Siết kiểm tra khí thải: Đạp hết ga vài giây, có đáng lo?

Từ ngày 1/3, các trung tâm đăng kiểm trên cả nước chính thức áp dụng quy trình kiểm tra khí thải mới theo Quyết định số 43/2025/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ.

Điểm thay đổi đáng chú ý nằm ở cách kiểm tra đối với xe sử dụng động cơ diesel – phải thực hiện “chu trình gia tốc tự do”, tức đạp nhanh và hết hành trình bàn ga để động cơ đạt số vòng quay lớn nhất theo thiết kế.

Chính thao tác “thốc ga” này khiến không ít chủ xe lo lắng: "Liệu vài giây đạp hết ga ở trạng thái không tải có làm hại động cơ"?

Lo ngại không phải không có cơ sở

Trao đổi với PV AutoNews, chuyên gia ô tô, Thạc sĩ, kỹ sư Nguyễn Minh Đồng cho biết, khi đạp ga tối đa, hệ thống phun nhiên liệu sẽ tăng lượng dầu đưa vào buồng đốt. Nếu quá trình cháy không kịp hoàn tất, có thể phát sinh nhiều khói bụi, thậm chí tiềm ẩn rủi ro cho động cơ trong điều kiện kỹ thuật không bảo đảm.

Tuy vậy, ông Đồng nhấn mạnh, kiểm định khí thải không đồng nghĩa với việc duy trì động cơ ở ngưỡng tối đa trong thời gian dài.

“Động cơ diesel thường có vòng tua cực đại khoảng 4.500 – 5.000 vòng/phút. Trong kiểm định, chỉ cần đạt khoảng 2.500 – 2.800 vòng/phút là phù hợp. Nếu xe được bảo dưỡng tốt và thao tác đúng quy trình, việc tăng tốc trong vài giây ở chế độ không tải sẽ không gây hại đáng kể”, ông Đồng phân tích.

Quy trình có “mạnh tay” nhưng không tùy tiện

Ông Nguyễn Tô An, Phó Cục trưởng Cục Đăng kiểm Việt Nam, cho biết quy chuẩn mới chia kết quả đo khí thải thành 5 mức, áp dụng theo năm sản xuất phương tiện và có lộ trình riêng với Hà Nội, TP.HCM. Việc đo được thực hiện theo tiêu chuẩn quốc gia tương ứng với từng loại động cơ; riêng diesel bắt buộc áp dụng chu trình gia tốc tự do để bảo đảm kết quả chính xác.

Theo ông An, trước khi tiến hành đo, đăng kiểm viên phải kiểm tra hàng loạt điều kiện kỹ thuật: mức dầu bôi trơn, nhiệt độ dầu tối thiểu 60 độ C, không có tiếng gõ bất thường, không xảy ra hiện tượng tăng tốc mất kiểm soát… Nếu phát hiện dấu hiệu rủi ro, việc đo sẽ dừng ngay để chủ xe đưa phương tiện đi bảo dưỡng.

Đáng chú ý, nếu kim vòng tua chạm “vùng đỏ” – ngưỡng cảnh báo nguy hiểm do nhà sản xuất thiết lập – sẽ được xử lý theo từng tình huống cụ thể. Nếu xác định không vượt quá giới hạn thiết kế, việc đo vẫn tiếp tục.

Nếu chưa có căn cứ xác định, đăng kiểm viên phải giải thích rõ để chủ xe kiểm tra lại bộ điều tốc; chỉ khi chủ xe vẫn đề nghị kiểm định mới yêu cầu ký cam kết. Còn nếu có cơ sở cho thấy vòng quay thực tế vượt quá thiết kế, cơ sở đăng kiểm sẽ từ chối đo khí thải, kể cả khi chủ xe đồng ý ký.

“Cam kết chỉ là giải pháp tạm thời trong trường hợp thiếu dữ liệu đối chiếu từ nhà sản xuất. Nếu yêu cầu ký ngoài phạm vi này là thực hiện sai hướng dẫn”, ông An khẳng định.

Gốc rễ nằm ở bảo dưỡng

Theo lãnh đạo Cục Đăng kiểm Việt Nam, vòng quay tối đa là thông số kỹ thuật do nhà sản xuất quy định nhằm bảo đảm động cơ vận hành an toàn. Bộ điều tốc có nhiệm vụ giữ vòng tua không vượt quá ngưỡng này. Tuy nhiên, thực tế nhiều xe đã qua sử dụng nhưng không được bảo dưỡng đúng khuyến cáo, thậm chí sửa chữa tại cơ sở không chính hãng, dẫn đến sai lệch thông số.

Khi đó, rủi ro không chỉ xuất hiện trong lúc đăng kiểm, mà có thể xảy ra bất cứ lúc nào trong quá trình vận hành.

Ông An nhấn mạnh, mục tiêu của quy định mới không chỉ là siết chặt quản lý khí thải mà còn hướng đến bảo đảm an toàn kỹ thuật cho phương tiện và giảm phát thải ra môi trường. Thao tác kiểm tra chỉ kéo dài vài giây, động cơ không chịu tải và tốc độ cực đại thực chất là giới hạn đã được thiết kế sẵn.

Vì vậy, thay vì lo lắng về việc “đạp hết ga”, điều chủ xe cần làm là chủ động bảo dưỡng định kỳ, kiểm tra hệ thống điều tốc và bảo đảm xe ở trạng thái kỹ thuật tốt trước khi đưa đi đăng kiểm.

Trong bối cảnh quy chuẩn khí thải mới chính thức có hiệu lực trên toàn quốc, cơ quan chức năng cho biết sẽ tiếp tục rà soát, hoàn thiện dữ liệu và hướng dẫn thống nhất để bảo đảm triển khai minh bạch, đúng quy định.

Thông điệp được đưa ra khá rõ ràng: quy trình không nhằm gây khó cho người dân, mà để bảo đảm phương tiện an toàn hơn và môi trường sạch hơn.