Làn sóng xuất khẩu xe điện Trung Quốc sang Đông Nam Á: Áp lực lên mặt bằng giá tại Việt Nam

Động lực từ cuộc dịch chuyển công suất toàn cầu

Sự tràn ngập của các dòng xe điện Trung Quốc không chỉ thay đổi cán cân thị phần tại các quốc gia láng giềng như Thái Lan hay Indonesia, mà đang tạo ra sức ép giảm giá dây chuyền trực tiếp lên toàn bộ mặt bằng giá ô tô tại Việt Nam.

Áp lực xuất khẩu của ngành ô tô Trung Quốc xuất phát từ hai động lực cộng hưởng là sự bùng nổ năng lực sản xuất nội địa và sự khép lại của các thị trường phương Tây. Khi thị trường nội địa Trung Quốc bước vào giai đoạn bão hòa với cuộc đua hạ giá khốc liệt giữa hàng trăm thương hiệu, các tập đoàn sản xuất xe điện lớn buộc phải tìm lối thoát doanh số tại các khu vực thị trường mới.

Việc Mỹ áp thuế quan phòng vệ ở mức cao nhất đối với xe điện Trung Quốc và Liên minh Châu Âu (EU) đã áp thuế bổ sung đối với xe điện chạy bằng pin của Trung Quốc từ cuối năm 2024 đã chặn đứng tham vọng mở rộng tại các nền kinh tế phát triển. Trong bối cảnh đó, Đông Nam Á nổi lên như một thị trường thay thế lý tưởng nhờ khoảng cách địa lý thuận lợi, tốc độ đô thị hóa nhanh và chính sách khuyến khích chuyển đổi xanh mạnh mẽ từ chính quyền các nước bản địa.

Những số liệu thương mại quốc tế ghi nhận lượng xe điện xuất khẩu của Trung Quốc sang khu vực Đông Nam Á đã tăng trưởng theo chiều thẳng đứng. Các ông lớn như BYD, Geely, SAIC hay Chery liên tục xác lập các kỷ lục về sản lượng giao xe sang khu vực.

Thực tế, xuất khẩu xe điện Trung Quốc sang thị trường ASEAN đã tăng lên mức kỷ lục 1,2 tỷ USD trong tháng 5 vừa qua khi các chính phủ trong khu vực tiếp tục thúc đẩy điện khí hóa giao thông.

Thái Lan là một trong những điểm đến lớn nhất, nhập khẩu hơn 36.000 xe điện Trung Quốc, trong khi Philippines đón nhận hơn 33.000 chiếc. Campuchia và Lào cũng đạt mức nhập khẩu hàng tháng kỷ lục. Campuchia gần đây đã bãi bỏ thuế hải quan đối với xe điện chạy bằng pin và giảm thuế đối với xe hybrid sạc điện từ 35% xuống 7%.

Theo Electrek, Lào đã ban hành một số chính sách thân thiện với xe điện, bao gồm phí đăng ký và dịch vụ thấp hơn, yêu cầu các công ty vận tải phải sử dụng xe điện trong ít nhất 10% đội xe của họ vào cuối năm 2026, và lệnh cấm tạm thời nhập khẩu ô tô chạy bằng xăng đến hết năm nay.

Tại thị trường Việt, hiện đã có hơn 10 thương hiệu xe Trung Quốc tràn vào với nhiều sản phẩm xe năng lượng mới được “bơm” ra thị trường.

Việc tận dụng tối đa các ưu đãi từ Hiệp định Thương mại Tự do ASEAN - Trung Quốc (ACFTA) với thuế nhập khẩu nguyên chiếc (CBU) về mức 0% đối với nhiều dòng xe điện nếu doanh nghiệp đáp ứng đủ điều kiện có Giấy chứng nhận xuất xứ (C/O Form E) theo Hiệp định ACFTA/RCEP, đã giúp các thương hiệu Trung Quốc tối ưu hóa cấu trúc chi phí.

