Đòn bẩy pháp lý xóa bỏ "vùng trắng" về hạ tầng trạm sạc tại chung cư

Phá vỡ thế "tiến thoái lưỡng nan" tại các tòa nhà cao tầng

Tính đến đầu năm 2026, Việt Nam hiện sở hữu hơn 150.000 cổng sạc công cộng, đạt mật độ khoảng 15 cổng sạc trên 10.000 dân, là một trong những quốc gia dẫn đầu thế giới về mật độ cổng sạc xe điện.

Thế nhưng, vấn đề đặt ra là phần lớn người dùng xe điện tại các thành phố lớn ở các chung cư vẫn phải đối mặt với cảnh "sạc nhờ, sạc tạm" hoặc di chuyển nhiều km để tìm trạm sạc nhanh tại trung tâm thương mại vì hầm chung cư nơi họ sống từ chối lắp trạm sạc.

Lý do từ phía các Ban quản trị các toà nhà đưa ra rất rõ ràng: thiếu quy chuẩn kỹ thuật đồng bộ và nỗi lo cháy nổ pin Lithium-ion. Thực tế, nhiều chung cư tỏ ra lúng túng vì bị cư dân phản đối, trong khi nếu nhận trông coi xe điện lại lo cháy nổ, phát sinh trách nhiệm.

Đơn cử như trường hợp tại chung cư HH Linh Đàm (phường Hoàng Liệt, Hà Nội) vào cuối năm 2025 vừa qua. Chung cư này có khoảng 30.000 cư dân. Ban quản lý đã ra thông báo không nhận xe máy điện và xe đạp điện. Lý do được đưa ra là tầng hầm thiếu diện tích và không có thiết bị chữa cháy phù hợp với loại phương tiện này. Thông báo lập tức tạo ra nhiều luồng ý kiến trái chiều. Sau đó, UBND phường Hoàng Liệt đã phải đề nghị các chung cư bố trí khu vực sạc riêng, trang bị phương tiện chữa cháy phù hợp và tăng cường giám sát, thay vì cấm toàn diện.

Trên thực tế, theo Luật Nhà ở 2023 có hiệu lực từ năm 2025 đã quy định khu vực để xe trong chung cư bao gồm cả phương tiện chạy xăng và điện. Việc thiết kế chỗ sạc phải tuân thủ tiêu chuẩn kỹ thuật.

Tại Luật Phòng cháy chữa cháy cũng không cấm để hoặc sạc xe điện trong chung cư. Nhưng vì thiếu những hướng dẫn cụ thể, nhiều tòa nhà đã tự đưa ra quy định riêng về vị trí đỗ và sạc xe điện vì lo ngại cháy nổ.

Theo Bộ Xây dựng, tính đến hết quý III/2025, cả nước đã có hơn 183.000 ô tô con điện. Trong đó, Hà Nội và TPHCM dẫn đầu cả nước với hơn 38.400 ô tô điện mỗi địa phương.

Hạ tầng trạm sạc, chỗ để xe và trạm đổi pin tại các khu đô thị, nhà chung cư đang gặp nhiều vướng mắc, bất cập như hệ thống trạm sạc và điểm đổi pin còn thiếu và chưa đồng bộ, quy hoạch chỗ đỗ xe tại các dự án chưa đầy đủ, nhu cầu sạc điện, gây áp lực lên hệ thống điện nội bộ và an toàn cháy nổ.

Trước thực tế nhu cầu phát triển, Công điện 27 đã trực tiếp tháo gỡ "điểm nghẽn" này khi Chính phủ yêu cầu Bộ Xây dựng khẩn trương xây dựng, hoàn thiện hệ thống các quy định, quy chuẩn/tiêu chuẩn về quy hoạch đô thị phải tích hợp hạ tầng cho giao thông xanh, bao gồm cả hệ thống trạm sạc điện, hạ tầng cần thiết cho các trạm sạc pin thay thế, hoàn thành trong Quý II năm 2026.

Đặc biệt, khẩn trương nghiên cứu, sửa đổi và bổ sung các quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về nhà chung cư để hướng dẫn cụ thể về thiết kế trạm sạc tại nhà chung cư đảm bảo các yêu cầu an toàn, phòng chống cháy nổ, vị trí lắp đặt thuận tiện sử dụng và ứng phó sự cố, hoàn thành trước ngày 30 tháng 4 năm 2026.

Bộ Công Thương chủ trì khẩn trương xây dựng và ban hành quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về an toàn, tiêu chuẩn hiệu suất năng lượng cho thiết bị sạc, trạm sạc và hệ thống cung cấp điện cho trạm sạc, hoàn thành trong Quý III năm 2026.

Với "deadline" được đưa ra rất rõ ràng, Chính phủ cho thấy sự quyết liệt trong việc đưa trạm sạc xe điện từ một lựa chọn tự nguyện thành một thành phần bắt buộc và có hướng dẫn an toàn cụ thể trong quy hoạch đô thị.

Từ rào cản tâm lý đến chế tài thực thi

Theo Nghị định 106/2025/NĐ-CP chính thức có hiệu lực từ ngày 20/4/2026, hành vi không có giải pháp ngăn cháy cho khu sạc tập trung có thể bị xử phạt từ 40-50 triệu đồng, thuộc nhóm vi phạm có mức chế tài cao nhất. Quy định mới nhằm siết chặt các quy định về phòng cháy chữa cháy (PCCC), đặc biệt với khu vực sạc xe điện trong nhà.

