VASI: Cần giữ điều kiện kinh doanh ô tô để bảo vệ nội lực công nghiệp

Hiệp hội Công nghiệp Hỗ trợ Việt Nam (VASI) vừa có văn bản gửi Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ cùng các bộ, ngành liên quan đề nghị không đưa hoạt động sản xuất, lắp ráp và nhập khẩu ô tô ra khỏi danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện.

Nguy cơ suy yếu công nghiệp hỗ trợ

Hiệp hội Công nghiệp Hỗ trợ Việt Nam (VASI) hiện đại diện cho hơn 350 doanh nghiệp hội viên chính thức và hơn 500 hội viên liên kết hoạt động trong các lĩnh vực cơ khí - tự động hóa, điện - điện tử, nhựa - cao su, vật liệu, bao bì, in ấn… Trong đó, hơn 70% doanh nghiệp hội viên đang tham gia chuỗi cung ứng cho lĩnh vực ô tô, xe máy ở nhiều nhóm linh kiện, phụ tùng và dịch vụ khác nhau.

Trong văn bản kiến nghị, VASI cho rằng sản xuất, lắp ráp ô tô là ngành công nghiệp công nghệ cao, có sức lan tỏa lớn tới nhiều lĩnh vực như cơ khí, điện - điện tử, nhựa, cao su, vật liệu… Vì vậy, bất kỳ biến động nào của ngành ô tô cũng có thể ảnh hưởng trực tiếp tới cộng đồng doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ trong nước.

Theo VASI, nhiều quốc gia trên thế giới đều áp dụng các chính sách bảo hộ phù hợp trong giai đoạn đầu phát triển hoặc khi ngành ô tô bước vào chu kỳ chuyển đổi công nghệ. Trong khi đó, Việt Nam hiện đang chuyển dịch từ phương tiện sử dụng nhiên liệu hóa thạch sang xe điện và các dòng xe sử dụng năng lượng mới.

“Việc duy trì điều kiện kinh doanh là cần thiết để doanh nghiệp, thị trường và người tiêu dùng có thời gian thích ứng, đồng thời củng cố năng lực sản xuất trong nước”, VASI nêu trong văn bản.

Một trong những lo ngại lớn nhất được hiệp hội đưa ra là nguy cơ thị trường chuyển dịch từ sản xuất, lắp ráp sang nhập khẩu nguyên chiếc nếu các điều kiện kinh doanh bị bãi bỏ.

Theo VASI, khi rào cản gia nhập thị trường giảm xuống, doanh nghiệp có thể ưu tiên phương án nhập khẩu thương mại thay vì đầu tư dài hạn vào nhà máy, dây chuyền và chuỗi cung ứng nội địa. Điều này sẽ kéo theo sự suy giảm nhu cầu đối với linh kiện, phụ tùng và dịch vụ công nghiệp trong nước.

Hiệp hội cảnh báo một thị trường lắp ráp thiếu ổn định sẽ khiến doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ giảm động lực đầu tư đổi mới công nghệ, mở rộng sản xuất và nâng cấp năng lực cạnh tranh.

Ngoài ra, VASI cho rằng điều kiện kinh doanh còn đóng vai trò sàng lọc nhà đầu tư, qua đó khuyến khích các doanh nghiệp có cam kết đầu tư dài hạn vào sản xuất và phát triển chuỗi cung ứng tại Việt Nam.

Bên cạnh vấn đề sản xuất, hiệp hội cũng bày tỏ lo ngại nguy cơ gia tăng gian lận xuất xứ hàng hóa trong bối cảnh cạnh tranh thương mại toàn cầu ngày càng gay gắt, đặc biệt với các ngành nhạy cảm như ô tô và năng lượng mới. Theo VASI, việc duy trì cơ chế điều kiện kinh doanh sẽ giúp tăng khả năng kiểm soát xuất xứ hàng hóa ngay từ đầu vào, hạn chế rủi ro bị điều tra hoặc áp dụng các biện pháp phòng vệ thương mại.

Doanh nghiệp đồng loạt lên tiếng

Theo THACO, ô tô là ngành công nghiệp nền tảng, có tác động lớn tới an toàn xã hội, môi trường và sức khỏe cộng đồng. Doanh nghiệp này cho rằng các yêu cầu về nhà xưởng, dây chuyền sản xuất, cơ sở bảo hành, bảo dưỡng không đơn thuần là thủ tục hành chính mà là điều kiện cần thiết để bảo đảm chất lượng và trách nhiệm của nhà sản xuất trong suốt vòng đời sản phẩm.

Trong khi đó, VinFast nhấn mạnh các điều kiện về cơ sở vật chất và kỹ thuật chính là thước đo năng lực cũng như cam kết đầu tư nghiêm túc, dài hạn của doanh nghiệp. Hãng xe điện cho rằng ô tô là sản phẩm có giá trị cao, công nghệ phức tạp; nếu loại bỏ các yêu cầu tiền kiểm, thị trường có thể đối mặt với nguy cơ xuất hiện những doanh nghiệp không đáp ứng đủ tiêu chuẩn, gây rủi ro cho người tiêu dùng.

Ở góc độ cạnh tranh, TC Group cũng cho rằng việc bãi bỏ điều kiện kinh doanh có thể tạo ra sự thiếu công bằng giữa doanh nghiệp sản xuất trong nước và doanh nghiệp nhập khẩu. Theo doanh nghiệp này, các nhà sản xuất nội địa đã đầu tư nguồn lực lớn vào nhà máy, công nghệ và chuỗi cung ứng trong nước. Nếu rào cản bị hạ thấp, các doanh nghiệp nhập khẩu có thể gia nhập thị trường với chi phí thấp hơn đáng kể, tạo áp lực lên các đơn vị đang theo đuổi chiến lược sản xuất dài hạn tại Việt Nam.

Tranh luận quanh đề xuất của Bộ Tài chính cho thấy bài toán phát triển ngành ô tô hiện không còn đơn thuần là câu chuyện cắt giảm thủ tục hành chính, mà liên quan trực tiếp tới định hướng phát triển công nghiệp quốc gia, năng lực sản xuất nội địa và tương lai của chuỗi công nghiệp hỗ trợ Việt Nam.