R&D ô tô dịch chuyển sang Đông Nam Á, cơ hội nào cho kỹ sư Việt Nam?

Đông Nam Á nổi lên trong mạng lưới R&D toàn cầu

Trao đổi với PV AutoNews, PGS.TS.GVCC Nguyễn Trần Hưng, Trưởng khoa Thương mại điện tử và Hệ thống thông tin, Trường Đại học Thương mại Hà Nội, cho rằng việc các hãng ô tô và doanh nghiệp công nghệ mở rộng hoạt động R&D tại Đông Nam Á là xu hướng ngày càng rõ nét. Tuy nhiên, đây chưa phải là sự dịch chuyển hoàn toàn các trung tâm R&D cốt lõi khỏi những quốc gia có nền công nghiệp phát triển.

Bản chất của quá trình này là tái cấu trúc mạng lưới R&D toàn cầu theo hướng phân tán và chuyên môn hóa. Các hãng có thể đặt hoạt động phát triển sản phẩm, thử nghiệm, kiểm định và bản địa hóa gần hơn với thị trường tiêu thụ, nhà máy sản xuất và mạng lưới nhà cung cấp.

Đồng quan điểm, ThS. Bùi Quốc Huy, Phó Trưởng khoa Động lực, Trường Cao đẳng Cơ điện và Nông lâm Phú Thọ, cho rằng xu hướng mở rộng các trung tâm R&D sang Đông Nam Á mang tính dài hạn, đang tăng tốc cùng quá trình chuyển đổi của ngành công nghiệp ô tô.

Theo ông Huy, có nhiều yếu tố thúc đẩy xu hướng này. Trước hết là sự thay đổi căn bản về công nghệ. Ô tô đang chuyển từ một sản phẩm cơ khí sang hệ thống cơ điện tử và công nghệ số phức hợp. Phạm vi nghiên cứu vì vậy không còn giới hạn ở động cơ, khung gầm hay thân vỏ mà mở rộng sang pin, động cơ điện, bộ điều khiển điện tử, cảm biến, bán dẫn, phần mềm nhúng và các nền tảng điều khiển thông minh.

Bên cạnh đó, Đông Nam Á có thị trường tiêu thụ tiềm năng, dân số đông, tầng lớp trung lưu gia tăng và quá trình đô thị hóa diễn ra nhanh. Một số quốc gia trong khu vực cũng có lợi thế về chi phí vận hành, nguồn nhân lực kỹ thuật trẻ và chính sách thu hút đầu tư vào công nghệ cao, xe điện và công nghiệp hỗ trợ.

Đặc biệt, sự phát triển của công nghệ số cho phép các hãng phân chia hoạt động R&D thành nhiều công đoạn chuyên sâu. Một trung tâm có thể đảm nhiệm phát triển phần mềm, thiết kế bộ điều khiển, mô phỏng kết cấu hoặc kiểm thử hệ thống điện tử, sau đó tích hợp kết quả với những trung tâm khác trong mạng lưới toàn cầu.

Thực tế, Thái Lan đang cho thấy rõ xu hướng gắn kết giữa sản xuất và R&D. Năm 2025, Changan lựa chọn nước này làm địa điểm đặt trung tâm R&D đầu tiên ở nước ngoài, tập trung phát triển xe điện tay lái nghịch phục vụ Thái Lan, ASEAN và những thị trường có điều kiện sử dụng tương đồng.

Trung tâm nghiên cứu được đặt trong hệ sinh thái có nhà máy sản xuất xe năng lượng mới tại Rayong, cho thấy hoạt động nghiên cứu, thử nghiệm, hiệu chỉnh sản phẩm và hỗ trợ sản xuất có thể được tổ chức gắn kết với nhau.

