Kéo dài ưu đãi thuế, phí xe điện: Cú hích chính sách và bài toán hạ tầng, thu nhập

Mới đây, đề xuất gia hạn chính sách ưu đãi đối với ô tô điện đến năm 2030 của Bộ Tài chính đang thu hút sự quan tâm lớn từ thị trường. Trong bối cảnh xu hướng “xanh hóa” giao thông ngày càng rõ nét, động thái này được kỳ vọng sẽ tiếp tục tạo lực đẩy cho xe điện tại Việt Nam. Tuy nhiên, câu chuyện phát triển lâu dài không chỉ nằm ở ưu đãi thuế, phí mà cần được nhìn nhận trong tổng thể các yếu tố nền tảng như hạ tầng, thu nhập và năng lực nội địa hóa.

Tạo dư địa cho thị trường tăng tốc

Trao đổi với PV AutoNews, bà Phạm Chi Lan, chuyên gia kinh tế, nguyên Phó Chủ tịch Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), cho rằng việc gia hạn chính sách theo đề xuất của Bộ Tài chính rất cần thiết trong bối cảnh Việt Nam đang thúc đẩy chuyển đổi xanh và đối mặt với những thách thức về an ninh năng lượng.

Thực tế tại một số quốc gia châu Âu cho thấy, các chính phủ từng áp dụng cả hỗ trợ tài chính trực tiếp để thúc đẩy quá trình chuyển đổi này.

“Nếu không có chính sách ưu đãi, người tiêu dùng sẽ khó có thể thay đổi nhanh chóng. Ngay cả khi đã nhận thấy ưu điểm của xe điện, người đang sử dụng xe chạy bằng nhiên liệu hóa thạch vẫn cần thời gian để thích nghi và cân nhắc”, bà Lan nhấn mạnh.

Tuy nhiên, bà cũng lưu ý, chính sách ưu đãi mới chỉ là điều kiện cần. Để thị trường phát triển bền vững, cần đồng thời giải quyết các yếu tố nền tảng khác như hạ tầng, thu nhập và năng lực sản xuất trong nước. Việc thúc đẩy xe điện, theo bà Lan, không chỉ mang lại lợi ích cho người tiêu dùng mà còn góp phần giảm áp lực môi trường, đặc biệt tại các đô thị lớn như Hà Nội và TP.HCM.

Bài toán từ thực tiễn doanh nghiệp

Ở góc độ doanh nghiệp, ông Đỗ Tiến Dũng, Chủ tịch HĐQT Công ty Cổ phần Dịch vụ ô tô Hàng Xanh (Haxaco) đánh giá việc kéo dài ưu đãi là chính sách đúng hướng, giúp “nuôi dưỡng” thị trường trong giai đoạn đầu.

Theo ông Dũng, các ưu đãi về thuế, phí tạo lợi thế rõ rệt cho xe điện so với xe sử dụng động cơ đốt trong, qua đó góp phần kích thích nhu cầu. Tuy nhiên, để tạo ra sự bùng nổ, chính sách tài chính thôi là chưa đủ.

“Chính sách ưu đãi là cần thiết, nhưng nếu không có hạ tầng đồng bộ thì thị trường khó có thể phát triển mạnh”, ông Dũng nhấn mạnh.

Một trong những rào cản lớn nhất hiện nay là hệ thống trạm sạc chưa được phủ rộng. Dù đã có những bước phát triển ban đầu, nhưng mạng lưới này vẫn chưa đáp ứng nhu cầu trên phạm vi toàn quốc, đặc biệt tại khu vực ngoài đô thị.

Theo ông Dũng, để thúc đẩy thị trường, cần sự phối hợp chặt chẽ giữa Nhà nước và doanh nghiệp, từ cơ chế khuyến khích đầu tư đến triển khai thực tế.

Bên cạnh hạ tầng, yếu tố thu nhập đóng vai trò then chốt trong việc mở rộng thị trường. Dù xe điện có chi phí vận hành thấp và được hưởng nhiều ưu đãi, ô tô vẫn là tài sản có giá trị lớn đối với phần đông người dân. 

