Độ xe và “lằn ranh đỏ”

Làm thay đổi những tính toán an toàn

Trao đổi với PV AutoNews, PGS.TS Đỗ Văn Dũng, Chủ tịch Hội Ô tô và Thiết bị động lực TP.HCM cho biết, xu hướng độ xe hiện nay không chỉ dừng lại ở các thay đổi mang tính thẩm mỹ mà còn mở rộng sang các hạng mục liên quan trực tiếp đến khả năng vận hành của phương tiện.

Theo ông Dũng, điều đáng lo ngại là nhiều chủ xe hoặc cơ sở độ xe chỉ tập trung vào mục tiêu tăng tính thẩm mỹ hoặc cảm giác lái mà chưa đánh giá đầy đủ các tác động kỹ thuật đi kèm.

"Một trong những nguy cơ lớn nhất của việc độ xe là làm thay đổi các thông số kỹ thuật mà nhà sản xuất đã tính toán, thử nghiệm và tối ưu hóa trong suốt quá trình nghiên cứu, phát triển sản phẩm", ông Dũng nhận định.

Vị chuyên gia cho biết, các hạng mục như hạ gầm, thay đổi hệ thống treo, thay mâm lốp kích thước lớn hoặc điều chỉnh các thông số liên quan đến hệ thống lái đều có thể ảnh hưởng trực tiếp tới khả năng điều khiển phương tiện.

Việc thay đổi kích thước mâm lốp không phù hợp còn có thể làm sai lệch các thông số vận hành, ảnh hưởng tới độ bám đường, khả năng đánh lái và hiệu quả phanh. Trong khi đó, việc hạ gầm hoặc thay đổi hệ thống treo không đúng kỹ thuật có thể làm giảm độ ổn định của xe khi di chuyển ở tốc độ cao hoặc khi phải xử lý các tình huống khẩn cấp.

Theo ông Dũng, an toàn chủ động của ô tô phụ thuộc vào sự đồng bộ giữa nhiều hệ thống như treo, lái, phanh và lốp. Chỉ cần một mắt xích trong chuỗi này bị thay đổi mà không được tính toán đầy đủ, khả năng kiểm soát phương tiện có thể bị ảnh hưởng đáng kể.

Không chỉ tác động đến an toàn chủ động, việc thay đổi kết cấu xe còn có thể ảnh hưởng đến các hệ thống an toàn bị động vốn được thiết kế để bảo vệ người ngồi trong xe khi xảy ra va chạm. Các cảm biến túi khí, dây đai an toàn hoặc các vùng hấp thụ xung lực đều được bố trí dựa trên kết cấu nguyên bản của phương tiện. Khi kết cấu này bị thay đổi, hiệu quả bảo vệ có thể không còn được bảo đảm như thiết kế ban đầu.

Nguy cơ cháy nổ

Thạc sĩ Bùi Quốc Huy, Phó Trưởng khoa Động lực, Trường Cao đẳng Cơ điện và Nông lâm Phú Thọ, đặc biệt lưu ý tới một nguy cơ đang hiện hữu trong thực tế, đó là nguy cơ cháy nổ do can thiệp hệ thống điện.

Theo ông Huy, tình trạng độ xe tại Việt Nam đã diễn ra phổ biến trong nhiều năm qua. Trong đó, các hạng mục liên quan đến hệ thống điện là nhóm phát sinh nhiều rủi ro nhất.

Ông cho biết không ít chủ xe lắp thêm đèn LED công suất lớn, đèn trợ sáng, hệ thống âm thanh hoặc các thiết bị tiện nghi tiêu thụ điện năng cao nhưng không tính toán đầy đủ khả năng chịu tải của hệ thống điện nguyên bản.

"Người dùng thường chỉ quan tâm đến việc thiết bị có hoạt động hay không mà ít chú ý tới việc hệ thống điện trên xe có đáp ứng được tải tiêu thụ mới hay không. Nếu dây dẫn hoặc các thiết bị bảo vệ không phù hợp, nguy cơ quá tải và chập điện hoàn toàn có thể xảy ra", ông Huy nói.

Thực tế đã ghi nhận nhiều trường hợp cháy xe liên quan đến việc lắp đặt thêm thiết bị điện không đúng kỹ thuật. Nguyên nhân không chỉ đến từ thiết bị được lắp thêm mà còn xuất phát từ quá trình thi công khi một số cơ sở sử dụng dây điện không đúng chủng loại, không đáp ứng khả năng chịu tải hoặc đấu nối không đúng quy trình kỹ thuật.

Ngoài hệ thống đèn và âm thanh, nhiều phụ kiện điện tử phổ biến hiện nay như camera hành trình, bộ chuyển đổi điện, bộ kích điện hay các thiết bị điện tử giá rẻ không rõ nguồn gốc cũng tiềm ẩn nhiều nguy cơ.

Trong điều kiện nhiệt độ cao hoặc phải hoạt động liên tục trong thời gian dài, các thiết bị này có thể phát sinh hiện tượng quá nhiệt, hồ quang điện hoặc chạm chập. Nếu gặp môi trường thuận lợi, đây có thể trở thành nguồn phát lửa dẫn tới cháy xe.

Đồng tình với quan điểm này, PGS.TS Đỗ Văn Dũng cho biết, hệ thống điện trên các dòng xe hiện đại được thiết kế rất chặt chẽ, với các thiết bị bảo vệ như cầu chì, relay và các mạch điều khiển điện tử được tính toán đồng bộ.