Theo ông Hưng, mỗi quốc gia Đông Nam Á đang có những lợi thế riêng trong quá trình thu hút hoạt động R&D. Thái Lan nổi bật về nền công nghiệp ô tô, mạng lưới nhà cung cấp và năng lực thử nghiệm phương tiện. Indonesia có lợi thế về tài nguyên nickel, quy mô thị trường và định hướng phát triển chuỗi giá trị pin. Malaysia có nền tảng về điện tử, bán dẫn và phát triển xe thông qua các doanh nghiệp trong nước.

Sự chuyên môn hóa này có thể khiến Đông Nam Á trở thành một cực R&D ứng dụng quan trọng của châu Á, bổ sung cho các trung tâm công nghệ hiện hữu, thay vì thay thế hoàn toàn những trung tâm nghiên cứu truyền thống.

Việt Nam có lợi thế về phần mềm, điện tử ô tô

Trong bức tranh chung của khu vực, cần phải nhìn nhận thẳng thắn rằng Việt Nam chưa phải điểm đến dẫn đầu về R&D ô tô hoàn chỉnh, nhưng có lợi thế nhất định về nguồn nhân lực công nghệ thông tin, phát triển phần mềm, hệ sinh thái điện tử và sự hiện diện của các doanh nghiệp công nghệ quốc tế. Đây là nền tảng để Việt Nam tham gia sâu hơn vào mạng lưới nghiên cứu và phát triển ô tô toàn cầu, trước mắt ở những lĩnh vực như phần mềm, hệ thống nhúng và điện tử ô tô. 

PGS.TS.GVCC Nguyễn Trần Hưng  Trưởng khoa Thương mại điện tử và Hệ thống thông tin, Trường Đại học Thương mại Hà Nội

Thực tế, một số doanh nghiệp quốc tế đã mở rộng hoạt động R&D phần mềm ô tô tại Việt Nam. Theo thông tin ông Hưng cung cấp, LG Electronics bắt đầu xây dựng mạng lưới R&D tại Việt Nam từ năm 2016, trước khi thành lập công ty R&D chuyên biệt vào năm 2023. Đơn vị này tập trung phát triển và xác nhận phần mềm cho hệ thống thông tin giải trí trên xe, hệ thống viễn thông, âm thanh, hình ảnh, dẫn đường và cụm đồng hồ kỹ thuật số.

Theo công bố của LG tháng 11/2024, LG Electronics Development Vietnam có khoảng 1.100 nhân sự nghiên cứu và dự kiến tăng lên hơn 1.200 người vào cuối năm đó. Đến tháng 6/2026, LG cho biết trung tâm R&D ô tô tại Việt Nam có hơn 1.250 kỹ sư phần mềm, trong đó khoảng 850 người làm việc tại Hà Nội và 400 người tại Đà Nẵng. Trung tâm tham gia phát triển phần mềm cốt lõi cho hệ thống thông tin giải trí, viễn thông và cụm đồng hồ, đồng thời kết nối với mạng lưới R&D của tập đoàn tại Hàn Quốc, châu Âu và Bắc Mỹ.

Cũng trong tháng 6/2026, KPIT công bố mở rộng hoạt động tại Việt Nam thông qua một trung tâm công nghệ mới ở Hà Nội, với kế hoạch tuyển thêm hơn 100 nhân sự. Doanh nghiệp đồng thời thiết lập quan hệ hợp tác với Đại học Bách khoa Hà Nội và VinUniversity nhằm đào tạo nguồn nhân lực công nghệ di chuyển thế hệ mới.

Ông Hưng nhận định, những trường hợp này cho thấy Việt Nam đã bắt đầu vượt ra khỏi vai trò cung cấp nhân lực công nghệ thông tin phổ thông. Kỹ sư trong nước đang tham gia trực tiếp vào mạng lưới phát triển phần mềm ô tô toàn cầu. Tuy nhiên, Việt Nam vẫn còn khoảng cách đáng kể so với Thái Lan về phát triển xe hoàn chỉnh, tích hợp hệ truyền động, thiết kế khung gầm, thử nghiệm phương tiện, chứng nhận chất lượng và mạng lưới nhà cung cấp linh kiện cấp một.