Đáng chú ý, sự hiện diện này không dừng lại ở hình thức thương mại đơn thuần mà đã tiến sang giai đoạn cắm rễ sản xuất bản địa. Trung Quốc đang biến Thái Lan và Indonesia thành các trung tâm lắp ráp để tận dụng tiếp Hiệp định Thương mại Hàng hóa ASEAN (ATIGA) nhằm phân phối đi toàn bộ khu vực.

Thái Lan từ lâu được coi là "Detroit của Đông Nam Á" nay đã trở thành đại bản doanh sản xuất xe điện lớn nhất của các tập đoàn Trung Quốc. Việc chính phủ Thái Lan ban hành các gói ưu đãi tài chính mạnh tay cho xe điện đã thu hút hàng loạt nhà máy sản xuất pin và lắp ráp ô tô điện từ BYD, Great Wall Motor, Changan và Hozon Auto đi vào vận hành chính thức. Khi các nhà máy này đạt công suất tối ưu, lượng xe xuất xưởng không chỉ phục vụ nhu cầu nội địa Thái Lan mà bắt đầu tràn sang các quốc gia lân cận, trong đó Việt Nam là thị trường đích có sức mua tiềm năng bậc nhất.

Nước cờ sản xuất và lắp ráp ngay trong khối ASEAN giúp các dòng xe điện Trung Quốc dễ dàng đáp ứng quy tắc xuất xứ nội khối đạt ngưỡng từ 40% trở lên. Khi đạt tỷ lệ này, xe điện xuất khẩu từ Thái Lan hoặc Indonesia sang Việt Nam sẽ được hưởng mức thuế nhập khẩu 0% theo Hiệp định ATIGA. Đây chính là "vũ khí" tài chính sắc bén giúp các hãng xe Trung Quốc triệt tiêu hoàn toàn rào cản thuế quan, tạo ra biên độ chi phí cực kỳ linh hoạt để phát động các đợt giảm giá niêm yết cũng như tăng mức chiết khấu cho hệ thống đại lý tại Việt Nam.

Áp lực tái định hình mặt bằng giá ô tô tại Việt Nam

Những con số tăng trưởng đột biến về mặt thương mại trong thời gian qua tại thị trường Việt có thể nói là tiền đề quan trọng để các hãng xe quyết định dốc vốn đầu tư hạ tầng sản xuất. Ảnh: Omoda&Jeacoo.

Sự đổ bộ của làn sóng xe điện Trung Quốc giá rẻ đang tạo ra phản ứng dây chuyền tác động trực diện đến chiến lược định giá của toàn bộ thị trường ô tô Việt Nam. Với phân khúc xe thuần điện, sự xuất hiện của các mẫu xe Trung Quốc ở dải giá bình dân và tầm trung đã thiết lập nên những cột mốc giá sàn mới.

Người tiêu dùng Việt Nam trước đây vốn quen với việc xe điện có mức giá cao hơn xe động cơ đốt trong cùng phân khúc, nay đang chứng kiến thực tế ngược lại khi giá niêm yết của nhiều dòng xe điện Trung Quốc tiệm cận, thậm chí rẻ hơn các dòng xe xăng truyền thống.

Tác động này dồn ép các liên doanh xe Nhật Bản và Hàn Quốc – những thực thể vốn nắm giữ đa số thị phần tại Việt Nam – vào thế phòng thủ bị động. Để giữ chân tệp khách hàng thực dụng, các đại lý xe xăng truyền thống buộc phải bước vào cuộc đua cắt giảm biên lợi nhuận, tung ra các chương trình hỗ trợ 100% lệ phí trước bạ và giảm giá tiền mặt hàng chục đến hàng trăm triệu đồng.

Ngay cả dải sản phẩm xe Hybrid (HEV), vốn được khối xe Nhật - Hàn coi là "lá chắn" chiến lược để chuyển giao công nghệ, cũng buộc phải điều chỉnh giảm giá niêm yết để duy trì khoảng cách cạnh tranh tương đối so với xe thuần điện Trung Quốc.

