Cán cân thanh toán quốc tế là tổng hợp cân đối các giao dịch giữa người cư trú ở Việt Nam và người không cư trú ở Việt Nam (tức là cư trú ở nước ngoài) trong một thời kỳ nhất định. Cán cân thanh toán quốc tế có vai trò quan trọng về nhiều mặt đối với nền kinh tế. Thấy gì từ cán cân thanh toán quốc tế của Việt Nam?..
Các giao dịch của cán cân thanh toán quốc tế bao gồm: (1) cán cân vãng lai: gồm toàn bộ các giao dịch về hàng hóa, dịch vụ, thu nhập của người lao động, thu nhập từ đầu tư, chuyển giao vãng lai; (2) cán cân vốn: gồm toàn bộ các giao dịch về chuyển giao vốn và mua, bán các tài sản phi tài chính, phi sản xuất của khu vực chính phủ và khu vực tư nhân; (3) Cán cân tài chính bao gồm toàn bộ các giao dịch về đầu tư trực tiếp, đầu tư gián tiếp, giao dịch phát sinh tài chính, vay, trả nợ nước ngoài, tín dụng thương mại, tiền và tiền gửi.
(4) Lỗi và sai sót là phần chênh lệch giữa tổng của cán cân vãng lai, cán cân vốn, cá cân tài chính với cán cân thanh toán tổng thể; (5) cán cân tổng thể (E) được xác định bằng việc thay đổi cán cân tổng thể, làm thay đổi dự trữ ngoại hối nhà nước chính thức do các giao dịch cụ thể tạo ra trong kỳ (E=-F); (6) dự trữ và các khoản có liên quan (F) được xác định bằng thay đổi dự trữ ngoại hối nhà nước chính thức do giao dịch tạo ra trong kỳ.
Cán cân thanh toán quốc tế có vai trò về nhiều mặt.
Một, giúp cân đối cụ thể các khoản giao dịch giữa người cư trú ở Việt Nam và người không cư trú ở Việt Nam về các khoản cụ thể có thặng dư hay bị thâm hụt; từ đó có giải pháp quản lý, điều hành quan hệ giao dịch cụ thể này.
Hai, trên cơ sở tổng hợp các quan hệ này để xác định cán cân thanh toán quốc tế của Việt Nam đạt thặng dư hay thâm hụt. Nếu cán cân thanh toán quốc tế đạt thặng dư thì sẽ làm tăng dự trữ ngoại hối. Nếu cán cân thanh toán quốc tế bị thâm hụt sẽ làm giảm dự trữ ngoại hối.
Ba, nếu dự trữ ngoại hối đạt quy mô vượt qua 3 tháng nhập khẩu theo thông lệ quốc tế và vượt số nợ nước ngoài ngắn hạn thì an toàn tài chính quốc gia được bảo đảm. Nếu dự trữ ngoại hối của quốc gia ở dưới mức trên thì an toàn tài chính của quốc gia chưa được đảm bảo.
Bốn, nếu an toàn tài chính quốc gia được đảm bảo thì Nhà nước có thể an tâm trong việc can thiệp để ổn định thị trường ngoại hối (tỷ giá), hoặc đưa ra các gói hỗ trợ/kích cầu khi có những tác động bất lợi.
CÁN CÂN VÃNG LAI
Cán cân vãng lai của Việt Nam qua một số năm thể hiện ở hình 1. Theo đó, cán cân vãng lai đã có sự cải thiện tích cực, không bị thâm hụt như một số năm trước kia; từ năm 2015 đến năm 2021 chỉ bị thâm hụt trong vài năm, còn đạt thặng dư liên tục trong 3 năm; kỳ vọng năm 2024 đạt thặng dư lớn, nhờ thặng dư thương mại lớn.
Cán cân vãng lai bao gồm 4 khoản: cán cân hàng hóa; cán cân dịch vụ; cán cân thu nhập; chuyển giao vãng lai.
Cán cân hàng hóa, trong một số năm qua luôn đạt trị giá lớn nhất trong 4 khoản. Điều đó là phù hợp đối với nền kinh tế đang trong quá trình chuyển đổi, có lợi thể về tỷ trọng kinh tế thực/GDP lớn, có lợi thế về số lao động đông, có giá nhân công rẻ, đã tham gia Tổ chức Thương mại thế giới (WTO) từ năm 2007, đến nay đã ký 16 hiệp định thương mại tự do (FTA) với khoảng 60 thị trường… Bên cạnh đó, cán cân hàng hóa liên tục đạt thặng dư trong nhiều năm (năm 2015 là 7.375 triệu USD; 2018: 16.540 triệu USD; 2020: 30.708 triệu USD; sơ bộ 2021: 15.672 triệu USD).