Theo ông Đỗ Tiến Dũng, nếu điều kiện kinh tế chưa được cải thiện, việc tiếp cận ô tô, dù là xe điện, vẫn là bài toán khó. Do đó, phát triển thị trường ô tô cần đặt trong tổng thể phát triển kinh tế, nơi thu nhập người dân tăng lên sẽ kéo theo nhu cầu sở hữu phương tiện cá nhân.

“Tôi tin rằng trong tương lai không xa, khi kinh tế phát triển và chính sách ổn định, người dân Việt Nam có thể sử dụng ô tô phổ biến như xe máy hiện nay”, ông Dũng chia sẻ.

Một yếu tố quan trọng khác là nâng cao tỷ lệ nội địa hóa trong sản xuất ô tô. Khi nội địa hóa tăng, chi phí sản xuất giảm, giá thành sản phẩm sẽ trở nên dễ tiếp cận hơn. Đồng thời, sự phát triển của công nghiệp hỗ trợ còn giúp giảm phụ thuộc vào nhập khẩu, tạo việc làm và nâng cao thu nhập cho người lao động, qua đó quay trở lại thúc đẩy thị trường tiêu dùng.

Doanh nghiệp thích ứng, xây dựng hệ sinh thái

Song song với hoạt động bán xe, doanh nghiệp cũng đẩy mạnh phát triển hệ thống trạm sạc tại các đại lý, kết hợp dịch vụ hậu mãi như bảo dưỡng, sửa chữa, khu vực nghỉ ngơi… nhằm xây dựng hệ sinh thái khép kín cho khách hàng.

Tuy nhiên, thị trường ô tô Việt Nam đang bước vào giai đoạn cạnh tranh ngày càng gay gắt, khi người tiêu dùng đòi hỏi cao hơn về công nghệ, hiệu suất và giá thành. Điều này buộc doanh nghiệp phải liên tục điều chỉnh chiến lược và nâng cao năng lực thích ứng.

Liên quan đến thông tin về việc ngừng kinh doanh một số dòng xe, lãnh đạo Haxaco khẳng định hoạt động của doanh nghiệp vẫn ổn định và nằm trong lộ trình điều chỉnh chiến lược. Trong thời gian tới, doanh nghiệp sẽ tiếp tục mở rộng hệ thống, đặc biệt khi các hãng tung ra các dòng sản phẩm mới phù hợp hơn với nhu cầu thị trường.

Theo ông Đỗ Tiến Dũng, doanh nghiệp muốn tồn tại phải có chiến lược rõ ràng cho từng phân khúc khách hàng. Thực tế cho thấy, không ít thương hiệu gặp khó khăn không phải vì thiếu tiềm lực, mà do chưa xác định đúng hướng đi hoặc chưa kịp thích ứng với sự thay đổi của thị trường.

Ông Đỗ Tiến Dũng cho rằng, sự ổn định của môi trường vĩ mô là quan trọng, nhưng doanh nghiệp cũng cần chủ động đổi mới thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào chính sách hỗ trợ.

“Khi doanh nghiệp phát triển tốt, sẽ tạo ra việc làm, nâng cao thu nhập cho người lao động và đóng góp trở lại cho nền kinh tế. Đó mới là nền tảng bền vững cho thị trường ô tô”, ông nhấn mạnh.

Có thể thấy, việc gia hạn ưu đãi cho xe điện đến năm 2030 là bước đi quan trọng nhằm duy trì động lực cho thị trường. Tuy nhiên, như cả chuyên gia và doanh nghiệp cùng nhìn nhận, đây mới chỉ là điều kiện “cần”.

Để hiện thực hóa mục tiêu phổ cập ô tô và thúc đẩy chuyển đổi xanh, Việt Nam cần một chiến lược tổng thể và đồng bộ hơn. Chỉ khi các yếu tố từ chính sách, hạ tầng, sản xuất đến thu nhập người dân được kết nối chặt chẽ, thị trường xe điện mới có thể bước vào giai đoạn tăng trưởng thực chất, thay vì chỉ dừng lại ở tiềm năng.