Đầu tư trạm sạc xe điện: Quy mô mở rộng và bài toán an toàn vận hành

Không thể phát triển trạm sạc theo cách tự phát

Thông tư 61/2026/TT-BCT kèm Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia QCVN 32:2026/BCT đặt ra yêu cầu kỹ thuật và quản lý chặt chẽ đối với trụ sạc, trạm sạc xe điện. Tuy nhiên, để hạ tầng phát triển hiệu quả, vấn đề không chỉ nằm ở việc đáp ứng quy chuẩn của từng thiết bị, mà còn ở khả năng tổ chức mạng lưới phù hợp với điều kiện thực tế.

Trao đổi với PV AutoNews, PGS.TS Lê Xuân Thành, giảng viên cao cấp Bộ môn Điện khí hóa, Trường Đại học Mỏ – Địa chất, cho rằng phát triển hạ tầng sạc cần bảo đảm ba nguyên tắc: an toàn là điều kiện tiên quyết; mạng lưới trạm sạc phải phát triển đồng bộ với lưới điện và tốc độ tăng trưởng xe điện; đồng thời cần có lộ trình chuyển tiếp phù hợp để tránh gây xáo trộn đối với những hệ thống đã đầu tư.

Các điểm nghẽn của hạ tầng sạc gồm năng lực cấp điện và lưới điện phân phối; mặt bằng và khả năng tích hợp thiết bị vào công trình hiện hữu; quy hoạch mạng lưới và thủ tục cấp phép; an toàn điện, phòng cháy, chữa cháy và chất lượng lắp đặt; cùng hiệu quả kinh tế, tiêu chuẩn kết nối và quản lý vận hành.

Những vấn đề này cần được xem xét trong mối quan hệ với nhau, thay vì giải quyết riêng lẻ tại từng dự án. Việc doanh nghiệp mới tự tìm mặt bằng, lắp đặt thiết bị và đề nghị cấp thêm công suất có thể đáp ứng nhu cầu trước mắt, nhưng chưa chắc tạo ra mạng lưới hiệu quả nếu thiếu đánh giá tổng thể về điều kiện điện lực và nhu cầu sử dụng tại khu vực.

Công suất trạm sạc phải phù hợp

Theo ông Thành, trạm sạc tập trung nhiều thiết bị tiêu thụ điện trong một không gian tương đối nhỏ, khiến mật độ phụ tải tại địa điểm có thể tăng cao. Khi bổ sung các bộ sạc công suất lớn, cần xác định hệ thống điện có khả năng đáp ứng hay không.

Việc nâng cấp trạm sạc cần được đánh giá trên cơ sở khả năng tải của đường dây, dung lượng còn khả dụng của máy biến áp và mức độ phù hợp của hệ thống bảo vệ. Đây là những căn cứ để xác định quy mô đầu tư, nhu cầu nâng cấp và khả năng vận hành an toàn.

Bên cạnh khả năng cấp điện, chi phí đấu nối cũng ảnh hưởng trực tiếp đến quyết định đầu tư. Luật sư Trần Vũ, Đoàn Luật sư TP. Hà Nội, cho rằng với các bộ sạc nhanh công suất lớn, doanh nghiệp có thể phải tính đến chi phí trạm biến áp, tủ đóng cắt, cáp điện và tiền mua điện. Những khoản đầu tư này tác động đến tổng vốn ban đầu cũng như thời gian hoàn vốn của dự án.

Pháp lý cần được tháo gỡ đồng bộ

Theo luật sư Trần Vũ, ngoài yêu cầu về quy chuẩn kỹ thuật đối với trụ, trạm sạc, doanh nghiệp còn phải xem xét các quy định liên quan đến điện lực, phòng cháy, chữa cháy, xây dựng, đất đai và đo lường.

Về điện lực, việc đấu nối cần đáp ứng các yêu cầu kỹ thuật của lưới điện phân phối. Đối với phòng cháy, chữa cháy, cơ sở triển khai phải đáp ứng các điều kiện an toàn tương ứng với loại công trình và phương án lắp đặt. Vị trí trạm sạc cũng cần phù hợp với quy hoạch, mục đích sử dụng đất, công năng khu vực và điều kiện hạ tầng giao thông. Thiết bị đo đếm điện năng phải đáp ứng các quy định pháp luật có liên quan.