Cán cân dịch vụ liên tục bị thâm hụt, có năm ở mức rất lớn (năm 2021 là 15.395 triệu USD, gần bằng với mức thặng dư của cán cân hàng hóa là 15.672 triệu USD). Thâm hụt do nhập khẩu liên tục lớn hơn xuất khẩu (năm 2015 là 4.765 triệu USD; 2019: 945 triệu USD; 2020: 10.287 triệu USD; 2021: 15.395 triệu USD). Nguyên nhân chủ yếu do các dịch vụ cho xuất, nhập khẩu dịch vụ, nhất là dịch vụ vận tải, bởi vận tải viễn dương của Việt Nam còn yếu; một số dịch vụ khác, kể cả dịch vụ tài chính, phần nhiều là nhập siêu; ngay cả dịch vụ du lịch trong mấy năm đại dịch Covid-19 cũng chuyển sang nhập siêu, từ năm 2023 mới trở lại xuất siêu. Do vậy, vấn đề đặt ra là cần khẩn trương phát triển đội tàu viễn dương, tăng năng lực đường sắt, nhất là đường sắt liên vận.
Cán cân thu nhập cũng liên tục bị thâm hụt lớn (năm 2015 là 12.150 triệu USD; 2018: 15.818 triệu USD; 2019: 16.795 triệu USD; 2021: 18.749 triệu USD), cao hơn mức thâm hụt về xuất, nhập khẩu dịch vụ, đóng góp lớn vào thâm hụt cán cân vãng lai hoặc làm giảm đáng kể thặng dư cán cân vãng lai. Cán cân thu nhập bị thâm hụt lớn cũng góp phần làm cho tổng thu nhập quốc gia (GNI) chỉ bằng trên dưới 94% GDP. Cán cân thu nhập thâm hụt lớn do chi lớn gấp nhiều lần thu nhập, chủ yếu do thu nhập về đầu tư ra nước ngoài thu nhập từ đầu tư vào Việt Nam.
Cán cân chuyển giao vãng lai liên tục thặng dư (năm 2015 là 7.501 triệu USD; 2018: 8.857 triệu USD; 2020: 9.456 triệu USD; 2021: 10.322 triệu USD), góp phần làm giảm thâm hụt cán cân vãng lai. Mức thặng dư tăng cao qua các năm, nguyên nhân chủ yếu do thu lớn hơn chi, nhất là thu từ kiều hối (trong đó có thu từ người lao động làm việc theo hợp đồng dài hạn với nước ngoài gửi về).
CÁN CÂN VỐN VÀ CÁN CÂN TÀI CHÍNH
Cán cân vốn và cán cân tài chính gồm 3 khoản lớn: cán cân đầu tư trực tiếp, cán cân đầu tư gián tiếp và cán cân đầu tư khác.
Cán cân đầu tư trực tiếp một số năm qua (hình 2) cho thấy: Việt Nam tuy là nước đang phát triển, nhưng đã có một số doanh nghiệp vươn ra nước ngoài với lượng vốn đầu tư không nhỏ; đầu tư sang khoảng 40 nước và vùng lãnh thổ, trong đó có 8 nơi đạt trên 1 tỷ USD; không chỉ là những nước đang phát triển mà cả những nước phát triển...
Nội dung bài viết được đăng tải trên ẩn phẩm đặc biệt Kinh tế 2023-2024: Việt Nam & Thế giới phát hành ngày 06/03/2024. Kính mời Quý độc giả tìm đọc tại đây:
Thương mại và dịch vụ quý 1/2026: Bức tranh nhiều gam màu sáng
Sự cộng hưởng giữa nhu cầu tiêu dùng nội địa tăng cao trong các dịp lễ, Tết cùng lượng khách quốc tế đến Việt Nam đạt mức kỷ lục đã trở thành "ngòi nổ" mạnh mẽ thúc đẩy ngành thương mại và dịch vụ tăng trưởng vượt bậc ngay trong quý đầu năm 2026...