Quy định này không chỉ loại bỏ sự cảm tính trong quản lý tại các tòa nhà mà còn tạo áp lực buộc các chủ đầu tư phải đầu tư bài bản vào hệ thống vách ngăn, ngắt điện tự động và thiết bị PCCC chuyên dụng. Dù gây áp lực chi phí trong ngắn hạn, nhưng đây được coi là "mắt xích" pháp lý trọng yếu để xóa bỏ rào cản tâm lý cho Ban quản trị chung cư, đồng thời mở ra cơ hội lớn cho các doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ cung ứng thiết bị an toàn đạt chuẩn tại Việt Nam. Đồng thời điều này cũng giúp loại bỏ sự cảm tính của các BQT và tạo ra sự an tâm cho toàn bộ cư dân.

Bên cạnh đó, theo Công điện 27, Chính phủ cũng yêu cầu tập đoàn Điện lực Việt Nam phải đẩy mạnh các chương trình quản lý nhu cầu điện và điều chỉnh phụ tải điện phục vụ việc lắp đặt các trạm sạc điện trong các khu đô thị, nhà chung cư. Hướng dẫn đơn giản hóa thủ tục đấu nối, lắp đặt công tơ riêng cho các trạm sạc tại chung cư nhằm đảm bảo minh bạch trong sử dụng và thanh toán điện năng.

Sự tham gia của ngành điện lực theo chỉ đạo của Chính phủ cũng là một mắt xích không thể thiếu. Một trong những vướng mắc lớn nhất tại các chung cư hiện hữu là việc chia sẻ phụ tải và thanh toán tiền điện.

Việc thúc đẩy lắp đặt công tơ riêng hoặc hệ thống quản lý năng lượng thông minh cho từng trụ sạc giúp cư dân sạc xe chi trả trực tiếp cho đơn vị cung cấp điện/dịch vụ sạc, không làm tăng gánh nặng lên quỹ vận hành của tòa nhà. Đặc biệt, việc điều chỉnh phụ tải với hệ thống tự động giảm dòng sạc trong giờ cao điểm của tòa nhà và tăng tốc sạc vào ban đêm, giúp lưới điện nội bộ không bị quá tải.

Chính phủ cũng yêu cầu các chủ đầu tư, Ban quản trị nhà chung cư phối hợp chặt chẽ với các đơn vị cung cấp hạ tầng sạc để bố trí vị trí lắp đặt khoa học, an toàn theo đúng các quy định pháp luật, quy chuẩn, tiêu chuẩn; hướng dẫn cư dân bố trí, sử dụng chỗ đỗ xe, trạm sạc, trạm đổi pin cho xe điện tại các khu dân cư, nhà chung cư đảm bảo an ninh trật tự, an toàn phòng, chống cháy và thuận tiện cho sinh hoạt của người dân.

Cơ hội mới cho chuỗi cung ứng nội địa

Nghị định 95/2024/NĐ-CP đã có quy định chi tiết một số điều của Luật Nhà ở, có hiệu lực thi hành kể từ ngày 1/8/2024, Điều 83 phân loại chung cư ra thành 3 hạng 1-2-3. Phần phụ lục XII của Nghị định đã đưa ra các tiêu chí để phân hạng nhà chung cư, bao gồm những tiêu chí bắt buộc và tiêu chí bổ sung. Các tiêu chí bắt buộc liên quan đến: Vị trí, địa điểm; Tiện ích trong khuôn viên; Chỗ để xe; Hành lang, sảnh; Thang máy; Cấp điện; Căn hộ; cùng các tiêu chí tối thiểu.

Đáng chú ý nhất là với tiêu chí về chỗ để xe, chung cư hạng cao nhất (hạng 1), riêng về chỗ đỗ xe, cứ hai căn hộ tại dự án hạng 1 cần có tối thiểu chỗ đỗ ôtô (slot) với diện tích tiêu chuẩn 25 m2 (tính theo quy chuẩn của Bộ Xây dựng năm 2021). Chung cư xếp hạng 1 cũng phải có trụ sạc cho xe điện.

Chung cư hạng 2 và hạng 3 không có tiêu chí này. Với hạng 2, cứ 4 căn hộ cần tối thiểu 1 chỗ đỗ (diện tích tiêu chuẩn 25 m2). Mức này tương đương quy chuẩn chung từ năm 2021 của Bộ Xây dựng. Còn chung cư hạng 3, mỗi 100 m2 diện tích sử dụng có một chỗ để xe.

Khi trạm sạc trở thành tiêu chuẩn bắt buộc tại các dự án mới thì nhu cầu về thiết bị sạc tại nhà với các bộ sạc công suất 7.4kW – 11kW sẽ bùng nổ. Các loại vật liệu ngăn cháy như vách ngăn, sơn chống cháy chuyên dụng cho pin điện hay phần mềm quản lý với ứng dụng điều khiển sạc thông minh tích hợp vào hệ thống Smart-home cũng sẽ mở ra dư địa lớn cho các doanh nghiệp trong ngành.

Có thể nói hạ tầng sạc tại nhà và chung cư chính là "mảnh ghép cuối cùng" để hoàn thiện hệ sinh thái xe điện tại Việt Nam. Với sự quyết liệt từ Công điện 27 và các chế tài PCCC mới, những rào cản liên quan đến xe điện đang được tháo gỡ.

Khi chiếc xe điện của người dân có thể "nạp năng lượng" an toàn ngay tại nơi nó đỗ qua đêm, cuộc cách mạng xanh hóa giao thông của Việt Nam sẽ chính thức bước vào giai đoạn bùng nổ mới.