Cú hích từ Chỉ thị 09: Tăng tốc lộ trình xe điện, đồng bộ hóa hạ tầng xăng sinh học E10
Chỉ thị mới 09 của Chính phủ đánh dấu bước tăng tốc quan trọng trong lộ trình chuyển dịch năng lượng, với trọng tâm là khuyến khích xe điện và đẩy sớm áp dụng xăng sinh học E10. Chính sách không chỉ hướng tới giảm phụ thuộc xăng dầu mà còn mở ra hướng đi mới cho phát triển kinh tế xanh, gắn kết năng lượng với nông nghiệp và sản xuất trong nước.
Giảm phụ thuộc nhiên liệu hóa thạch
Trao đổi với PV AutoNews, ông Bùi Ngọc Bảo - Chủ tịch Hiệp hội Xăng dầu Việt Nam (VINPA) cho biết việc áp dụng các tỷ lệ phối trộn nhiên liệu sinh học như E5, E10 hay B5, B10 có thể giúp Việt Nam giảm đáng kể sự phụ thuộc vào xăng dầu truyền thống.
Trong bối cảnh nền kinh tế vẫn có tỷ trọng nông nghiệp lớn, chương trình nhiên liệu sinh học không chỉ mang ý nghĩa về năng lượng mà còn tạo đầu ra ổn định cho nông sản như sắn, ngô, mía. Điều này góp phần hình thành chuỗi liên kết giữa sản xuất nông nghiệp và công nghiệp chế biến, nâng cao giá trị gia tăng cho ngành nông nghiệp.
Bộ Công Thương trong khi đó cũng đã ban hành Thông tư 50/2025/TT-BCT, quy định từ ngày 1/6/2026, xăng không chì bắt buộc phải pha trộn thành xăng E10 để sử dụng trên toàn quốc. Trong khi đó, xăng E5 RON92 sẽ tiếp tục được duy trì đến hết ngày 31/12/2030.
Theo ông Bảo, đây là bước đi rất cụ thể trong lộ trình chuyển dịch năng lượng, góp phần thực hiện cam kết phát thải ròng bằng “0” (Net Zero) của Việt Nam.
“Điểm nghẽn” không nằm ở kỹ thuật
Ở góc độ doanh nghiệp, TS. Giang Chấn Tây - Giám đốc Công ty TNHH MTV Bội Ngọc (kinh doanh xăng dầu tại Vĩnh Long) cho rằng việc chuyển đổi sang xăng sinh học không phải là trở ngại lớn về kỹ thuật. Theo ông, hệ thống bồn bể, trụ bơm hiện có về cơ bản vẫn có thể tiếp tục sử dụng sau khi được vệ sinh, kiểm định và điều chỉnh phù hợp. Nhân sự vận hành cũng đã có kinh nghiệm từ giai đoạn triển khai xăng E5.
Tuy nhiên, “điểm nghẽn” lớn nhất trước đây lại nằm ở thị trường. Xăng E5 từng có tỷ trọng tiêu thụ thấp do người dân chưa được cung cấp đầy đủ thông tin, dẫn đến tâm lý e ngại và thói quen sử dụng xăng khoáng vẫn chiếm ưu thế.
Một trong những lợi thế của Việt Nam là nguồn nguyên liệu dồi dào. Hiện nay, một lượng lớn mật rỉ đường vẫn đang được xuất khẩu thô với giá trị thấp. Nếu được tận dụng để sản xuất ethanol phục vụ pha chế xăng sinh học, giá trị nông sản sẽ được nâng cao đáng kể.
Theo ông Tây, Việt Nam hiện có 7 nhà máy ethanol song cần có chính sách hỗ trợ để các nhà máy này hoạt động hiệu quả hơn, bao gồm ưu đãi lãi suất, khuyến khích nâng cấp công nghệ và mở rộng quy mô sản xuất.
Bên cạnh đó, việc xây dựng cơ chế liên kết giữa doanh nghiệp và nông dân, đặc biệt thông qua hợp đồng bao tiêu nguyên liệu, sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc ổn định nguồn cung dài hạn.
Về cách triển khai, theo ông Tây, doanh nghiệp nên chuyển đổi theo lộ trình linh hoạt để từng bước hình thành thói quen tiêu dùng. Việc phân phối xăng E10 có thể được điều tiết theo tỷ lệ nhất định trong nội bộ hệ thống, mang tính ngẫu nhiên, qua đó tạo sự tiếp cận dần dần cho người tiêu dùng mà không gây xáo trộn lớn. Theo ông, nếu áp dụng cách bán theo ngày cố định, doanh nghiệp có thể đối mặt với rủi ro khi người tiêu dùng có xu hướng lựa chọn và né tránh xăng sinh học, dẫn đến tình trạng bán chậm hoặc không tiêu thụ được trong một số thời điểm.
Tuy nhiên, một vấn đề cần lưu ý là hao hụt trong kinh doanh xăng sinh học. Do đặc tính bay hơi cao hơn, xăng E10 có thể phát sinh tỷ lệ hao hụt lớn hơn so với xăng khoáng.
“Tôi cho rằng Bộ Công Thương và Bộ Tài chính cần phối hợp nghiên cứu, xác định tỷ lệ hao hụt hợp lý để đưa vào cơ cấu chi phí. Đồng thời, cần có cơ chế bù đắp phù hợp đối với phần hao hụt vượt mức thông thường, có thể khoảng 0,6%, tương đương 180–190 đồng/lít theo mặt bằng giá hiện hành, nhằm bảo đảm doanh nghiệp không bị thiệt hại trong quá trình chuyển đổi”, ông Tây đề xuất.
Không gây hư hỏng động cơ nếu phương tiện tương thích
Theo PGS.TS Đỗ Văn Dũng, nguyên Hiệu trưởng Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật TP.HCM, việc triển khai xăng E10 được kỳ vọng giúp Việt Nam tiết kiệm gần 1 tỷ USD mỗi năm nhờ giảm nhập khẩu xăng dầu, đồng thời thúc đẩy sử dụng ethanol từ nguồn nguyên liệu trong nước.
Xăng E10 là nhiên liệu sinh học gồm 90% xăng không chì và 10% ethanol. Loại xăng này giúp nhiên liệu cháy sạch hơn, giảm phát thải và có chỉ số octane cao hơn, qua đó hỗ trợ động cơ vận hành ổn định, đặc biệt với các dòng xe hiện đại. Theo đánh giá của Bộ Công Thương và các hãng xe như Honda, Toyota, E10 không gây hư hỏng động cơ nếu phương tiện tương thích và nhiên liệu đạt chuẩn.
Ngoài ra, do năng lượng thấp hơn xăng thuần, mức tiêu hao nhiên liệu có thể tăng nhẹ, trong khi công suất động cơ không thay đổi đáng kể. Với các dòng xe hiện đại, E10 cơ bản không gây ảnh hưởng lớn.
Chuyên gia khuyến nghị người sử dụng cần kiểm tra khả năng tương thích của phương tiện, bảo dưỡng định kỳ và hạn chế để xe không vận hành trong thời gian dài khi sử dụng xăng E10.
Rõ ràng có thể thấy việc đồng thời thúc đẩy xe điện và mở rộng xăng sinh học cho thấy cách tiếp cận linh hoạt của Việt Nam trong chuyển dịch năng lượng. Trong đó, xe điện được xem là giải pháp dài hạn nhằm giảm dần phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch, trong khi nhiên liệu sinh học đóng vai trò “bước đệm” trong giai đoạn chuyển đổi, đặc biệt với các phương tiện sử dụng động cơ đốt trong hiện đang lưu hành trên thị trường.
