Nước cờ quan trọng tạo dựng “di sản tối thượng” của gia đình sáng lập Toyota

Khi hoạt động của các nhà đầu tư chủ động bùng nổ ở Nhật Bản, những cuộc chiến tương tự cũng đang diễn ra tại các công ty nhỏ hơn. Oasis, một quỹ đầu tư chủ động khác, đang vướng vào cuộc chiến giành quyền kiểm soát Kusuri no Aoki, một chuỗi cửa hàng thuốc có từ thế kỷ 19. Effissimo Capital Management đã đưa ra một đề nghị phản công thành công sau khi gia đình sáng lập công ty sản phẩm ô tô Soft99 cố gắng mua lại bằng hình thức quản lý.

Đối với ông Akio Toyoda, thương vụ mua lại Toyota Industries gần như chắc chắn sẽ diễn ra là nước cờ để tạo dựng di sản tối thượng. Nó sẽ định hình lại tập đoàn kinh doanh lớn nhất Nhật Bản, thắt chặt quyền kiểm soát của gia đình ông đối với tập đoàn Toyota và chấm dứt cuộc đối đầu kéo dài với một nhà hoạt động cổ đông người Mỹ, điều đã thử thách sự chấp nhận cải cách quản trị doanh nghiệp của Nhật Bản.

Trong thương vụ có thể là thương vụ mua lại lớn nhất từ trước đến nay của Nhật Bản, nhà sản xuất máy dệt trăm tuổi, tiền thân của nhà sản xuất ô tô lớn nhất thế giới, đang chuẩn bị trở thành một phần của trung tâm quyền lực mới sau cuộc chiến chưa từng có với Elliott Investment Management, một trong những quỹ đầu tư hoạt động tích cực nhất thế giới.

Toyota Motor trước đó đã công bố đề nghị mua lại Toyota Industries, một nhà cung cấp phụ tùng và nhà sản xuất xe nâng hàng quan trọng, vào tháng 6 năm ngoái. Thương vụ mua lại này sẽ giải quyết một trong những mối quan hệ sở hữu chéo lớn nhất của tập đoàn, một mô hình sở hữu không được ưa chuộng, trong đó các công ty sở hữu cổ phần của nhau và đã trở thành mục tiêu của các nỗ lực cải cách quản trị doanh nghiệp.

Đề xuất này được ca ngợi vì tìm cách xóa bỏ các mối quan hệ sở hữu chéo, vốn có thể dẫn đến việc lạm dụng quyền của cổ đông thiểu số, và vì đã tạo tiền lệ cho phần còn lại của nền kinh tế doanh nghiệp Nhật Bản. Nhưng nó cũng vấp phải sự chỉ trích từ các nhà đầu tư và chuyên gia quản trị doanh nghiệp vì mức giá chào mua thấp và phương pháp định giá thiếu minh bạch.

Những người chỉ trích cho rằng ông Toyoda sẽ được hưởng lợi cá nhân từ giao dịch này, trong khi những người ủng hộ cho rằng động thái này nhằm bảo vệ Toyota Industries khỏi sự theo đuổi của các nhà đầu tư.

Sau khi buộc Toyota phải hai lần nâng giá thầu, Elliott đã đồng ý vào thứ Hai (ngày 2 tháng 3) bán cổ phần của mình với giá 20.600 yên mỗi cổ phiếu, định giá công ty ở mức 6,7 nghìn tỷ yên (43 tỷ đô la Singapore), và chấp nhận mức giá thấp hơn so với yêu cầu trước đó.

Trên thực tế, việc tư nhân hóa Toyota Industries nhằm mục đích vực dậy công ty con đang trì trệ này, biến nó thành tiên phong trong quá trình phát triển của tập đoàn hướng tới công nghệ di động thế hệ mới và cải thiện sự hợp tác, đồng thời tinh giản các khoản đầu tư cổ phần. Những người chỉ trích xem đây là một động thái thâu tóm quyền lực của chủ tịch thay mặt cho bản thân và các thành viên khác trong gia đình Toyoda.

“Nó trông giống như một sự củng cố ảnh hưởng và một nỗ lực nhằm giữ ông Akio Toyoda và gia đình ông ta kiểm soát một số tài sản nhất định”, Nicholas Benes, người sáng lập Viện Đào tạo Giám đốc Hội đồng quản trị Nhật Bản, người đã giúp đưa ra bộ quy tắc quản trị của Nhật Bản, cho biết.

Một đại diện của Toyota đã phản bác lại quan điểm cho rằng ông Akio Toyoda đang nắm giữ nhiều quyền kiểm soát hơn đối với tập đoàn.

“Lý do ông Toyoda đầu tư là để hỗ trợ khuôn khổ này với tư cách là một nhà tư bản”, người phát ngôn cho biết. “Mục đích không phải là để kiểm soát tập đoàn Toyota”.

Kể từ khi có những thông tin về thương vụ mua lại được công khai gần một năm trước, ông Akio Toyoda đã đưa ra rất ít bình luận công khai về vấn đề này. Những phát biểu chi tiết nhất của ông là vào tháng 6 năm 2025, khi ông phủ nhận rằng thỏa thuận này là một nỗ lực của gia tộc ông nhằm củng cố quyền kiểm soát đối với Toyota Industries. Nhưng rõ ràng ông tự coi mình là người tiên phong cho các nguyên tắc cốt lõi như hệ thống sản xuất Toyota và các khoản đầu tư dài hạn vào phương tiện giao thông thế hệ tiếp theo.

Các nhà đầu tư từ lâu đã kêu gọi tập đoàn mua lại các công ty con của họ, nhưng đối với Toyoda — chủ tịch quyền lực của tập đoàn và là thành viên của gia đình sáng lập — việc tư nhân hóa không chỉ là vấn đề kinh tế và quản trị mà còn là vấn đề di sản.

Vụ việc diễn ra trong bối cảnh sự rạn nứt của các mối quan hệ lâu đời giữa các tập đoàn công nghiệp khi chính phủ Nhật Bản thúc đẩy các công ty hủy bỏ các thỏa thuận sở hữu chéo cổ phần kéo dài hàng thập kỷ.

Theo dữ liệu do Bloomberg có được, cổ phần của Toyota Motor do các nhà cung cấp, các công ty khác trong tập đoàn và các đối tác tài chính nắm giữ đã giảm xuống còn khoảng một nửa so với mức của 5 năm trước, khi chiếm khoảng 1/4 tổng số cổ phần sở hữu trong nhà sản xuất ô tô này.