Lộ trình xăng E10 trong tháng 4: “Bước đệm xanh” cho ngành ô tô Việt

Theo Cẩm nang Xăng sinh học của Bộ Công Thương, xăng sinh học là hỗn hợp của xăng truyền thống và cồn sinh học (bioethanol) được sử dụng cho các loại động cơ xăng đốt trong như xe ô tô và xe gắn máy.

Cồn sinh học trong hỗn hợp nhiên liệu sinh học được sử dụng như một chất chứa oxy thay thế cho các hợp chất pha vào xăng trước đây như chì hay ete. Cồn sinh học được sản xuất từ quá trình lên men tinh bột, mật rỉ đường và các phế phẩm nông nghiệp khác.

Xăng sinh học được ký hiệu là Ex trong đó x là % thể tích cồn trong công thức pha trộn xăng sinh học. Xăng sinh học E10 là nhiên liệu chứa 10% thể tích cồn sinh học và 90% thể tích xăng truyền thống.

Trước đó, theo Điều 4 Quyết định 53/2012/QĐ-TTg quy định định lộ trình thực hiện tỷ lệ phối trộn nhiên liệu sinh học với nhiên liệu truyền thống:

Từ ngày 01/12/2016, xăng sinh học E10 được sản xuất, phối chế, kinh doanh để sử dụng cho phương tiện cơ giới đường bộ tiêu thụ trên địa bàn các tỉnh, thành phố: Hà Nội, thành phố Hồ Chí Minh, Hải Phòng, Đà Nẵng, Cần Thơ, Quảng Ngãi, Bà Rịa - Vũng Tàu.

Từ ngày 01/12/2017 xăng sinh học E10 được sản xuất, phối chế, kinh doanh để sử dụng cho phương tiện cơ giới đường bộ tiêu thụ trên toàn quốc.

Mức độ ô nhiễm tại các thành phố lớn của Việt Nam đã ở mức báo động. Báo cáo triển vọng môi trường toàn cầu 4 do Chương trình Môi trường liên hợp quốc (UNEP) công bố từ năm 2007 đã đánh giá Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh là hai trong số sáu thành phố ô nhiễm nhất trên thế giới.

Vì vậy, việc sử dụng nhiên liệu sinh học pha vào xăng dầu sẽ góp phần giúp cải thiện tình trạng ô nhiễm môi trường nhờ giảm thiểu việc tạo các loại khí thải có trong các nhiên liệu truyền thống như CO, SO2, hạt bụi và CO2.

Ngoài ra, việc phát triển vùng nguyên liệu cho quá trình sản xuất ethanol (sắn, mía, tảo...) còn góp phần tạo thảm thực vật xanh làm giảm ảnh hưởng của bão lũ, xói mòn.

Ethanol ở Việt Nam chủ yếu được sản xuất từ sắn được thái lát. Các nhà máy ethanol dùng sắn lát làm nguyên liệu đầu vào sẽ giúp người trồng sắn có đầu ra ổn định. Theo tính toán, mỗi nhà máy khi đi vào sản xuất sẽ thu mua ổn định cho khoảng 15 nghìn hộ trồng sẵn tại các xã vùng cao của các tỉnh miền núi phía Bắc, Tây Nguyên và Đông Nam Bộ.

Các nhà máy sẽ hỗ trợ nông dân về giống cũng như kỹ thuật canh tác mới với mục đích tăng thu nhập cho hộ nông dân, tăng sản lượng hàng hóa... Chính vì vậy, thu mua sắn để sản xuất ethanol sẽ không chỉ giúp xóa đói giảm nghèo ở các vùng sâu, vùng xa mà còn giúp cải thiện cuộc sống với nguồn thu nhập ổn định cho phần lớn nông dân ở các địa phương, rút ngắn dần khoảng cách phát triển giữa nông thôn và thành thị.

Tăng cường dùng nhiên liệu sinh học không chỉ là bảo vệ môi trường mà còn góp phần mang đến sự chuyển mình tích cực cho cuộc sống của người dân tại vùng sâu, vùng xa của đất nước.