Khi người dùng tự ý đấu nối thêm thiết bị hoặc thay đổi sơ đồ điện nguyên bản mà không có kiến thức chuyên môn, nguy cơ xảy ra sự cố sẽ tăng lên đáng kể.

Rủi ro không chỉ nằm ở dây điện mà còn ở bộ pin

Theo các chuyên gia, nếu nguy cơ lớn nhất trên xe sử dụng động cơ đốt trong thường đến từ hệ thống điện và nhiên liệu, thì với xe điện, vấn đề đáng lo ngại nhất lại nằm ở bộ pin và hệ thống điện cao áp.

Ông Bùi Quốc Huy cho biết thời gian gần đây đã xuất hiện hiện tượng một số người dùng tự ý nâng cấp hoặc thay thế pin nhằm tăng quãng đường di chuyển.

Nhiều trường hợp sử dụng các cell pin không rõ nguồn gốc, pin đã qua sử dụng hoặc pin được ghép từ nhiều nguồn khác nhau để giảm chi phí. Tuy nhiên, việc làm này tiềm ẩn nhiều nguy cơ bởi các cell pin có thể không đồng nhất về chất lượng, tuổi thọ và đặc tính vận hành.

"Khi các cell pin không đồng đều, hệ thống có thể xảy ra hiện tượng mất cân bằng điện áp. Điều này làm tăng nhiệt độ vận hành, giảm độ ổn định của bộ pin và tiềm ẩn nguy cơ cháy nổ", ông Huy cảnh báo. Theo ông, pin xe điện là một trong những bộ phận được kiểm soát nghiêm ngặt nhất về tiêu chuẩn kỹ thuật. Việc thay thế bằng các sản phẩm không đạt chuẩn hoặc can thiệp trái phép vào kết cấu pin đều có thể tạo ra các rủi ro rất lớn.

Khác với các dòng xe truyền thống, xe điện hiện đại là sự kết hợp giữa cơ khí, điện - điện tử và phần mềm điều khiển thông minh. Việc thay đổi phần cứng hoặc chỉnh sửa các chương trình điều khiển có thể ảnh hưởng tới toàn bộ quá trình vận hành của phương tiện.

Ông Huy cho hay hiện nay xuất hiện không ít lời quảng cáo về việc can thiệp phần mềm điều khiển để tăng công suất, cải thiện khả năng vận hành hoặc kéo dài quãng đường di chuyển. Tuy nhiên, những thay đổi này có thể khiến các hệ thống hoạt động ngoài phạm vi thiết kế của nhà sản xuất, từ đó phát sinh các nguy cơ mất an toàn khó lường.

Bên cạnh các nguy cơ về kỹ thuật, PGS.TS Đỗ Văn Dũng cho rằng nhiều chủ xe hiện nay chưa đánh giá đúng những hệ quả pháp lý của việc độ xe.

Theo ông Dũng, nhiều hạng mục độ có thể làm thay đổi các thông số liên quan đến an toàn, khí thải, tiếng ồn hoặc hệ thống chiếu sáng. Điều này khiến phương tiện không còn đáp ứng các tiêu chuẩn kỹ thuật theo quy định hiện hành.

Hệ quả là xe có thể không đạt yêu cầu kiểm định, bị xử phạt khi tham gia giao thông hoặc ảnh hưởng đến quyền lợi bảo hành, bảo hiểm khi xảy ra sự cố.

Ngoài ra, các can thiệp vào hệ thống nhiên liệu, đường ống dẫn hoặc phần mềm điều khiển động cơ nếu không được thực hiện đúng kỹ thuật còn có thể làm tăng tiêu hao nhiên liệu, gia tăng nhiệt độ làm việc của động cơ, giảm tuổi thọ linh kiện và làm tăng lượng khí thải phát sinh ra môi trường.

Những hạng mục tiềm ẩn rủi ro cao nhất hiện nay tập trung ở hệ thống treo, lái, phanh, điện, nhiên liệu và các can thiệp liên quan đến động cơ hoặc phần mềm điều khiển.

Các chuyên gia đều nhấn mạnh nhu cầu cá nhân hóa phương tiện là điều hoàn toàn chính đáng. Tuy nhiên, mọi thay đổi trên xe đều cần được thực hiện trên cơ sở khoa học kỹ thuật và bảo đảm an toàn.

Ông Bùi Quốc Huy khuyến cáo người sử dụng nên ưu tiên phụ tùng chính hãng hoặc các sản phẩm có tiêu chuẩn kỹ thuật tương đương được nhà sản xuất khuyến nghị. Đặc biệt, đối với xe điện và xe hybrid, tuyệt đối không nên tự ý can thiệp vào hệ thống điện cao áp hoặc bộ pin.

Trong khi đó, PGS.TS Đỗ Văn Dũng cho rằng nếu có nhu cầu nâng cấp phương tiện, chủ xe cần lựa chọn các cơ sở có đủ năng lực kỹ thuật, sử dụng linh kiện có nguồn gốc rõ ràng và thực hiện đầy đủ các bước kiểm tra sau khi lắp đặt.

"Độ xe có thể mang lại sự khác biệt về thẩm mỹ hoặc cảm giác lái, nhưng không nên đánh đổi bằng sự an toàn. Nếu không thực sự cần thiết, người sử dụng nên giữ nguyên các thông số kỹ thuật mà nhà sản xuất đã thiết kế. Trong trường hợp muốn nâng cấp, yếu tố an toàn luôn phải được đặt lên hàng đầu", PGS.TS Đỗ Văn Dũng nhấn mạnh.