Giá nhiên liệu "nhảy múa" vì xung đột Iran: Đông Nam Á trước bước ngoặt lịch sử xe điện

Trong 4 đến 5 năm qua, xe điện đã tràn ngập thị trường Thái Lan trong một làn sóng mạnh mẽ được thúc đẩy bởi các khoản trợ cấp hào phóng của nhà nước và việc giảm giá mạnh mẽ của các thương hiệu Trung Quốc đang khao khát giành thị phần.

Thuế nhập khẩu đã được cắt giảm hoặc miễn hoàn toàn, mở đường cho làn sóng các thương hiệu Trung Quốc – BYD, Great Wall Motors, Aion, Deepal và Jaecoo nằm trong số đó – cùng với các đối thủ Nhật Bản và Hàn Quốc như Nissan và Hyundai.

Vào tháng Giêng, gói trợ cấp của nhà nước Thái Lan kéo dài ba năm trị giá hơn 1 tỷ USD bắt đầu giảm dần. Trong giai đoạn đó, người Thái đặt mua xe điện mới trị giá dưới 2 triệu baht đủ điều kiện nhận được giảm giá lên đến 100.000 baht, cùng với các ưu đãi bổ sung cho xe đạp điện và xe bán tải điện.

Nhưng với việc hết hạn ưu đãi thuế, sản xuất xe điện nội địa của Thái Lan đã tăng vọt và giá cả dường như đã chạm đáy. Giai đoạn hỗ trợ ban đầu đã kết thúc và thị trường vẫn đang tiếp tục phát triển.

Trong khi hàng chục triệu xe chạy xăng vẫn thống trị các tuyến đường đông đúc ở Đông Nam Á và sẽ còn như vậy trong nhiều năm tới, xe điện đã có những bước tiến mạnh mẽ vào thị trường.

Theo một báo cáo tháng 12 của viện nghiên cứu năng lượng Ember, các quốc gia Đông Nam Á hiện nằm trong số những người mua xe điện hàng đầu thế giới, vượt cả châu Âu và Mỹ. Năm ngoái, cứ khoảng sáu chiếc xe bán ra trên toàn khu vực thì có một chiếc là xe điện.

“Việc triển khai ban đầu bất kỳ công nghệ mới nào thường đòi hỏi trợ cấp và ưu đãi của chính phủ để hỗ trợ thâm nhập thị trường sớm và giảm rủi ro tiếp nhận cho người tiêu dùng”, Lam Pham, nhà phân tích năng lượng châu Á của Ember cho biết.

Đông Nam Á còn nhiều việc phải làm để điện khí hóa cơ sở hạ tầng đường bộ. Nhưng quá trình chuyển đổi khỏi động cơ đốt trong là không thể tránh khỏi, Pham nói, vì các ưu đãi đã phát huy tác dụng đưa những chiếc xe mới chất lượng cao vào một thị trường từng ưa chuộng xe chạy dầu diesel.

Hiện tại, trước những bất ổn địa chính trị, người tiêu dùng đã thay đổi suy nghĩ và các nhà sản xuất đang sản xuất nhiều xe hơn trong nước để đáp ứng nhu cầu của người mua.

VinFast của Việt Nam đang dẫn đầu thị trường Việt với doanh số xe điện vượt trội. Proton, nhà sản xuất xe điện nội địa của Malaysia được Geely của Trung Quốc hậu thuẫn, thì đang chứng kiến doanh số tăng vọt.

“Các chính phủ ASEAN hiện dường như đang đạt đến giai đoạn chuyển đổi này”, ông Phạm nói. “Việc giảm các ưu đãi có thể khuyến khích cạnh tranh công bằng giữa xe điện và xe chạy bằng động cơ đốt trong”.

Mặc dù số lượng trạm sạc vẫn là một điểm nghẽn, nhưng giá pin đang giảm và cơ sở hạ tầng để xe điện có thể hoạt động trên quãng đường dài hơn đang được cải thiện nhanh chóng.

Năm ngoái, ngành xe điện của Indonesia đã tăng trưởng 49% so với năm trước, chiếm 18% tổng doanh số bán hàng – cao hơn một chút so với mức trung bình của ASEAN là 17% – bất chấp sự suy giảm chung trong doanh số bán ô tô khi nền kinh tế nói chung chậm lại, theo báo cáo của PwC Indonesia vào tháng 11/2025.

Tổng số lượng đăng ký xe điện tại Malaysia đã tăng hơn gấp đôi trong một năm, lên 44.813 chiếc vào năm 2025, theo dữ liệu của Cục Giao thông Đường bộ, trong khi mẫu e.MAS 7 của Proton đã bán được gần 9.000 chiếc.