Đẩy mạnh chế biến sâu để nâng tầm giá trị ca cao Việt Nam
Dù sở hữu nguồn nguyên liệu ca cao chất lượng cao hiếm hoi trên thế giới, Việt Nam vẫn đang thâm hụt thương mại chocolate khi hàng nhập khẩu chiếm tới 60% thị phần bán lẻ trong nước. Nghịch lý này đặt ra yêu cầu cấp thiết thúc đẩy chế biến sâu, nâng cao giá trị gia tăng từ ca cao đến chocolate, qua đó hướng tới xây dựng chuỗi giá trị bền vững cho ngành hàng ca cao Việt Nam...
Giữ nhịp tăng trưởng trong “gió ngược”, kiên định mục tiêu hai con số
Sáng 4/4, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính chủ trì phiên họp Chính phủ họp thường kỳ tháng 3 và hội nghị trực tuyến với địa phương, đánh giá kết quả kinh tế – xã hội quý 1/2026, nhận diện thách thức từ biến động toàn cầu và xác định các nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm nhằm giữ vững ổn định, thúc đẩy tăng trưởng cao trong thời gian tới...
Quản trị tố tụng trọng tài trong tranh chấp chuỗi: Yêu cầu thực tiễn cấp thiết từ nền kinh tế hiện đại
Sự gia tăng nhanh chóng của các chuỗi tranh chấp đa tầng, đa bên đang đặt ra những thách thức chưa từng có đối với phương thức tài phán trọng tài truyền thống. Để thích ứng, hệ thống pháp luật và quy tắc tố tụng trọng tài tại Việt Nam cần sớm có những bước chuyển mình mạnh mẽ...
CPI tháng 3/2026 lập đỉnh 5 năm do sức ép từ năng lượng và vận tải
Giá xăng dầu trong nước tăng cao theo giá nhiên liệu thế giới, giá vật liệu xây dựng tăng do chi phí nguyên liệu đầu vào và vận chuyển gia tăng đã đẩy CPI tháng 3/2026 tăng 1,23%...
Với phương châm Đoàn kết - Dân chủ - Kỷ cương - Đột phá - Phát triển, Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng xác định tư duy, tầm nhìn, những quyết sách chiến lược để chúng ta vững bước tiến mạnh trong kỷ nguyên mới, thực hiện thắng lợi các mục tiêu phát triển đất nước đến năm 2030 khi Đảng ta tròn 100 năm thành lập (1930 - 2030); hiện thực hoá tầm nhìn phát triển đến năm 2045, kỷ niệm 100 năm thành lập nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam (1945 - 2045).
Tổng số đơn vị bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI trong cả nước là 182. Số đơn vị bầu cử, danh sách các đơn vị bầu cử và số lượng đại biểu Quốc hội được bầu ở mỗi đơn vị bầu cử của các tỉnh, thành phố được ấn định...
VnEconomy cập nhật giá vàng trong nước & thế giới hôm nay: SJC, 9999, giá vàng USD/oz, biến động giá vàng tăng, giảm - phân tích, dự báo & dữ liệu lịch sử.
Interactive là một sản phẩm báo chí mới của VnEconomy vừa được ra mắt bạn đọc từ đầu tháng 3/2023 đã gây ấn tượng mạnh với độc giả bởi sự mới lạ, độc đáo. Đây cũng là sản phẩm độc quyền chỉ có trên VnEconomy.
Trong kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo, đặc biệt là generative AI, phát triển mạnh mẽ, Tạp chí Kinh tế Việt Nam/VnEconomy đã tiên phong ứng dụng công nghê để mang đến trải nghiệm thông tin đột phá với chatbot AI Askonomy...
Thuế đối ứng của Mỹ có ảnh hướng thế nào đến chứng khoán?
Chính sách thuế quan mới của Mỹ, đặc biệt với mức thuế đối ứng 20% áp dụng từ ngày 7/8/2025 (giảm từ 46% sau đàm phán),
có tác động đáng kể đến kinh tế Việt Nam do sự phụ thuộc lớn vào xuất khẩu sang Mỹ (chiếm ~30% kim ngạch xuất khẩu).
Dưới đây là phân tích ngắn gọn về các ảnh hưởng chính:
![[Interactive]: Toàn cảnh kinh tế Việt Nam tháng 2/2026](https://premedia.vneconomy.vn/files/uploads/2026/03/06/ed5df1ed91b448eab0317c050609f0f2-74021.png?w=1050&h=630&mode=crop)
