“Nhà trọ pin”: Từ nhu cầu thực tiễn đến bài toán quản lý an toàn

Nhu cầu thực tiễn thúc đẩy mô hình hình thành

Thời gian gần đây, tại Hà Nội xuất hiện mô hình “nhà trọ công nghệ”, hay còn gọi là “nhà trọ pin” – nơi tích hợp dịch vụ lưu trú ngắn hạn với trạm sạc xe điện hoạt động 24/24. Trong bối cảnh hạ tầng trạm sạc công cộng chưa theo kịp tốc độ gia tăng của phương tiện xanh, mô hình này nhanh chóng trở thành điểm dừng chân quen thuộc của các tài xế xe điện, đặc biệt là tài xế xe công nghệ.

Một số chủ nhà trọ đã mạnh tay đầu tư hệ thống sạc nhanh, bố trí khu vực sạc riêng biệt, có người trông coi thường xuyên. Tài xế có thể vừa sạc pin cho xe, vừa nghỉ ngơi, ăn uống, thậm chí sửa chữa các lỗi kỹ thuật nhỏ trong thời gian chờ xe đầy pin. Với những người chạy xe điện liên tục nhiều giờ mỗi ngày, đây được xem là giải pháp thiết thực giúp tiết kiệm thời gian, bảo đảm sức khỏe và duy trì thu nhập ổn định.

Bên cạnh khách vãng lai, không ít tài xế lựa chọn thuê trọ theo tháng với mức giá hợp lý, được miễn phí sạc pin và coi đây là “căn cứ” để xoay vòng ca làm việc trong ngày. Chính sự tiện lợi và linh hoạt này đã khiến mô hình nhà trọ pin nhanh chóng thu hút đông người sử dụng, đặc biệt tại các khu vực tập trung nhiều lao động công nghệ.

Không cấm đoán, nhưng cần khung quản lý sớm

Theo PGS.TS Lê Xuân Thành, giảng viên cao cấp Bộ môn Điện khí hóa, Khoa Cơ – Điện, Trường Đại học Mỏ – Địa chất, mô hình nhà trọ công nghệ xuất hiện từ nhu cầu tất yếu của đời sống đô thị hiện đại. Trong bối cảnh số lượng xe điện tăng nhanh, trong khi hạ tầng trạm sạc công cộng chưa theo kịp, việc xã hội tự phát hình thành các mô hình bổ trợ là điều khó tránh khỏi.

“Nếu được kiểm soát, giám sát chặt chẽ và vận hành bởi những người có chuyên môn, được cấp phép đầy đủ, đây là mô hình mang lại nhiều giá trị tích cực cho xã hội”, PGS.TS Lê Xuân Thành nhận định. Theo ông, nhà trọ công nghệ không chỉ đáp ứng nhu cầu nghỉ ngơi, bảo vệ sức khỏe cho tài xế xe điện mà còn góp phần giảm tải cho hệ thống trạm sạc tập trung, hỗ trợ quá trình chuyển đổi sang giao thông xanh.

Tuy nhiên, vấn đề cốt lõi không nằm ở việc có nên cho phép mô hình này tồn tại hay không, mà nằm ở điều kiện vận hành và cơ chế quản lý.

Một trong những lo ngại lớn nhất hiện nay là nhiều nhà trọ kết hợp trạm sạc được cải tạo từ nhà ở dân dụng. Khác với các công trình được đầu tư xây dựng mới, hệ thống điện của nhà dân thường chỉ đáp ứng nhu cầu sinh hoạt thông thường. Khi nhiều xe điện cùng lúc sạc, đặc biệt là sạc nhanh, nguy cơ quá tải cục bộ, chập cháy và mất an toàn là rất lớn.

Bên cạnh đó, hệ thống điện tại các khu dân cư thường được thiết kế theo điện ba pha và phân bổ phụ tải cân bằng. Việc một hộ gia đình đột ngột tiêu thụ lượng điện lớn để vận hành trạm sạc có thể gây mất cân bằng pha, ảnh hưởng đến các hộ xung quanh và toàn bộ lưới điện khu vực.

