Thế khó của chung cư cũ với trạm sạc xe điện

Hành lang pháp lý dần hoàn thiện

Trong bối cảnh nhu cầu sử dụng xe điện gia tăng nhanh, Bộ Xây dựng đang lấy ý kiến sửa đổi Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về nhà chung cư (QCVN 04), bổ sung các tiêu chuẩn liên quan đến hạ tầng trạm sạc.

Dù được kỳ vọng tạo hành lang pháp lý thống nhất, các quy định mới cũng đặt ra bài toán không nhỏ với chung cư cũ, nơi không bắt buộc phải triển khai, nhưng trước nhu cầu thực tế, nếu muốn làm lại vướng hàng loạt yêu cầu kỹ thuật.

Trao đổi với phóng viên AutoNews, PGS.TS Lê Xuân Thành, giảng viên cao cấp Bộ môn Điện khí hóa, Trường Đại học Mỏ – Địa chất, cho rằng bên cạnh các rào cản về kết cấu và phòng cháy chữa cháy, bài toán nguồn điện sẽ là thách thức không nhỏ đối với các chung cư cũ.

Theo ông Thành, với các chung cư cũ, nơi hệ thống điện vốn đã được thiết kế sát ngưỡng nhu cầu sinh hoạt, việc bổ sung thêm phụ tải lớn từ trạm sạc có thể làm gia tăng áp lực lên hạ tầng hiện hữu, thậm chí ảnh hưởng đến việc cấp điện ổn định cho toàn bộ tòa nhà. Nếu không được tính toán kỹ lưỡng, tình trạng mất cân bằng nguồn điện hoặc gián đoạn sinh hoạt là rủi ro có thể nhìn thấy trước.

Từ đó, ông Thành nhấn mạnh, việc phát triển hạ tầng sạc cần đi kèm các tính toán chặt chẽ về cân đối cung – cầu điện theo từng khu vực. Đặc biệt tại các khu chung cư cũ, ngành điện cần có phương án điều tiết phụ tải phù hợp nhằm bảo đảm không gây áp lực lên lưới điện hiện hữu và không ảnh hưởng đến nhu cầu điện dân sinh cũng như các hoạt động sản xuất lân cận.

Từ “khoảng trống” đến chuẩn hóa kỹ thuật

Dưới góc độ pháp lý, luật sư Trần Vũ (Đoàn Luật sư TP. Hà Nội) cho rằng, điểm thay đổi mang tính đột phá của lần sửa đổi này nằm ở việc thiết lập các quy định kỹ thuật cụ thể, nghiêm ngặt và phân loại rõ rệt cho ba nhóm hạ tầng: khu vực để xe điện, khu vực sạc và khu vực đổi pin.

Trước đây, quy chuẩn hiện hành gần như chưa có hướng dẫn chi tiết về trạm sạc, khiến các chủ đầu tư và đơn vị quản lý phải tự áp dụng các giải pháp khác nhau, tiềm ẩn nhiều rủi ro về an toàn. Việc bổ sung các tiêu chí như phân khoang cháy, hệ thống báo cháy bằng video hay yêu cầu mạch điện riêng cho trạm sạc cho thấy tư duy quản lý đã chuyển từ “chung chung” sang “chuyên biệt hóa” rủi ro, đặc biệt với pin lithium-ion.

Cùng với đó, việc đồng bộ với các quy chuẩn chuyên ngành về phòng cháy chữa cháy cũng góp phần hình thành hệ thống pháp lý nhất quán, tạo nền tảng cho việc phát triển hạ tầng sạc theo hướng bài bản, an toàn hơn.

Tuy nhiên, việc cụ thể hóa các yêu cầu kỹ thuật cũng kéo theo nhiều thay đổi trong tổ chức, vận hành chung cư.

Theo phân tích của luật sư Trần Vũ, các tòa nhà sẽ phải tái cấu trúc không gian, phân vùng khu vực để xe điện, đảm bảo khoảng cách an toàn hoặc bố trí vách ngăn chống cháy.

Trong khi đó, nhiều tầng hầm hiện nay được thiết kế theo mô hình đỗ xe hỗn hợp và đã khai thác tối đa diện tích, nên việc phân khu lại có thể làm giảm đáng kể hiệu suất sử dụng. Ngoài ra, các yêu cầu về khoang cháy, hệ thống thông gió, báo cháy và giám sát 24/24 giờ cũng khiến chi phí đầu tư và vận hành tăng lên.