Những yêu cầu này cho thấy việc triển khai trạm sạc không chỉ phụ thuộc vào quyết định đầu tư của doanh nghiệp. Nếu các thủ tục liên quan đến mặt bằng, xây dựng, đấu nối điện và phòng cháy, chữa cháy thiếu sự phối hợp, thời gian triển khai có thể kéo dài, làm tăng chi phí và ảnh hưởng đến hiệu quả khai thác.

Một vấn đề khác được luật sư Trần Vũ đề cập là điều kiện lắp đặt trạm sạc tại tầng hầm các tòa nhà, chung cư. Theo phân tích của luật sư, phạm vi áp dụng của QCVN 32 đối với khu vực này cần được làm rõ để chủ đầu tư có căn cứ kỹ thuật khi xem xét triển khai, nhất là tại những nơi cư dân có nhu cầu sạc xe qua đêm. Nội dung cụ thể cần được đối chiếu với quy chuẩn và hướng dẫn hiện hành trước khi xác định đây là khoảng trống pháp lý.

Theo luật sư Vũ, việc nghiên cứu cơ chế giá điện phù hợp với đặc thù hoạt động của trạm sạc cũng là một hướng cần xem xét nhằm giảm áp lực chi phí cho đơn vị vận hành. Tuy nhiên, cơ chế cụ thể cần được đánh giá trên cơ sở quy định về giá điện và điều kiện thực tế của thị trường.

An toàn phải được duy trì

Bên cạnh khả năng cấp điện và điều kiện triển khai, PGS.TS Lê Xuân Thành cho rằng an toàn cần được kiểm soát từ khâu lựa chọn thiết bị, thiết kế, đấu nối đến quá trình khai thác và bảo dưỡng. Hệ thống phải đáp ứng yêu cầu về nối đất, thiết bị bảo vệ và các điều kiện phòng ngừa nguy cơ mất an toàn điện.

Trạm sạc không phải công trình có thể vận hành ổn định vô thời hạn mà không cần kiểm tra. Các hạng mục cần được kiểm tra, nghiệm thu, bảo trì, bảo dưỡng và xử lý sự cố kịp thời. Khi lắp đặt bộ sạc công suất lớn, việc đánh giá cần bao quát cả hệ thống điện và công trình phụ trợ, không chỉ riêng thiết bị sạc.

Đối với những trạm đã được lắp đặt hợp pháp trước thời điểm quy chuẩn có hiệu lực, ông Thành đánh giá việc có lộ trình chuyển tiếp là phù hợp với thực tế phát triển của thị trường. Cách tiếp cận này giúp đơn vị vận hành có thời gian rà soát, bố trí nguồn lực và khắc phục những điểm chưa đáp ứng yêu cầu.

Tuy nhiên, chuyển tiếp không đồng nghĩa với việc được miễn trừ trách nhiệm an toàn. Ông đề xuất cần có hướng dẫn kỹ thuật thống nhất, phương pháp đánh giá rõ ràng và thời hạn khắc phục tương ứng với từng nhóm rủi ro. Những trường hợp tồn tại nguy cơ trực tiếp cần được ưu tiên xử lý, trong khi các hạng mục cần nâng cấp có thể được lập kế hoạch theo lộ trình phù hợp.

Về hệ thống lưu trữ năng lượng bằng pin (BESS), ông Thành cho rằng giải pháp này có thể được nghiên cứu tại những địa điểm khó nâng cấp lưới điện hoặc có điều kiện kết hợp với năng lượng tái tạo. Tuy nhiên, chi phí đầu tư còn cao, nên cần đánh giá hiệu quả kinh tế theo từng địa điểm và mô hình khai thác, thay vì coi lưu trữ là cấu phần bắt buộc đối với mọi trạm sạc.

Theo các chuyên gia, phát triển hạ tầng sạc không chỉ đơn thuần là tăng số lượng thiết bị. Quy hoạch phù hợp, khả năng cấp điện, an toàn vận hành và thủ tục triển khai cũng cần được giải quyết đồng bộ để mạng lưới sạc đáp ứng nhu cầu sử dụng, đồng thời bảo đảm hiệu quả đầu tư.