Ngoài rủi ro về điện, an toàn phòng cháy chữa cháy cũng là vấn đề đặc biệt đáng quan tâm. Thực tế cho thấy, nhiều nhà trọ pin được đặt sâu trong các ngõ nhỏ nhằm tối ưu chi phí mặt bằng, nhưng điều này lại khiến xe cứu hỏa khó tiếp cận. Trong trường hợp xảy ra sự cố cháy nổ liên quan đến pin hoặc hệ thống sạc, việc tiếp cận chậm trễ có thể khiến hậu quả nghiêm trọng hơn nhiều so với các trạm sạc chính thống, vốn thường được bố trí ở không gian thông thoáng, thuận tiện cho công tác cứu hộ.

Theo PGS.TS Lê Xuân Thành, nhà trọ công nghệ – trạm sạc xe điện cần được xác định là loại hình kinh doanh có điều kiện, với các yêu cầu bắt buộc về hạ tầng điện, phòng cháy chữa cháy, vị trí xây dựng cũng như năng lực của đội ngũ vận hành. Không chỉ cơ sở vật chất, con người trực tiếp quản lý và vận hành cũng cần được đào tạo bài bản, có khả năng xử lý sự cố, thay vì vận hành theo kinh nghiệm tự phát.

“Không phải không quản được thì cấm. Nếu đây là mô hình xuất phát từ thực tế, mang lại lợi ích cho dân sinh và quá trình chuyển đổi xanh, cơ quan quản lý nhà nước cần sớm ban hành các quy định tạm thời để các hộ kinh doanh có cơ sở tuân thủ”, ông Thành nhấn mạnh.

Vị chuyên gia cho rằng trong khi chờ đợi một khung pháp lý hoàn chỉnh, việc sớm ban hành các hướng dẫn kỹ thuật về điện, phòng cháy chữa cháy và vị trí đặt trạm sạc là cần thiết nhằm hạn chế rủi ro ngay từ giai đoạn đầu. Về lâu dài, nếu mô hình nhà trọ công nghệ tiếp tục phát triển trong khu dân cư, việc điều chỉnh chính sách, xây dựng tiêu chuẩn kỹ thuật và quy trình vận hành đồng bộ là điều tất yếu, nhằm bảo đảm phát triển đi đôi với an toàn, bền vững và lợi ích chung của cộng đồng.

Cần tuân thủ các quy định về phòng cháy chữa cháy

Cùng quan điểm, luật sư Trần Vũ (Đoàn Luật sư TP. Hà Nội) cho biết, hiện chưa có quy định riêng điều chỉnh mô hình nhà trọ kết hợp trạm sạc xe điện. Tuy vậy, khi vận hành trạm sạc, chủ cơ sở vẫn phải tuân thủ đầy đủ các quy định liên quan, bao gồm đăng ký kinh doanh và xin các giấy phép cần thiết về điện lực, phòng cháy chữa cháy.

Trước khi lắp đặt trạm sạc, chủ đầu tư cần xin giấy phép xây dựng (nếu có cải tạo, thay đổi công năng), đồng thời bảo đảm các yêu cầu bắt buộc về an toàn điện và phòng cháy chữa cháy. Các trạm sạc phải được đăng ký với cơ quan điện lực địa phương nhằm bảo đảm nguồn điện ổn định, hợp pháp và tuân thủ các tiêu chuẩn kỹ thuật về công suất, hệ thống bảo vệ và an toàn vận hành.

Cũng theo luật sư Vũ, theo quy định, nếu khu vực sạc xe điện tập trung trong nhà không có giải pháp ngăn cháy, chủ cơ sở có thể bị xử phạt từ 40–50 triệu đồng đối với cá nhân, buộc khắc phục hậu quả bằng việc triển khai các biện pháp bảo đảm an toàn. Các giải pháp ngăn cháy bao gồm: bố trí khu vực sạc riêng biệt, tách khỏi khu vực ở và lối thoát nạn; lắp đặt tường ngăn cháy, hệ thống thông gió và thoát khói; trang bị bình chữa cháy, hệ thống báo cháy tự động, camera giám sát; sử dụng hệ thống điện riêng với aptomat chống quá tải, cơ chế ngắt tự động và nguồn điện ổn định.