Bỏ điều kiện kinh doanh ô tô: Mở cửa thị trường hay bảo vệ năng lực sản xuất nội địa?
Đề xuất đưa sản xuất, lắp ráp và nhập khẩu ô tô ra khỏi danh mục ngành nghề kinh doanh có điều kiện đang gây nhiều tranh luận, khi một bên kỳ vọng thúc đẩy cạnh tranh, giảm thủ tục, trong khi bên khác lo ngại ngành ô tô và công nghiệp hỗ trợ trong nước sẽ chịu sức ép lớn từ hàng nhập khẩu.
Lo ngại doanh nghiệp nội địa “lép vế”
Trao đổi với PV AutoNews, PGS.TS Bùi Thị An, nguyên Đại biểu Quốc hội khóa XIII, cho rằng đề xuất này có cả mặt tích cực lẫn rủi ro cần được cân nhắc kỹ lưỡng.
“Hiện nay, phần lớn doanh nghiệp tham gia lĩnh vực ô tô tại Việt Nam vẫn là doanh nghiệp vừa và nhỏ. Nếu không thận trọng, Việt Nam có thể chỉ dừng ở vai trò gia công, lắp ráp, không làm chủ được công nghệ lõi và khó cạnh tranh với doanh nghiệp nước ngoài. Trong khi đó, chúng ta đang đặt mục tiêu phát triển một ngành công nghiệp hỗ trợ ô tô đủ mạnh để phát huy nội lực”, bà An nói.
Cùng quan điểm thận trọng, bà Phạm Chi Lan, nguyên Phó Chủ tịch Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) cho rằng chưa nên đưa hoạt động sản xuất, lắp ráp và nhập khẩu ô tô ra khỏi danh mục ngành nghề kinh doanh có điều kiện trong bối cảnh năng lực sản xuất trong nước còn hạn chế.
Theo bà Lan, nếu bỏ điều kiện kinh doanh quá sớm, thị trường Việt Nam có thể phải đối mặt với áp lực lớn từ ô tô và linh kiện nhập khẩu, đặc biệt trong bối cảnh dư thừa công suất từ Trung Quốc đang gia tăng.
“Tôi rất lo ngại tình trạng dư thừa công suất ô tô và các sản phẩm công nghiệp hỗ trợ từ Trung Quốc sẽ tràn vào Việt Nam. Trong khi đó, chúng ta đang cần phát triển ngành công nghiệp hỗ trợ ô tô và công nghiệp giao thông vận tải nói chung. Không có lý gì Việt Nam bỏ rất nhiều tiền đầu tư hạ tầng nhưng các phương tiện lưu thông trên đó lại chủ yếu phải mua từ nước ngoài”, bà Lan nói.
Doanh nghiệp trong nước cần được tiếp tục hỗ trợ
Bà Phạm Chi Lan cho rằng sau nhiều năm phát triển, ngành công nghiệp ô tô Việt Nam mới bắt đầu hình thành được một số doanh nghiệp nội địa đầu tư bài bản vào sản xuất, lắp ráp và công nghiệp hỗ trợ. Vì vậy, đây là giai đoạn cần tiếp tục tạo điều kiện để doanh nghiệp mở rộng đầu tư và nâng cao năng lực cạnh tranh.
“Có doanh nghiệp trong nước đã bỏ rất nhiều vốn, công sức đầu tư vào ngành ô tô, từ lắp ráp tới sản xuất linh kiện, phụ tùng. Những doanh nghiệp này rất cần được tiếp tục hỗ trợ để phát triển”, bà nói.
Không chỉ lo ngại về năng lực sản xuất, Bùi Thị An còn cảnh báo rủi ro về chất lượng sản phẩm nếu cơ chế quản lý bị nới lỏng nhưng thiếu hệ thống hậu kiểm hiệu quả.
“Nếu không kiểm soát tốt, nguy cơ xuất hiện hàng giả, hàng kém chất lượng sẽ rất lớn. Đặc biệt với các linh kiện liên quan đến an toàn như phanh, hệ thống lái…, hậu quả có thể rất nghiêm trọng, ảnh hưởng trực tiếp đến người tham gia giao thông”, bà An cảnh báo.
Theo bà, trong trường hợp đưa sản xuất, lắp ráp và nhập khẩu ô tô ra khỏi danh mục ngành nghề kinh doanh có điều kiện, cơ quan quản lý cần đồng thời xây dựng cơ chế kiểm soát phù hợp cũng như chính sách hỗ trợ công nghiệp hỗ trợ ô tô trong nước.
“Nếu không có giải pháp hỗ trợ phù hợp, doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ trong nước sẽ gặp rất nhiều khó khăn, thậm chí có nguy cơ bị lép vế ngay trên sân nhà”, bà An nhận định.
Góc nhìn ủng hộ mở rộng cạnh tranh
Theo ông Thịnh, khi môi trường kinh doanh được cởi mở hơn, doanh nghiệp sẽ có thêm cơ hội mở rộng đầu tư, phát triển sản xuất linh kiện, phụ tùng trong nước, từ đó từng bước giảm phụ thuộc vào nhập khẩu.
“Chúng ta cần hướng tới quá trình chuyển dịch từ phụ thuộc nhập khẩu sang tăng tỷ lệ sản xuất, nội địa hóa trong nước”, ông Thịnh nói.
Vị chuyên gia cũng cho rằng việc mở rộng cạnh tranh sẽ giúp thị trường đa dạng sản phẩm hơn, tạo thêm lựa chọn cho người tiêu dùng. Trong khi đó, chất lượng sản phẩm vẫn có thể được kiểm soát thông qua các tiêu chuẩn kỹ thuật và quy định quản lý khác trước khi xe đến tay khách hàng.
Theo ông Thịnh, không nên quá lo ngại việc mở cửa thị trường sẽ làm suy yếu doanh nghiệp trong nước. Ngược lại, nếu tiếp tục phụ thuộc vào nhập khẩu trong thời gian dài, doanh nghiệp nội địa sẽ khó nâng cao năng lực công nghệ và kỹ năng sản xuất.
“Muốn phát triển công nghiệp ô tô thì phải tạo điều kiện cho doanh nghiệp trong nước tham gia sâu hơn vào sản xuất linh kiện, phụ tùng và chuỗi cung ứng”, ông nhấn mạnh.
Những ý kiến trái chiều từ các chuyên gia cho thấy tranh luận quanh đề xuất của Bộ Tài chính không đơn thuần là câu chuyện cắt giảm thủ tục hành chính hay nới điều kiện kinh doanh.
Trong bối cảnh Việt Nam đang đặt mục tiêu phát triển ngành công nghiệp ô tô và tăng tỷ lệ nội địa hóa, bài toán đặt ra không chỉ là nên giữ hay bỏ điều kiện kinh doanh, mà còn là cách thiết kế chính sách để vừa tạo động lực cạnh tranh, vừa bảo vệ và nâng cao năng lực sản xuất trong nước.
