bổ trợ và nâng cao năng lực con người. AI có thể thay thế các tác nghiệp mang tính quy trình hóa cao, nhưng không thể thay thế tư duy phản biện, khả năng ra quyết định, sáng tạo, đạo đức nghề nghiệp và năng lực kết nối con người”, PGS.TS.Đào Thị Thu Giang cho biết. Câu hỏi cốt lõi không phải là ngành học còn cần thiết hay không, mà là ngành đó đang được dạy như thế nào.
KHI AI TÁI CẤU TRÚC VIỆC LÀM, GIÁO DỤC KHÔNG THỂ ĐỨNG YÊN
Chia sẻ với Tạp chí Kinh tế Việt Nam/VnEconomy, PGS.TS.Nguyễn Bình Minh, Viện trưởng Viện Công nghệ và Kinh tế số, Đại học Bách khoa Hà Nội, cũng nhận định AI không triệt tiêu tri thức hay nghề nghiệp, nhưng chắc chắn đang khiến nhiều phương pháp đào tạo truyền thống trở nên lỗi thời, đặc biệt là những cách tiếp cận nặng về ghi nhớ và thao tác lặp lại – các hoạt động vốn có thể dễ dàng ủy thác cho máy móc.
Chỉ ra điểm nghẽn lớn nhất trong chương trình giáo dục đại học chính là “sức ỳ” trong khả năng thích ứng, PGS.TS.Nguyễn Bình Minh cho rằng công nghệ thay đổi hàng ngày, trong khi nhiều giảng viên vẫn ở trong vùng an toàn của phương pháp truyền thống - nơi người thầy là trung tâm, là “kho tàng kiến thức” độc tôn.
Theo PGS.TS.Nguyễn Bình Minh, khi AI và chuyển đổi số xuất hiện, làm lung lay vị thế độc tôn của người thầy, phản ứng tự nhiên thường là lo ngại hoặc chối bỏ thay vì đón nhận. Do đó, thách thức lớn nhất là làm sao để giảng viên chấp nhận “cởi bỏ” tư duy cũ, chấp nhận việc mình không còn là “người biết tất cả”, để chuyển sang tâm thế của người đồng kiến tạo tri thức cùng sinh viên và công nghệ.
Đặc biệt, các chuyên gia giáo dục đều cho rằng AI đang tái cấu trúc công việc theo từng “nhiệm vụ”, làm thay đổi bản chất của nhiều vai trò trong nền kinh tế. PGS.TS.Nguyễn Bình Minh cho biết theo Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), gần 40% việc làm toàn cầu và lên tới 60% tại các quốc gia phát triển, sẽ chịu tác động từ AI. Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF) cũng dự báo đến năm 2030, khoảng 22% việc làm sẽ dịch chuyển, với 170 triệu vai trò mới được tạo ra song song với 92 triệu vai trò biến mất.
“Tại Viện Công nghệ và Kinh tế số, Đại học Bách khoa Hà Nội, chúng tôi không xem công nghệ và kinh tế là hai mảnh ghép rời rạc, mà coi đây là một thể thống nhất trong triết lý đào tạo “Kỹ thuật đi kèm với bài toán Tài chính – Kinh tế”. Đây là bản sắc riêng và là thế mạnh truyền thống của Bách khoa, được nâng tầm trong kỷ nguyên số”, PGS.TS.Nguyễn Bình Minh chia sẻ.
Bên lề Tuần lễ Khoa học - công nghệ VinFuture 2025 mới đây, Giáo sư Tan Yap Peng, Hiệu trưởng Trường Đại học VinUni, cho rằng trước sự phát triển mạnh mẽ của AI, chuyển đổi số và khoa học liên ngành, không đại học nào có thể đủ mạnh để phát triển lên sự xuất sắc một cách đơn lẻ. Khi hợp tác cùng nhau, kết hợp với các nền tảng AI, công nghệ số và chia sẻ dữ liệu, cộng đồng khoa học sẽ tạo ra các nghiên cứu và giải pháp mang lại tác động lâu dài, vượt xa khỏi ranh giới của một đại học, thậm chí một quốc gia.
Nhận định về xu hướng định hình giáo dục đại học toàn cầu trong thập kỷ tới trong bối cảnh AI tạo sinh, kinh tế tri thức và mô hình việc làm thay đổi nhanh chóng, Giáo sư Tan Yap Peng cho rằng người chiến thắng cần làm chủ được nguồn lực trí tuệ và dữ liệu.
CÁC TRƯỜNG TÁI CẤU TRÚC CHƯƠNG TRÌNH ĐÀO TẠO
Theo PGS.TS.Đào Thị Thu Giang, thách thức lớn hiện nay là tốc độ thay đổi của thị trường lao động nhanh hơn tốc độ điều chỉnh của hệ thống đào tạo. Do đó, bà cho rằng chương trình đào tạo đại học không thể chỉ dừng ở việc truyền đạt kiến thức, mà phải tạo ra năng lực làm việc thực chất cho người học. Đội ngũ giảng viên vừa phải liên tục cập nhật chuyên môn, vừa phải thích ứng nhanh với sự thay đổi của công nghệ. Ở chiều ngược lại, PGS.TS.Đào Thị Thu Giang cho rằng sinh viên ngày nay có nhiều lựa chọn nghề nghiệp mới, nhưng lại thiếu định hướng rõ ràng và thiếu kỹ năng tự dẫn dắt quá trình học tập của mình.
