Ngành ô tô Việt trước bài toán nhân lực cơ khí chính xác chất lượng cao

Đào tạo hướng chuẩn quốc tế nhưng vẫn thiếu thực hành

Trao đổi với PV AutoNews, PGS.TS Trần Ngọc Hiền, Trưởng khoa Cơ khí, Trường Đại học Giao thông vận tải cho biết, mỗi năm khoa Cơ khí của trường đào tạo khoảng 700 sinh viên ở 5 ngành gồm: kỹ thuật cơ khí, kỹ thuật cơ điện tử, kỹ thuật ô tô, kỹ thuật nhiệt và kỹ thuật cơ khí động lực.

Trong đó, kỹ thuật cơ khí tập trung vào thiết kế và chế tạo; kỹ thuật cơ điện tử chuyên về hệ thống cơ điện tử; kỹ thuật ô tô là ngành lớn nhất của khoa, chuyên sâu về thiết kế, sản xuất và bảo dưỡng ô tô; kỹ thuật nhiệt liên quan đến điều hòa, thông khí, thông gió; còn kỹ thuật cơ khí động lực tập trung vào máy xây dựng, máy động lực và có chuyên ngành mũi nhọn về kỹ thuật phương tiện đường sắt tốc độ cao.

Theo ông Hiền, cơ khí chính xác hiện nằm trong ngành kỹ thuật cơ khí và là phần kiến thức nền bắt buộc của nhiều ngành kỹ thuật.

“Khi xây dựng chương trình đào tạo, trước tiên sinh viên phải học nền tảng về cơ khí, chế tạo cơ khí, trong đó có cơ khí chính xác, sau đó mới học chuyên sâu. Ba năm đầu các em học kiến thức nền giống nhau, năm cuối mới đi vào chuyên ngành”, ông Hiền cho biết.

Theo PGS.TS Trần Ngọc Hiền, chương trình đào tạo hiện nay được xây dựng trên cơ sở tham khảo ý kiến doanh nghiệp, chuyên gia, cựu sinh viên, người học và cả các chương trình đào tạo kỹ thuật cơ khí của nước ngoài nhằm cập nhật công nghệ mới.

“Về mặt kiến thức và công nghệ, nhà trường luôn cập nhật, đồng thời đầu tư cơ sở vật chất tương ứng. Không những sinh viên được học trong trường mà còn được thực tập tại doanh nghiệp. Về cơ bản, kỹ sư khi ra trường đáp ứng được yêu cầu của doanh nghiệp trong và ngoài nước”, ông Hiền nói.

Hiện chương trình kỹ thuật cơ khí của Trường Đại học Giao thông vận tải đã được đánh giá đạt chuẩn AUN-QA thuộc Mạng lưới các trường đại học Đông Nam Á. Theo ông Hiền, đây là minh chứng cho việc đào tạo kỹ sư cơ khí tại Việt Nam đang dần tiếp cận chuẩn khu vực và quốc tế.

Tuy nhiên, ông cũng thừa nhận khó khăn lớn nhất hiện nay là phần thực hành.

“Đào tạo lý thuyết thì các trường làm khá tốt, nhưng phần thực hành để sinh viên áp dụng kiến thức vào thực tế thì rất khó khăn, bởi chi phí đầu tư cơ sở vật chất quá lớn. Đặc biệt với cơ khí chính xác, thiết bị và máy móc có giá thành rất cao”, ông Hiền cho biết.

Theo ông, nhiều trường hiện phải triển khai mô hình liên kết “3 nhà” gồm nhà nước – nhà trường – doanh nghiệp để đưa sinh viên tới doanh nghiệp thực tập, qua đó giảm áp lực đầu tư thiết bị nhưng vẫn giúp người học tiếp cận thực tế sản xuất.

Khoảng cách giữa đào tạo và thực tế sản xuất

Những khó khăn mà khối đại học gặp phải cũng là điều được Thạc sỹ Bùi Quốc Huy, Phó trưởng khoa Động lực, Trường Cao đẳng Cơ điện và Nông lâm Phú Thọ nhìn nhận là “điểm nghẽn” của ngành cơ khí Việt Nam hiện nay.

Theo ông Huy, nhà trường đang đào tạo các ngành nghề như cắt gọt kim loại, hàn, công nghệ ô tô và cơ điện nông thôn. Đây đều là những lĩnh vực đòi hỏi kỹ năng gia công thực tế rất cao.

Ông khẳng định cơ khí chính xác đóng vai trò đặc biệt quan trọng với ngành ô tô bởi chất lượng gia công quyết định độ chính xác lắp ghép, độ bền và khả năng vận hành của sản phẩm.

Tuy nhiên, theo ông Huy, cả hệ thống đào tạo lẫn doanh nghiệp trong nước hiện vẫn còn yếu ở khâu gia công chính xác.

“Công nghệ gia công chính xác thực tế của Việt Nam còn cách khá xa nước ngoài. Đây là điều cần nhìn nhận thẳng thắn. Không chỉ máy móc, trang thiết bị mà cả nguồn nhân lực của mình cũng còn yếu so với họ”, ông Huy nói.

Theo ông Huy, một trong những vấn đề lớn hiện nay là sự “lệch pha” giữa đào tạo đại học và đào tạo nghề.

“Những người học trình độ đại học có lợi thế về lý luận, tư duy kỹ thuật, nhưng khả năng tiếp cận thực tế lại yếu. Cả chương trình học kéo dài 3 - 4 năm nhưng việc trực tiếp đứng ở vai trò gia công để làm ra sản phẩm thì họ rất ít khi được làm”, ông Huy nhận định.

Theo ông, phần lớn sinh viên đại học hiện chủ yếu nghiên cứu, tính toán và tiếp cận công nghệ theo hướng lý thuyết, trong khi doanh nghiệp lại cần nhân lực có khả năng vận hành máy móc và tham gia trực tiếp vào quy trình sản xuất.

Ở chiều ngược lại, đào tạo nghề dù có lợi thế về thực hành nhưng lại gặp hạn chế về nền tảng tư duy công nghệ và chất lượng đầu vào của người học.

“Trình độ tư duy của người học nghề hiện vẫn có độ chênh so với nhóm học đại học. Trong khi công nghệ thay đổi rất nhanh, nếu tư duy công nghệ không theo kịp thì rất khó bắt nhịp với các nước phát triển”, ông Huy cho biết.

“Trong vài năm trở lại đây công nghệ phát triển rất nhanh, nhiều thầy cô không kịp tiếp cận công nghệ mới. Vì vậy đội ngũ nhà giáo cũng phải được bồi dưỡng thường xuyên”, ông Huy nói.

Theo Thạc sỹ Bùi Quốc Huy, các nhà trường hiện cũng đang từng bước điều chỉnh chương trình đào tạo để phù hợp với xu hướng ô tô điện và công nghệ mới.

Các chuyên gia cho rằng, trong cuộc cạnh tranh công nghệ ngày càng khốc liệt của ngành ô tô, cơ khí chính xác sẽ tiếp tục là lĩnh vực cốt lõi quyết định năng lực sản xuất của doanh nghiệp Việt Nam. Tuy nhiên, để thu hẹp khoảng cách với nước ngoài, bài toán không chỉ nằm ở máy móc hay chương trình đào tạo, mà còn ở việc kết nối thực chất giữa nhà trường, doanh nghiệp và nhu cầu sản xuất thực tế.