"Cú sốc" định hình lại toàn bộ trật tự thị trường ô tô Việt Nam

Tại thị trường Việt, những năm trước đây, các hãng xe Nhật và Hàn, Mỹ vẫn khá chậm rãi trong cuộc đua xanh hoá, lộ trình đưa xe điện (EV) về Việt Nam cũng chưa rõ ràng để bảo vệ doanh số xe xăng. Tuy nhiên, chỉ trong vài năm, VinFast đã bùng nổ mạnh mẽ khiến lộ trình này bị đẩy nhanh gấp nhiều lần.

Trước sự lớn mạnh của VinFast, sự dịch chuyển của dòng vốn FDI trong ngành ô tô đã có nhiều thay đổi. Các hãng xe Nhật đã phải thay đổi chiến lược từ "nhập khẩu nguyên chiếc" (CBU) sang đầu tư lắp ráp các dòng xe Hybrid nội địa (CKD) để tối ưu hoá giá thành, tăng độ cạnh tranh.

Việc Toyota Việt Nam công bố kế hoạch đầu tư 360 triệu USD nhằm nâng cấp trụ sở, mở dây chuyền lắp ráp ô tô hybrid tại nhà máy Phú Thọ hay Honda Việt Nam cũng chuyển CR-V e:HEV sang lắp ráp trong nước giúp nguồn cung của phiên bản này dư dả hơn, là minh chứng cho việc các hãng xe hàng đầu ở mảng xe động cơ đốt trong buộc phải bám trụ bằng cách địa phương hóa công nghệ mới.

Cơ cấu sản phẩm thị trường cũng có thay đổi lớn khi chứng kiến sự thu hẹp của phân khúc Sedan. Trong kỷ nguyên mới, VinFast tập trung mạnh vào SUV cỡ nhỏ và MPV (như VF 3, VF 5, Limo Green), vô hình trung đã "khai tử" hoặc thu hẹp nghiêm trọng thị phần của các dòng xe Sedan truyền thống vốn là thế mạnh của xe Hàn và xe Nhật cỡ B.

Trước sự lớn mạnh của VinFast, chiến lược Hybrid được coi là "lá chắn" tối ưu nhất cho các hãng xe Nhật có thể tận hưởng ưu đãi thuế và cạnh tranh trực tiếp về chi phí vận hành với xe điện.

Trong khi đó, hàng chục thương hiệu xe Trung Quốc đang tạo thành làn sóng tràn vào Việt Nam trong vài năm trở lại đây, không chọn cách đối đầu trực diện với xe Nhật ở mảng xe xăng mà chọn đi theo con đường điện hóa của VinFast để tranh giành nhóm khách hàng trẻ, ưa công nghệ.

VinFast cũng đã thiết lập một chuẩn mực công nghệ mới trong ngành ô tô Việt khi một chiếc xe phổ thông cũng phải có ADAS (hệ thống hỗ trợ lái thông minh), điều khiển bằng giọng nói và các tính năng thông minh khác. Đây là áp lực không nhỏ cho các hãng xe ngoại vì bài toán cạnh tranh về giá sẽ không dễ giải được.

Điều này dẫn đến việc các hãng xe truyền thống không còn tìm đến phương án "cắt option" khi về Việt Nam như thường thấy trước đây để tối ưu hoá giá bán. Những tính năng an toàn cao cấp vốn chỉ có trên xe sang nay đã trở thành trang bị tiêu chuẩn trên các dòng xe hạng B, C của Hyundai hay Mazda để không bị "lép vế" trước các mẫu xe của VinFast.

Đặc biệt, trước sự lớn mạnh của VinFast với các dòng sản phẩm như VF 3 và VF 7 đã thay đổi gu của người tiêu dùng Việt với thiết kế phá cách hơn nhiều so với trước đây. Điều này buộc các hãng xe Nhật nổi tiếng với thiết kế bảo thủ cũng phải tính toán thay đổi phong cách thiết kế để thu hút người tiêu dùng.

Không chỉ gây áp lực lớn cho các đối thủ với dải sản phẩm có mặt ở nhiều phân khúc, điểm mạnh nhất của VinFast còn là xây dựng một hệ sinh thái toàn diện chăm sóc khách hàng đa dạng khiến các hãng phải “nóng mặt” chạy theo.

Bên cạnh đó, trong khi hạ tầng trạm của VinFast phát triển rộng khắp cả nước thì hãng xe khác muốn cạnh tranh hiện chỉ có hai lựa chọn: Một là chi hàng tỷ USD xây trạm sạc riêng, hai là phải chấp nhận "đứng dưới bóng" hoặc hợp tác chia sẻ hạ tầng với đối tác thứ ba. Tuy nhiên, đa phần các hãng nghiêng về giải pháp chia sẻ hạ tầng với bên thứ ba thay vì đầu tư một lượng tài chính lớn.

Đặc biệt, khi VinFast chiếm lĩnh phần lớn thị trường, các hãng xe còn lại phải chia nhau miếng bánh đang ngày càng bị thu hẹp bởi xe Trung Quốc nhập khẩu. Các dòng xe thuần xăng đang trở nên "lỗi thời" nhanh chóng trong mắt người tiêu dùng. Để giải phóng lượng xe này trước khi các quy định về phát thải khắt khe có hiệu lực, các hãng buộc phải bước vào cuộc chiến về giá chưa từng có.

Có thể thấy sự trỗi dậy của VinFast đang kết thúc thời kỳ "ngủ quên trên chiến thắng" của các hãng xe ngoại tại Việt Nam. Thị trường giờ đây không còn đơn thuần là cuộc đua về thương hiệu, mà là cuộc đua về tốc độ thích nghi trong kỷ nguyên xanh hoá, kỷ nguyên của công nghệ trên xe ô tô. Và người lợi hưởng lớn nhất cuối cùng chính là người tiêu dùng Việt khi được tiếp cận những sản phẩm giàu công nghệ hơn với mức giá cạnh tranh hơn rất nhiều so với những “món ăn” quen thuộc.