Chuyên gia nhấn mạnh trước sự phát triển rất nhanh của AI, các trường đại học buộc phải tái cấu trúc chương trình đào tạo theo ba hướng chính. Thứ nhất, tích hợp AI như một năng lực nền tảng, không tách rời mà gắn trực tiếp vào từng ngành nghề cụ thể. Thứ hai, chuyển mạnh từ dạy kiến thức sang phát triển năng lực, đặc biệt là năng lực ứng dụng, tư duy hệ thống và giải quyết vấn đề thực tiễn. Thứ ba, gắn đào tạo với nhu cầu luôn biến động của thị trường lao động, thay vì đào tạo theo những khung nghề nghiệp cố định.
Với Trường Đại học Đại Nam, Hiệu trưởng Đào Thị Thu Giang cho biết năm 2026 là năm thứ hai nhà trường đẩy mạnh chuyển đổi đào tạo trong bối cảnh AI phát triển nhanh. Theo đó, AI được tích hợp như một công cụ hỗ trợ học tập và làm việc cho sinh viên ở tất cả các khối ngành. Toàn bộ chương trình đào tạo được rà soát lại theo chuẩn đầu ra, hướng tới năng lực đáp ứng công việc thực tế ngay sau khi tốt nghiệp, đồng thời mở rộng các mô hình học tập linh hoạt như lớp học đảo ngược, học theo dự án và học gắn với doanh nghiệp.
Hiện nay Bộ Giáo dục và Đào tạo đã ban hành chương trình khung, trong đó quy định mỗi chương trình đào tạo đại học phải có tối thiểu 120 tín chỉ, bao gồm các học phần bắt buộc như kinh tế chính trị, giáo dục thể chất, quốc phòng, triết học và các chuẩn đầu ra cơ bản. Gần đây, Bộ cũng ban hành các thông tư yêu cầu tích hợp kiến thức về số hóa vào chương trình đào tạo, nhằm đảm bảo sinh viên có hiểu biết nền tảng về chuyển đổi số và công nghệ....
Nội dung đầy đủ bài viết được đăng tải trên Tạp chí Kinh tế Việt Nam số 6-2026 phát hành ngày 9/2/2026. Kính mời Quý độc giả tìm đọc tại đây:
https://vneconomy.vn/don-doc-tap-chi-kinh-te-viet-nam-so-06-2026.htm
Từ khóa:
Dòng sự kiện:
Trí tuệ nhân tạo -AITừ việc tìm kiếm, đánh giá đến lựa chọn sản phẩm, dịch vụ, người tiêu dùng ngày càng có thể ủy quyền cho AI thực hiện một phần quá trình này. Sự thay đổi đặt ra yêu cầu doanh nghiệp điều chỉnh chiến lược thương hiệu, Marketing và Sales để duy trì năng lực cạnh tranh.
Chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và đổi mới sáng tạo chỉ có thể đóng góp cho phát triển bền vững khi đi cùng đổi mới thực chất phương thức quản trị, nâng cao hiệu quả tổ chức và bảo đảm vai trò của người lao động...
Thay vì chờ gà nở cả tháng mới phân biệt trống, mái và sau đó phải tiêu hủy gà con trống, HBC Nexus, startup Việt đã dùng AI, nhận diện giới tính phôi gà ngay từ ngày thứ 4 ấp trứng. Công nghệ này không chỉ mở ra khả năng giảm chi phí cho các trại giống mà còn hướng tới hạn chế hàng tỷ gà trống con bị tiêu hủy mỗi năm trên thế giới...
Có những sản phẩm công nghệ chiến lược có thể đầu tư trong 1-2 năm, nhưng với công nghệ lõi cần khoảng 5 năm. Đặc biệt, những sản phẩm công nghệ lõi có chiều sâu, định hướng dài hạn có thể cần tới 10 năm để phát triển...
Ngành điện tử Việt Nam đã hình thành nền tảng về sản xuất, kỹ thuật, nhân lực và thị trường. Đây có thể là điểm xuất phát để mở rộng sang bán dẫn. Tuy nhiên, quá trình chuyển đổi đòi hỏi doanh nghiệp nhận diện đúng năng lực có thể kế thừa và những khoảng cách cần thu hẹp…
Muốn làm chủ công nghệ lõi, doanh nghiệp cần có đội ngũ R&D đủ năng lực để tạo ra những tài sản sở hữu trí tuệ có giá trị, có thể đăng ký bảo hộ không chỉ tại Việt Nam mà còn ở thị trường quốc tế...
Từ câu chuyện hoàn thiện khung pháp lý, kiến trúc dữ liệu dùng chung đến bài toán liêm chính trong ứng dụng trí tuệ nhân tạo và khoảng trống thể chế nội bộ - "trụ cột bị bỏ quên" tại nhiều trường đại học, tọa đàm do Cục Khoa học, Công nghệ và Thông tin (Bộ Giáo dục và Đào tạo) phối hợp cùng Intel Việt Nam tổ chức đã mở ra bức tranh toàn cảnh về bước chuyển mới của quản trị số toàn ngành.
Theo ông Michael Redding, Giám đốc công nghệ (CTO) Quantropi, doanh nghiệp có thể chuyển đổi sang bảo mật hậu lượng tử bằng giải pháp phần mềm tích hợp trên hạ tầng hiện có, không cần thay thế toàn bộ hệ thống, qua đó giảm chi phí triển khai.
Việc chuẩn bị cho lĩnh vực mật mã hậu lượng tử đang được đặt ra không chỉ ở khía cạnh công nghệ, mà còn liên quan đến năng lực nghiên cứu, phát triển nguồn nhân lực và xây dựng hệ sinh thái ứng dụng.
Trong suốt tiến trình chuyển đổi số nhiều năm qua, chúng ta luôn khẳng định với nhau rằng: Dữ liệu và Bí mật kinh doanh là tài sản sống còn của mỗi tổ chức. Dữ liệu quyết định năng lực cạnh tranh, trải nghiệm khách hàng và thậm chí là sự tồn vong của một doanh nghiệp hay một ngân hàng.