Các quy định cấm sạc xe tại hành lang, mang pin vào căn hộ hay thang máy cũng buộc ban quản lý phải tăng cường kiểm soát, kéo theo yêu cầu đầu tư thêm về nhân lực và công nghệ giám sát.

Không bắt buộc nhưng “muốn làm không dễ"

Một điểm đáng chú ý là các quy định hiện nay không bắt buộc chung cư cũ phải lắp đặt trạm sạc. Tuy nhiên, theo luật sư Trần Vũ, nếu muốn cải tạo, bổ sung hạ tầng, các công trình này vẫn phải đáp ứng đầy đủ tiêu chuẩn kỹ thuật như chung cư mới. Đây là điều đang tạo ra một nghịch lý lớn về tính khả thi.

Việc nâng cấp vì thế không chỉ dừng ở bổ sung công suất điện, mà còn kéo theo hàng loạt yêu cầu kỹ thuật đi kèm như xây dựng khoang cháy riêng, lắp đặt hệ thống chữa cháy tự động bằng nước hoặc bọt, cũng như bố trí hệ thống thông gió độc lập - những hạng mục đòi hỏi chi phí đầu tư rất lớn.

Đáng nói, với nhiều công trình, việc bổ sung vách ngăn hoặc tường ngăn cháy trong tầng hầm gần như không khả thi do vướng kết cấu chịu lực và hạn chế về diện tích thông thủy. Nếu không đáp ứng được các yêu cầu này, phương án cải tạo sẽ không được cơ quan chức năng thẩm duyệt, khiến nhiều khu chung cư rơi vào tình trạng “muốn làm nhưng không làm được”.

Trong bối cảnh đó, không ít ban quản lý đã lựa chọn giải pháp an toàn là hạn chế, thậm chí cấm xe điện tại tầng hầm nhằm tránh rủi ro pháp lý. Điều này không chỉ làm phát sinh xung đột lợi ích giữa cư dân và đơn vị quản lý, mà còn tạo ra nguy cơ bất bình đẳng trong tiếp cận hạ tầng sạc giữa các khu chung cư.

Bên cạnh rào cản về kết cấu và phòng cháy chữa cháy, hệ thống điện cũng là một nút thắt lớn. Việc lắp đặt trạm sạc đòi hỏi công suất cao trong khi nhiều tòa nhà không đáp ứng được, buộc phải tính đến phương án nâng cấp tổng thể. Theo luật sư Vũ, quá trình này cần có cơ chế phối hợp đa bên, trong đó ngành điện đóng vai trò đảm bảo đấu nối và điều tiết phụ tải, còn ban quản trị và các đơn vị liên quan chịu trách nhiệm triển khai.

Việc lắp đặt công tơ riêng cho trạm sạc được xem là giải pháp quan trọng nhằm tách bạch chi phí, đảm bảo minh bạch trong vận hành và hạn chế tranh chấp giữa các bên liên quan.

Cần cơ chế đồng thuận và minh bạch

Chuyên gia cho rằng để giảm xung đột, cần minh bạch các vấn đề về chi phí, tiêu chuẩn an toàn, cũng như trách nhiệm của các bên. Người sử dụng xe điện cần chi trả chi phí dịch vụ tương ứng, trong khi khu vực sạc phải được đảm bảo các điều kiện về bảo hiểm và an toàn kỹ thuật.

Từ thực tế trên, luật sư Trần Vũ cho rằng cần thiết kế cơ chế pháp lý linh hoạt hơn cho các chung cư cũ. Thay vì yêu cầu đáp ứng ngay toàn bộ tiêu chuẩn, có thể xây dựng lộ trình chuyển tiếp theo từng giai đoạn, phù hợp với điều kiện thực tế của từng công trình.

Bên cạnh đó, quy chuẩn cũng cần cho phép áp dụng các giải pháp kỹ thuật thay thế trong trường hợp không thể cải tạo theo phương án truyền thống, đồng thời đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính để giảm bớt rào cản triển khai.

Trong bối cảnh xe điện đang trở thành xu hướng tất yếu, bài toán không chỉ dừng ở việc ban hành quy chuẩn, mà còn nằm ở khả năng thực thi. Với các chung cư cũ, nếu không có cơ chế phù hợp, nguy cơ “muốn làm nhưng không làm được” sẽ tiếp tục là điểm nghẽn lớn trong quá trình phát triển hạ tầng giao thông xanh.