Đối với thương hiệu xe điện nội địa VinFast, làn sóng này tạo ra một cuộc cạnh tranh đa chiều về tổng chi phí sở hữu. Dù VinFast nắm giữ lợi thế tuyệt đối về mạng lưới hạ tầng trạm sạc phủ rộng và chính sách miễn 100% lệ phí trước bạ từ Nhà nước, việc các hãng xe Trung Quốc liên tục hạ giá buộc hãng xe Việt phải linh hoạt điều chỉnh chính sách giá pin và tăng cường các đặc quyền hậu mãi nhằm bảo vệ thị phần ở các phân khúc chủ lực từ A-SUV đến C-SUV.

Cuộc chiến về giá do làn sóng xe điện Trung Quốc kích hoạt đang mang lại lợi ích ngắn hạn cho người tiêu dùng nhưng lại đặt hệ thống phân phối ô tô tại Việt Nam trước những rủi ro quản trị tài chính gia tăng. Cuộc đua hạ giá liên tục khiến giá trị tài sản xe cũ bị trượt giá nhanh chóng, ảnh hưởng trực tiếp đến tính thanh khoản của thị trường xe đã qua sử dụng và tạo ra sự nghi ngại cho khách hàng mua xe lần đầu về mức độ giữ giá của sản phẩm.

Đối với các hệ thống đại lý phân phối, tình trạng giá xe mới sụt giảm liên tục gây ra áp lực nghiêm trọng lên chi phí tài chính kho bãi. Việc ôm hàng tồn kho trong bối cảnh giá bán thực tế ngoài thị trường liên tục giảm sâu khiến biên lợi nhuận của đại lý bị bào mòn, thậm chí rơi vào trạng thái kinh doanh dưới giá vốn để thu hồi dòng tiền trả nợ ngân hàng. Bối cảnh này buộc các nhà phân phối phải thay đổi tư duy quản trị, chuyển dịch từ mô hình kiếm lợi nhuận dựa trên doanh số xe mới sang việc tối ưu hóa nguồn thu từ dịch vụ hậu mãi, tài chính tiêu dùng và phụ kiện chính hãng.

Làn sóng xuất khẩu xe điện kỷ lục từ Trung Quốc sang Đông Nam Á không còn là hiện tượng nhất thời mà đã trở thành xu thế cấu trúc định hình lại ngành công nghiệp ô tô khu vực trong dài hạn. Mặt bằng giá ô tô tại Việt Nam sẽ tiếp tục chịu sức ép điều chỉnh theo hướng cạnh tranh gay gắt hơn, buộc các nhà sản xuất và phân phối phải nâng cao năng lực quản trị chi phí và tái cấu trúc chuỗi cung ứng.

Các chuyên gia trong ngành cho rằng, để ứng phó hiệu quả và biến áp lực cạnh tranh thành động lực phát triển, các cơ quan quản lý cần tiếp tục hoàn thiện khung khổ pháp lý, xây dựng các hàng rào kỹ thuật về tiêu chuẩn an toàn, an ninh mạng và quy chuẩn kiểm định sức khỏe pin nhằm ngăn chặn nguy cơ biến Việt Nam thành thị trường tiêu thụ các dòng xe công nghệ cũ hoặc chất lượng kém.

Trên bản cờ dài hạn, thương hiệu chiến thắng không phải là bên phát động cuộc đua cắt giảm giá thô bạo nhất, mà là bên thiết lập được hệ sinh thái vận hành kiên cố nhất. Khi mặt bằng giá mới được xác lập hoàn tất, rào cản cạnh tranh cốt lõi sẽ dịch chuyển từ giá bán sang tốc độ phủ sóng hạ tầng sạc, năng lực an ninh phần mềm, giá trị sau bán hàng và chất lượng hậu mãi chuỗi đại lý. Sự chọn lọc tự nhiên này sẽ nhanh chóng phân định rõ ràng giữa những tập đoàn mượn đường "xả tồn kho" ngắn hạn và những chiến lược gia thực sự cam kết cắm rễ tại thị trường Việt Nam.