Phát triển nhiên liệu sinh học còn giúp các quốc gia chủ động, không bị lệ thuộc vào vấn đề nhập khẩu nhiên liệu, đặc biệt với những quốc gia không có nguồn dầu mỏ và than đá. Đồng thời, kiềm chế sự gia tăng giá dầu, ổn định tình hình năng lượng cho thế giới. Việc phát triển nhiên liệu sinh học trên cơ sở tận dụng các nguồn nguyên liệu sinh khối khổng lồ và được sản xuất từ nguồn nguyên liệu có thể tái tạo được sẽ thật sự là một lựa chọn ưu tiên trong việc đảm bảo về vấn đề an ninh năng lượng cho các quốc gia.

Trước những biến động về tình hình địa chính trị, ngày 19/3/2026 vừa qua, Thủ tướng Chính phủ đã ký ban hành Chỉ thị 09 về việc tăng cường thực hiện tiết kiệm năng lượng, thúc đẩy chuyển dịch năng lượng và phát triển phương tiện giao thông điện.

Tại Chỉ thị 09/CT-TTg tăng cường thực hiện tiết kiệm năng lượng, thúc đẩy chuyển dịch năng lượng và phát triển giao thông điện, Thủ tướng chỉ đạo đẩy mạnh sử dụng xăng sinh học (E10); sớm triển khai lộ trình chuyển đổi sang nhiên liệu sinh học (E10) trong tháng 4/2026 để góp phần giảm 10% lượng tiêu thụ xăng khoáng.

Trước đó, theo Thông tư 50/2025/TT-BCT, thời điểm chuyển đổi hoàn toàn từ xăng khoáng RON95 sang xăng sinh học là ngày 1/6/2026. Tuy nhiên, trong bối cảnh thị trường năng lượng thế giới biến động mạnh, đặc biệt là căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông, yêu cầu giảm phụ thuộc vào xăng khoáng đã trở nên cấp bách hơn.

Thực tế, trên thế giới đã có hơn 60 quốc gia sử dụng phổ biến xăng E10. Nhiều quốc gia và vùng lãnh thổ, như Mỹ, Châu Âu đã ban hành luật bắt buộc sử dụng các nhiên liệu phối trộn giữa xăng với nhiên liệu sinh học nguyên chất.

Hiện tại, tỷ lệ cồn trong xăng sinh học có xu hướng tăng, từ năm 2018 các nước trong khu vực như Trung Quốc, Phillipines đã 100% chuyển sang kinh doanh chỉ 01 loại xăng là xăng sinh học E10, xăng khoáng bị cấm kinh doanh tại cửa hàng bán lẻ xăng dầu mà chỉ được phép sử dụng làm một thành phần để pha chế xăng sinh học E10.

Cũng theo Cẩm nang Xăng sinh học của Bộ Công Thương, đối với động cơ ô tô, xu hướng thay đổi công suất động cơ ô tô khi sử dụng nhiên liệu xăng sinh học với tỷ lệ khác nhau cũng tương tự như với động cơ xe máy.

Thử nghiệm xe ô tô phun xăng điện tử cho thấy công suất động cơ với xăng sinh học E10, E15 và E20 rất ít thay đổi so với xăng thông thường. Đặc biệt đối với xe chế hòa khí, công suất động cơ khi sử dụng xăng sinh học E10, E15 và E20 đều có xu hướng tăng, tương ứng 7,91%, 6,81% và 6,97%, điều đó có nghĩa tính năng công suất động cơ dùng chế hoà khí đã được cải thiện rõ nét khi sử dụng xăng sinh học.

Khi sử dụng xăng sinh học E10 khả năng khởi động lạnh và khởi động nóng đối với các loại nhiên liệu này tương tự như với xăng khoáng RON92, tuy nhiên với tỷ lệ cao hơn nữa khả năng khởi động có thể bị ảnh hưởng do nhiệt hóa hơi của nhiên liệu cao hơn làm lạnh đường ống nạp và cần có biện pháp sấy nóng đường ống nạp. Khả năng tăng tốc của xe cũng không bị ảnh hưởng, thậm chí còn được cải thiện chút ít so với xăng khoáng RON92.

Về cơ bản khi sử dụng xăng sinh học E10 cho động cơ xe máy đang lưu hành, động cơ phát huy công suất vượt trội hơn so với xăng thông thường, suất tiêu hao nhiên liệu được cải thiện, có thể sử dụng lẫn với nhiên liệu xăng thông thường mà không cần phải điều chỉnh hệ thống nhiên liệu.