Ở góc độ định hướng phát triển, ông Huy cho rằng Việt Nam không nhất thiết phải cạnh tranh trực tiếp với các quốc gia trong khu vực ở những lĩnh vực đã có lợi thế rõ rệt. Thay vào đó, cần tập trung vào những mảng có khả năng tận dụng nguồn nhân lực công nghệ thông tin, điện tử, tự động hóa và cơ điện tử trong nước.

Trong đó, phát triển phần mềm ô tô là một hướng có tiềm năng khi các phương tiện ngày càng tích hợp nhiều hệ thống điều khiển và công nghệ số. Bên cạnh đó, Việt Nam có thể mở rộng hoạt động R&D sang thiết kế mạch điện tử, bộ điều khiển ECU, hệ thống quản lý pin BMS, cảm biến và các giải pháp điều khiển phương tiện.

Sự phát triển của xe điện cũng mở ra thêm những lĩnh vực nghiên cứu liên quan đến pin, động cơ điện và quản lý năng lượng. Theo ông Huy, đây là những mảng có thể phát huy năng lực của đội ngũ kỹ sư điện, điện tử, cơ điện tử và tự động hóa trong nước.

Từ cơ hội việc làm đến yêu cầu làm chủ công nghệ

Sự mở rộng của các trung tâm R&D quốc tế không chỉ tạo việc làm cho kỹ sư công nghệ thông tin mà còn mở ra cơ hội cho các ngành cơ khí động lực, cơ điện tử, điện - điện tử, tự động hóa và công nghệ kỹ thuật ô tô. Theo ông Huy, kỹ sư Việt Nam có thể tham gia từ thiết kế kết cấu, hệ thống điều khiển đến phát triển phần mềm, trí tuệ nhân tạo và công nghệ xe điện.

Tuy nhiên, giá trị lớn nhất của xu hướng này không chỉ là số lượng việc làm mà còn ở cơ hội nâng cao trình độ công nghệ. Theo ông Hưng, Việt Nam đang thiếu kỹ sư giàu kinh nghiệm có khả năng đảm nhận các công việc ở cấp độ kiến trúc hệ thống, an toàn và xác nhận sản phẩm. Nếu không khắc phục được hạn chế này, các trung tâm R&D trong nước vẫn chủ yếu thực hiện những công việc do nước ngoài thiết kế và kiểm soát.

Để thu hút hoạt động R&D có giá trị cao, Việt Nam cần đầu tư hạ tầng nghiên cứu, thử nghiệm trong các lĩnh vực pin, điện tử công suất, mô phỏng phương tiện và kiểm thử hệ thống; đồng thời nâng cao năng lực đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế. Theo ông Hưng, hiệu quả thu hút đầu tư cũng cần được đánh giá qua khả năng kỹ sư Việt Nam đảm nhận công việc chuyên sâu, tham gia thiết kế, xác nhận sản phẩm và tạo ra tài sản trí tuệ trong nước, thay vì chỉ căn cứ vào vốn đầu tư hay số lượng nhân sự.

Doanh nghiệp trong nước cần từng bước chuyển từ cung cấp linh kiện theo bản vẽ, lắp ráp sang tham gia thiết kế sản phẩm, nghiên cứu vật liệu, phát triển phần mềm và kiểm thử. Với người lao động, yêu cầu quan trọng là nâng cao khả năng đọc tài liệu kỹ thuật quốc tế, sử dụng ngoại ngữ chuyên ngành, lập trình, phân tích dữ liệu và phối hợp liên ngành.

Như vậy, lợi thế về nhân lực trẻ và chi phí cạnh tranh mới chỉ là điều kiện ban đầu để Việt Nam thu hút đầu tư R&D. Bài toán quan trọng hơn là chuyển từ cung cấp nhân lực sang đảm nhận các công đoạn nghiên cứu có giá trị cao, từng bước chủ động thiết kế, phát triển và kiểm soát công nghệ.