“Tôi cảm thấy rằng trong khi xe điện ban đầu dường như là một bước tiến hướng tới nền kinh tế bền vững, thì giờ đây chúng đã trở thành một sức hút thúc đẩy người tiêu dùng”, ông Mohd Afzanizam Abdul Rashid, nhà kinh tế trưởng tại Ngân hàng Muamalat Malaysia, cho biết. “Người tiêu dùng bị thu hút bởi nội thất hiện đại, các tính năng lái thông minh và khả năng tăng tốc tức thì của xe điện”.

Để xây dựng thị phần của Proton, chính phủ Malaysia năm ngoái đã chấm dứt các ưu đãi thuế cho xe điện nhập khẩu lắp ráp hoàn chỉnh, đặt giá tối thiểu ở mức 250.000 ringgit (495.000 HKD) (63.000 USD) – gấp đôi giá của mẫu xe điện hàng đầu của Proton.

Lợi ích người tiêu dùng ngày hôm nay có thể trở thành chiến thắng lâu dài cho chính phủ Malaysia.

Quốc gia Đông Nam Á này đang cố gắng cắt giảm trợ cấp nhiên liệu, vốn tiêu tốn của nhà nước gần 4 tỷ USD mỗi năm. Việc cắt giảm trợ cấp xăng RON95 mới nhất vào tháng 9 năm 2025 nhằm mục đích tiết kiệm từ 2,5 tỷ đến 4 tỷ ringgit mỗi năm.

“Việc sử dụng xe điện ngày càng tăng rất quan trọng đối với nguồn lực của chính phủ” ông Afzanizam nói. “Rủi ro địa chính trị, thường gây ra sự biến động cực độ về giá dầu thô, cũng có thể ảnh hưởng đến tình hình ngân sách của chính phủ vì quốc gia này nhập khẩu nhiên liệu để tiêu thụ trong nước”.

Nhiều người lái xe đã chuyển sang sử dụng xe điện không còn thấy logic trong việc kéo dài kỷ nguyên của những chiếc xe ngốn xăng.

“Xăng rẻ vẫn là lý do chính khiến người tiêu dùng không theo đuổi các giải pháp năng lượng thay thế hiệu quả hơn và chi phí thấp hơn”, Tiến sĩ Bernard Chan, một bác sĩ phẫu thuật người Malaysia 53 tuổi, người nằm trong số 1.000 người đầu tiên đặt mua Proton e.MAS.7, cho biết. “Trợ cấp xăng dầu đã góp phần tạo ra sự tự mãn về phương tiện giao thông tiết kiệm năng lượng, làm giảm việc sử dụng xe điện, phương tiện giao thông công cộng và đi chung xe”.

Trong khi đó, lo ngại với xe điện là tuổi thọ pin và nỗi lo về phạm vi hoạt động, hạn chế nơi và quãng đường mà người lái xe có thể đi trong một quốc gia chưa hoàn toàn điện khí hóa.

Theo Shahrol Halmi, chủ tịch kiêm đồng sáng lập Câu lạc bộ Chủ sở hữu Xe điện Malaysia, Malaysia chỉ có khoảng 60% trong số 10.000 điểm sạc dự kiến đang hoạt động.

Ông Halmi dự đoán xe điện có giá dưới 100.000 ringgit sẽ thâm nhập thị trường Malaysia trong năm nay – một ngưỡng tâm lý có thể khuyến khích việc sử dụng rộng rãi.

Tuy nhiên, ông cho rằng việc tăng số lượng xe điện hiện có ở Malaysia từ khoảng 100.000 chiếc lên một tỷ lệ đáng kể trong tổng số 30 triệu xe “sẽ mất nhiều năm”.

Nhưng xu hướng phát triển không còn nghi ngờ gì nữa. Công nghệ ngày càng rẻ hơn, xe tốt hơn và cơ sở hạ tầng, dù không đồng đều, cũng đang bắt kịp.

Xung đột ở Trung Đông đã xóa bỏ mọi sự mơ hồ còn lại về tầm quan trọng của quá trình chuyển đổi này. Theo ông Pham của Ember, đó là một “lời nhắc nhở đau lòng” rằng sự chuyển đổi sang xe điện không chỉ đơn thuần là vấn đề môi trường.

Ông nhấn mạnh “việc theo đuổi an ninh năng lượng và khả năng phục hồi kinh tế tốt hơn” mới là điều quan trọng nhất.