Khi sử dụng xăng sinh học E10 cho động cơ xe ô tô đang lưu hành gồm cả loại thiết kế phun xăng điện tử và cả chế hòa khí, công suất động cơ không bị ảnh hưởng, thậm chí còn được cải thiện (đối với xe dùng chế hòa khí), có thể sử dụng lẫn với nhiên liệu xăng thông thường mà không cần phải điều chỉnh lượng nhiên liệu cung cấp. Với tỷ lệ ethanol trong hỗn hợp xăng sinh học lớn hơn 10% cần quan tâm đến việc điều chỉnh lượng nhiên liệu cung cấp, thời điểm đánh lửa…

Dù mang lại lợi ích lớn, xăng E10 vẫn là nỗi lo của không ít chủ xe đang vận hành các dòng xe đời sâu hoặc xe nhập khẩu không tương thích khi thời điểm áp dụng loại nhiên liệu mới đang sắp đến “giờ G”. Nguyên nhân là bởi xăng E10 là do ethanol có tính hút ẩm mạnh, vì vậy khi để lâu trong bình chứa, đặc biệt với xe ít sử dụng, nhiên liệu dễ bị tách lớp hoặc sinh cặn. Tình trạng này có thể dẫn đến khó nổ máy, giảm hiệu suất động cơ hoặc gây tắc nghẽn hệ thống phun xăng của xe.

Xăng sinh học E10 được xác định không ảnh hưởng nhiều tới chi tiết bằng vật liệu thép nhưng có ảnh hưởng hơn so với xăng khoáng RON92 đối với các chi tiết bằng kim loại màu như đồng cũng như các chi tiết phi kim. Đối với xe thế hệ cũ, các chi tiết bằng đồng có nhiều trong bộ chế hòa khí còn với xe thế hệ mới số lượng các chi tiết bằng đồng không nhiều (đã được chuyển sang vật liệu hợp kim đồng) mà chủ yếu là ở các giắc nối.

Tại Hội nghị triển khai Chỉ thị 09 của Thủ tướng Chính phủ mới đây do Bộ Công Thương chủ trì, theo tính toán, với mức tiêu thụ xăng khoảng 1 triệu m3/tháng, nhu cầu ethanol để phối trộn E5 và E10 vào khoảng 92.000-100.000 m³/tháng. Trong khi đó, năng lực sản xuất trong nước hiện còn hạn chế. Hai nhà máy Đồng Nai và Quảng Nam cung cấp khoảng 14.000 m3/tháng, nhà máy Dung Quất dự kiến đạt 8.000 m³/tháng vào cuối tháng 3/2026. Như vậy, tổng sản lượng trong nước trong tháng 4/2026 chỉ khoảng 22.000 m³/tháng, chưa tới 1/4 nhu cầu. Điều này có thể khiến giá thành xăng E10 chưa đủ sức hấp dẫn để thay đổi thói quen người dùng ngay lập tức.

Để xăng E10 thực sự đi vào đời sống, các chuyên gia trong ngành cho rằng các Hiệp hội các nhà sản xuất ô tô (VAMA) và các hãng xe cần công bố danh mục các dòng xe không khuyến khích dùng E10 (như các dòng Daewoo cũ, một số đời Mazda, Ford sản xuất trước 2004).

Song song với E10, việc duy trì xăng khoáng (như RON 95-V) vẫn là rất cần thiết cho nhóm xe đặc thù và xe hạng sang yêu cầu khắt khe về nhiên liệu.

Bên cạnh đó, các chuyên gia cũng cho rằng Chính phủ cần xem xét các chính sách thuế bảo vệ môi trường để xăng E10 có mức giá cạnh tranh rõ rệt so với xăng khoáng, kích thích người dân hướng đến chuyển đổi. Chính sách này nhằm khuyến khích sử dụng năng lượng sạch, phù hợp với lộ trình phát triển bền vững và mục tiêu bảo vệ môi trường

Lộ trình xăng E10 vào tháng 4 tới không chỉ là sự thay đổi về thành phần hóa học trong những cột bơm nhiên liệu mà là lời khẳng định cho tầm nhìn "giao thông xanh" của Việt Nam trên bản đồ ngành ô tô toàn cầu. Dù còn có những băn khoăn, lo lắng về sự tương thích của những khối động cơ cũ hay bài toán chi phí vận hành, nhưng không thể phủ nhận E10 chính là "vắc-xin" cần thiết để thay đổi toàn ngành công nghiệp ô tô Việt trong giai đoạn mới.