Robotaxi và xe bus tự hành vào Sandbox: Bước ngoặt thương mại hóa giao thông thông minh

Kịp thời tháo gỡ khó khăn

Mới đây, tại Khu công nghệ cao Hòa Lạc, UBND TP Hà Nội tổ chức hội nghị triển khai các quyết định cho phép thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) tại Thủ đô. Thành phố đã trao quyết định cho Công ty cổ phần Phenikaa-X thử nghiệm hệ thống giao thông tự hành thông minh gồm xe buýt, robotaxi, robot dọn vệ sinh và robot giao hàng.

Tại hội nghị, Phó chủ tịch UBND TP Hà Nội Trương Việt Dũng yêu cầu các cơ quan liên quan đánh giá định kỳ, kịp thời tháo gỡ khó khăn, điều chỉnh chính sách trong quá trình thử nghiệm, đồng thời gắn quyền hạn với trách nhiệm.

Kết thúc thử nghiệm, thành phố sẽ đánh giá những công nghệ đủ điều kiện thương mại hóa, các tiêu chuẩn, quy chuẩn cần ban hành và những quy định đang tạo rào cản cần tháo gỡ. Theo ông Dũng, sandbox không làm thay đổi trách nhiệm quản lý nhà nước.

“Kinh tế số không chỉ là đưa công nghệ vào các ngành nghề, mà là tạo ra những ngành công nghiệp mới có giá trị gia tăng cao”, ông Dũng nói, nhấn mạnh sandbox phải tạo ra công nghệ thực sự phục vụ con người và đóng góp giá trị mới cho Thủ đô, đất nước.

Thử nghiệm trong điều kiện của Việt Nam

Trao đổi với PV AutoNews, PGS.TS. Lê Anh Sơn, Giám đốc Công ty Cổ phần Phenikaa-X, Giám đốc Đại học Phenikaa, cho rằng không nên đặt Sandbox Hòa Lạc trong một phép so sánh đơn giản với các mô hình như Waymo tại Mỹ hay Baidu Apollo tại Trung Quốc. Điều kiện pháp lý, hạ tầng, phương tiện và hành vi giao thông ở mỗi quốc gia khác nhau, nên cách thức thử nghiệm cũng khác nhau. Ngay cả công nghệ đã được thử nghiệm ở nước ngoài cũng chưa chắc hoạt động hoàn hảo tại Việt Nam. Vì vậy, với giao thông tự hành, cần một cơ chế để kiểm chứng công nghệ trong chính điều kiện thực tế của Việt Nam.

Điểm đáng chú ý của Sandbox Hòa Lạc, theo ông Sơn, là tạo ra môi trường thử nghiệm có kiểm soát đối với một công nghệ vẫn đang hình thành cả về công nghệ lẫn thể chế.

Trong đó, ODD (Operational Design Domain) là không gian và tập hợp các điều kiện mà phương tiện được phép hoạt động, gồm tuyến đường, tốc độ, thời tiết, giám sát, khả năng dừng khẩn cấp, kết nối cứu hộ, bảo hiểm và dữ liệu.

“Sandbox không phải giấy phép để công nghệ được mặc nhiên thương mại hóa; đó là cơ chế để công nghệ được kiểm chứng có trách nhiệm trước khi tiến tới thương mại hóa ở quy mô lớn hơn”, ông Sơn nói.

Cách tiếp cận này cũng gắn với định hướng của Nghị quyết 57-NQ/TW về việc thể chế cần đi trước một bước, khuyến khích đổi mới sáng tạo và xây dựng cơ chế quản lý phù hợp với công nghệ mới.

Tập trung làm chủ công nghệ lõi

Trong chuỗi giá trị giao thông tự hành, Phenikaa-X xác định mình là đơn vị phát triển giải pháp công nghệ, với năng lực cốt lõi là nền tảng tự hành và khả năng tích hợp lên nhiều loại phương tiện.

Theo ông Sơn, doanh nghiệp hướng tới giải pháp “plug and play”, có thể biến những phương tiện khác nhau thành phương tiện tự hành.

