Giảm phát thải: Bài toán tổng thể không chỉ nằm riêng ở xe điện

Giao thông chỉ là một phần của bài toán phát thải

Trao đổi với PV AutoNews, chuyên gia giao thông Nguyễn Xuân Thủy cho biết, trong những năm gần đây, chuyển đổi sang xe điện được xem như một giải pháp trọng tâm nhằm giảm phát thải trong giao thông. Từ chính sách ưu đãi, phát triển hạ tầng trạm sạc đến các chiến dịch truyền thông, tất cả đang tạo ra cảm giác rằng chỉ cần thay thế xe xăng bằng xe điện, bài toán môi trường sẽ được giải quyết.

Tuy nhiên, theo ông Thuỷ, giảm phát thải không phải bài toán của riêng giao thông, càng không thể chỉ giải quyết bằng việc thay đổi phương tiện.

Theo ông Thủy, giao thông không phải nguồn phát thải lớn nhất, mà chỉ là một phần trong bức tranh phát thải tổng thể, trong khi các nguồn ô nhiễm lớn hơn đến từ các khu công nghiệp và các ngành sản xuất công nghiệp nặng.

“Muốn chuyển đổi xanh thì không thể chỉ xanh hóa giao thông, mà phải xanh hóa toàn bộ các lĩnh vực của xã hội, từ năng lượng, sản xuất công nghiệp cho tới hạ tầng…”, ông Thủy nói.

Thực tế hiện tại cho thấy, trong khi xe điện và giao thông xanh được thúc đẩy mạnh mẽ, thì tại nhiều khu công nghiệp, làng nghề, tình trạng ô nhiễm vẫn diễn biến phức tạp. Không ít cơ sở sản xuất vẫn sử dụng công nghệ lạc hậu, hệ thống xử lý môi trường chưa đáp ứng yêu cầu, tạo ra lượng phát thải lớn ra không khí và nguồn nước.

Do đó, nếu chỉ tập trung vào những chiếc xe lưu thông trên đường mà chưa xử lý triệt để các “ống khói công nghiệp”, bài toán giảm phát thải sẽ khó đạt hiệu quả thực chất.

Giao thông là “nguồn động”, khó kiểm soát hơn công nghiệp

Lý giải vì sao giao thông trở thành trọng tâm trong chiến lược chuyển đổi xanh, PGS.TS Lê Xuân Thành, giảng viên cao cấp Bộ môn Điện khí hóa, Trường Đại học Mỏ – Địa chất cho rằng giao thông có đặc thù rất khác so với công nghiệp hay sản xuất điện.

Theo ông Thành, các nhà máy điện và khu công nghiệp là “nguồn tĩnh”, tồn tại cố định tại một vị trí nên về lý thuyết có thể áp dụng các giải pháp như lọc bụi, cải tạo môi trường, điều tiết chu trình sản xuất hay giám sát phát thải thường xuyên.

Trong khi đó, phương tiện cá nhân là “nguồn động”, liên tục di chuyển và có thể tập trung mật độ lớn tại một khu vực trong cùng thời điểm.

Theo vị chuyên gia, đây cũng là lý do nhiều quốc gia ưu tiên thúc đẩy xe điện ở khu vực đô thị.

“Khi chuyển sang xe điện, ít nhất chúng ta giải quyết được nguồn phát thải trực tiếp từ phương tiện. Không cần giám sát từng xe về khói bụi bởi xe điện gần như không phát thải trực tiếp tại chỗ. Đây là giải pháp trực quan, dễ tạo hiệu ứng xã hội”, ông phân tích.

Theo ông Thành, ưu tiên giao thông xanh cũng là lĩnh vực có tính khả thi cao về chính sách. Nhà nước có thể nhanh chóng áp dụng các công cụ như ưu đãi thuế, kích cầu tiêu dùng hay hỗ trợ doanh nghiệp sản xuất để thay đổi hành vi thị trường nhanh hơn so với việc cải tổ các ngành công nghiệp nặng.

Bên cạnh đó, xe điện cũng đang tạo ra những thay đổi dễ nhận thấy tại đô thị như giảm bụi PM2.5, giảm NOx và giảm tiếng ồn giao thông.

Chuyển đổi xanh cần lộ trình đồng bộ

Tuy nhiên, PGS.TS Lê Xuân Thành nhấn mạnh rằng xe điện sẽ không thực sự “xanh” nếu nguồn điện cung cấp cho chúng vẫn chưa “xanh hoá”.

Theo ông, muốn giảm phát thải thực chất phải đồng thời tác động vào ba lĩnh vực lớn gồm sản xuất điện, công nghiệp và giao thông.

Hiện nay, nhiệt điện than vẫn chiếm tỷ trọng lớn trong cơ cấu nguồn điện của Việt Nam, trong khi thủy điện gần như đã chạm ngưỡng phát triển. Vì vậy, cùng với chuyển đổi giao thông, Việt Nam cần tăng tỷ trọng năng lượng tái tạo như điện gió, điện mặt trời, địa nhiệt; đồng thời siết chặt giám sát phát thải công nghiệp và nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng.

“Một đơn vị năng lượng tạo ra được bao nhiêu đơn vị sản phẩm? Đây là chỉ số mà nhiều quốc gia phương Tây đã bắt đầu quan tâm từ sớm trong quá trình phát triển xanh và nâng cao hiệu quả kinh tế, trong khi tại Việt Nam, vấn đề này vẫn chưa được đề cập đầy đủ. Có thể xem đây là “năng suất của năng lượng”, tương tự như câu chuyện năng suất lao động – lĩnh vực mà chỉ vài năm gần đây Việt Nam mới thực sự chú trọng và đưa vào các thảo luận chính sách phát triển”, PGS.TS Lê Xuân Thành nói.

Theo kế hoạch của Chính phủ, đến năm 2030, 100% phương tiện giao thông công cộng tại Hà Nội và TP.HCM sẽ sử dụng năng lượng sạch, thân thiện môi trường. Song song với mục tiêu xanh hóa giao thông, nhiều chính sách môi trường hiện nay cũng đang tập trung kiểm soát các nguồn phát thải lớn từ nhiệt điện, xi măng, luyện thép và lò hơi công nghiệp… Điều đó cho thấy, giao thông chỉ là phần nổi dễ nhìn thấy, còn năng lượng và công nghiệp mới là “nguồn phát thải gốc”.

“Việc xanh hóa phụ thuộc vào rất nhiều yếu tố, nhưng con người vẫn là then chốt. Muốn chuyển đổi xanh thành công phải có bài toán tổng thể, lộ trình cụ thể và giải pháp đồng bộ”, ông Thủy nhấn mạnh.