Thay vì sản xuất toàn bộ phương tiện hay linh kiện, Phenikaa-X tập trung vào các lớp công nghệ cốt lõi, từ kết hợp phần cứng thành hệ thống tự hành thống nhất đến xây dựng nền tảng phần mềm.

Các công nghệ được phát triển gồm bản đồ độ phân giải cao, định vị phương tiện, nhận diện môi trường như phương tiện, làn đường, tín hiệu, biển báo, cùng khả năng lập kế hoạch và điều khiển phương tiện.

Đây cũng là cách doanh nghiệp xác định vị trí trong chuỗi giá trị, thay vì trở thành nhà sản xuất phương tiện theo nghĩa truyền thống.

Một phép thử quan trọng tại Hòa Lạc là khả năng thích nghi của công nghệ với hạ tầng hiện hữu.

Theo ông Sơn, công nghệ tự hành phải thích nghi với hạ tầng thực tế, thay vì chờ đến khi hạ tầng hoàn toàn lý tưởng mới có thể vận hành.

Hệ thống gồm nhiều lớp như cảm biến trên xe, định vị, bản đồ HD, phần mềm tự hành và giám sát. 5G và các công nghệ kết nối có thể hỗ trợ nhưng không phải điều kiện duy nhất quyết định khả năng tự hành.

Tương tự, V2X có thể cung cấp thêm thông tin cho phương tiện, song Phenikaa-X hướng tới giải pháp không phụ thuộc hoàn toàn vào các tín hiệu này.

Trong 24 tháng thử nghiệm, dữ liệu thực tế sẽ được sử dụng để xác định hạ tầng nào thực sự cần thiết, hạ tầng nào giúp nâng cao hiệu quả và điều kiện phù hợp với từng phạm vi vận hành. Đây cũng có thể là cơ sở để từng bước hoàn thiện hạ tầng và mô hình giao thông tự hành tại Việt Nam.

Không chỉ cần nhiều dữ liệu

Đặc thù giao thông Việt Nam với mật độ phương tiện hỗn hợp đặt ra yêu cầu cao đối với hệ thống AI. Phenikaa-X xác định đây là một trong những bài toán cốt lõi cần được kiểm chứng tại Hòa Lạc.

Doanh nghiệp không chỉ tăng số lượng dữ liệu huấn luyện mà xây dựng chu trình từ dữ liệu thực tế, kiểm thử, đánh giá, cải tiến thuật toán đến kiểm chứng lại trên thực địa.

Theo đề án, dữ liệu thu thập gồm camera, LiDAR, radar, GNSS, IMU, dữ liệu hành trình, vị trí, tốc độ, HD Map, dừng khẩn cấp, sự cố và vận hành từ xa.

Những dữ liệu này vừa phục vụ giám sát, đánh giá an toàn, vừa được sử dụng để huấn luyện và kiểm thử các mô hình AI.

Theo ông Sơn, điều quan trọng không chỉ là hệ thống có bao nhiêu kilomet dữ liệu mà dữ liệu đó bao phủ được bao nhiêu tình huống giao thông và hệ thống xử lý các tình huống đó ra sao.

Các tiêu chí đánh giá gồm khả năng nhận diện người đi bộ, phương tiện, vạch đường, biển báo; độ chính xác định vị; lập kế hoạch chuyển động; điều khiển; dừng khẩn cấp, sự cố kỹ thuật và va chạm. Đây sẽ là cơ sở dữ liệu thực nghiệm để đánh giá mức độ an toàn và độ tin cậy của hệ thống.

Mất mạng, xe vẫn phải an toàn

Một vấn đề quan trọng khác là khả năng xử lý khi mất kết nối mạng. Phenikaa-X sử dụng 5G và có dự phòng 4G, song hệ thống không được xây dựng trên giả định phương tiện luôn phải duy trì kết nối.

Ngay cả khi mất kết nối, phương tiện vẫn có thể hoạt động nhờ hệ thống xử lý độc lập trên xe. Theo ông Sơn, khi phát hiện bất thường hoặc không còn đáp ứng điều kiện an toàn, phương tiện phải có khả năng tự đưa về trạng thái an toàn.

Trong giai đoạn thử nghiệm, xe buýt và robotaxi luôn có người giám sát an toàn tại vị trí lái để có thể can thiệp khi cần. Với phương tiện không chở người như robot dọn vệ sinh, xe sẽ dừng có kiểm soát và bật tín hiệu cảnh báo.

Do đó, doanh nghiệp không xem “mất mạng bao nhiêu millisecond thì xe phanh” là một ngưỡng duy nhất. Thời gian phản ứng được kiểm thử theo từng kịch bản, cùng các chỉ số về kết nối, định vị, nhận diện, lập kế hoạch và điều khiển.

“Điều chúng tôi muốn chứng minh qua Sandbox là một hệ thống tự hành không chỉ có khả năng chạy khi mọi thứ bình thường, mà quan trọng hơn là phải biết khi nào mình không còn đủ điều kiện để tiếp tục và phải chuyển sang trạng thái an toàn như thế nào”, ông Sơn cho biết.

Thử nghiệm không đồng nghĩa miễn trách nhiệm

Cùng với công nghệ, trách nhiệm pháp lý và bảo hiểm cũng được đặt ra.

Theo ông Sơn, việc tạm thời không áp dụng một số quy định chuyên ngành trong Sandbox Hòa Lạc không đồng nghĩa miễn trách nhiệm về an toàn, bảo hiểm, bồi thường hay pháp lý.

Trước khi vận hành, phương tiện phải được xác nhận về cấu hình phần cứng, phần mềm, đánh giá an toàn độc lập, tuyến đường, ODD, điều kiện vận hành, người giám sát, phương án dừng khẩn cấp, cứu hộ, bảo hiểm hoặc bảo đảm tài chính và hệ thống giám sát dữ liệu.

Phenikaa-X phải thực hiện bảo hiểm trách nhiệm dân sự hoặc biện pháp bảo đảm tài chính tương đương, đồng thời chịu trách nhiệm bồi thường thiệt hại phát sinh từ hoạt động thử nghiệm theo quy định và cam kết liên quan.

Khi xảy ra sự cố, hệ thống phải lưu giữ dữ liệu hộp đen, cảm biến, dữ liệu can thiệp và sự cố để phục vụ truy vết, xác định nguyên nhân và khắc phục trước khi vận hành trở lại.

Như vậy, Sandbox không chỉ tạo không gian thử nghiệm công nghệ mà còn hình thành cơ chế có dữ liệu và quy trình để nhận diện, khắc phục rủi ro.

24 tháng để xác định bước đi tiếp theo

Trong 24 tháng, Phenikaa-X tập trung kiểm chứng độ an toàn, ổn định và khả năng vận hành thực tế của phương tiện tự hành, đồng thời đánh giá mô hình dịch vụ, hạ tầng và điều kiện cần thiết để mở rộng.

Đây chưa phải giai đoạn kinh doanh thương mại hay thu phí vận tải. Dữ liệu thu được sẽ là cơ sở để hoàn thiện công nghệ, mô hình vận hành và chuẩn bị cho triển khai ở quy mô lớn hơn.

Sau thử nghiệm, doanh nghiệp không đặt mục tiêu thương mại hóa tất cả sản phẩm cùng lúc. Lộ trình phụ thuộc vào mức độ trưởng thành của từng công nghệ.

Với robot dọn vệ sinh và robot giao hàng, do phạm vi vận hành được kiểm soát hơn, định hướng là hoàn thiện để triển khai thương mại. Trong khi đó, xe buýt tự hành và robotaxi phức tạp hơn do liên quan trực tiếp đến vận tải hành khách và giao thông đô thị, có thể cần tiếp tục thử nghiệm trong những Sandbox hoặc phạm vi phù hợp.

Theo ông Sơn, kết quả Sandbox là cơ sở đánh giá công nghệ, mô hình dịch vụ và nhu cầu hoàn thiện chính sách, chứ không mặc nhiên dẫn tới thương mại hóa.

Mục tiêu của 24 tháng đầu tiên là tạo ra dữ liệu thực tế đủ tin cậy để xác định bước đi tiếp theo cho từng nhóm sản phẩm. Với những công nghệ đáp ứng các tiêu chí sau kiểm chứng, Phenikaa-X sẵn sàng thương mại hóa ngay trong thời gian Sandbox, không nhất thiết phải chờ đủ 24 tháng.