Mặt bằng lãi suất neo cao và “cú phanh gấp" của đòn bẩy tài chính với thị trường ô tô Việt

Dữ liệu cập nhật theo báo cáo tình hình kinh tế - xã hội quý I/2026 của Cục Thống kê, Bộ Tài chính cho thấy tính đến hết tháng 3/2026, tăng trưởng tín dụng nền kinh tế đạt 2,15%, trong khi huy động vốn chỉ tăng nhẹ 0,44%. Khoảng cách giữa tăng trưởng tín dụng và huy động vì thế ngày càng nới rộng. Sự lệch pha này đã buộc các ngân hàng thương mại phải bước vào cuộc đua tăng lãi suất tiền gửi.

Nhóm Big4 (Vietcombank, BIDV, VietinBank, Agribank), lãi suất kỳ hạn 12 tháng đã nhích lên ngưỡng 6,8% - 7 %/năm. Trong khi đó, nhóm ngân hàng thương mại cổ phần (VPBank, Techcombank, HDBank, TPBank, MSB) đã thiết lập mặt bằng mới từ 8,5% đến 9,6%/năm cho các kỳ hạn dài. Đặc biệt, một số chứng chỉ tiền gửi ngắn hạn có điều kiện đặc biệt đã xuất hiện mức lãi suất "vọt xà" trên 10%.

Khi lãi suất đầu vào tăng, lãi suất cho vay tiêu dùng, đặc biệt là vay mua ô tô bị đẩy lên cao theo quy tắc "bình thông nhau". Tại các ngân hàng vốn có thế mạnh về cho vay mua xe như VIB, Shinhan Bank hay TPBank, lãi suất ưu đãi 6-12 tháng đầu hiện đã không còn dưới mức 9%. Đặc biệt hơn, khi mức lãi suất thả nổi với biên độ thường dao động từ 3,5% - 4,5% cộng với lãi suất cơ sở, nhiều chủ xe đang phải đối mặt với mức lãi vay thực tế lên tới 13,5% - 14,5%/năm. Lãi suất tăng cao khiến nhiều người e ngại khi phải vay mua ô tô.

Thông thường, mức thời gian ưu đãi thường kéo dài tối đa 12 tháng. Sau giai đoạn này, các khoản vay sẽ chuyển sang lãi suất thả nổi, được tính bằng lãi suất huy động kỳ hạn 12 tháng cộng với biên độ nhất định nên người dùng sẽ phải đối mặt với mức lãi suất neo cao theo biến động thị trường.

Ví dụ, nếu một người vay số tiền khoảng 600 triệu đồng để mua một chiếc SUV hạng C trong năm 2025 (Lãi suất 10,5%): Tiền lãi trung bình hàng tháng khoảng 5,2 triệu đồng. Nhưng bước sang năm 2026 (Lãi suất 14%), tiền lãi vọt lên 7 triệu đồng. Kết hợp với chi phí nhiên liệu (giá dầu tiệm cận 45.000đ/lít), tổng chi phí vận hành của một chiếc xe máy dầu hiện nay đã tăng thêm khoảng 25-30% so với dự toán ban đầu của người tiêu dùng.

Ngân hàng tăng lãi suất vay mua xe khiến chi phí sở hữu một chiếc xe bị đội lên cao. Hệ quả là người mua xe buộc phải cân đối lại các khoản tài chính để gồng nợ, còn người bán lo giảm doanh số vì nhu cầu giảm sút.

Lãi suất cao không chỉ chặn đứng nhu cầu mua xe mới mà còn gây áp lực lên thị trường xe đã qua sử dụng. Theo khảo sát từ các sàn giao dịch ô tô cũ, lượng tin đăng rao bán xe bán tải và SUV cỡ lớn tăng mạnh trong tháng 3, nhưng tỷ lệ chốt đơn thành công thì không nhiều.

Trước tình hình kinh tế khó khăn, người dùng có xu hướng "thắt lưng buộc bụng", rút tiền từ các kênh tài sản rủi ro hoặc tiêu dùng để quay lại gửi tiết kiệm nhằm hưởng mức lãi suất huy động cao từ các ngân hàng. Trong khi đó, xe hơi, từ một phương tiện di chuyển, bỗng chốc trở thành một "gánh nặng tài chính" trong mắt nhiều gia đình trẻ nếu không tính toán hợp lý và sử dụng đòn bẩy tài chính quá mức.

Với sức ép từ "gọng kìm" lãi suất và biến động địa chính trị phức tạp, các hãng xe đang làm mọi cách để cứu doanh số.

Để "trung hòa" cú sốc ngân hàng, những hãng có tiềm lực tài chính như Toyota tung ra các ưu đãi gói lãi suất ưu đãi chỉ từ 6,49%/năm trong 6 tháng đầu và vay “trả trước 0 đồng” cho nhóm các đối tượng khách hàng ưu tiên với lãi suất cố định 2 năm, từ 8,99%/năm.

Hay với VinFast, người mua ô tô điện có thể hưởng nhiều ưu đãi như sạc miễn phí 3 năm, 3% từ chương trình Thu xăng đổi điện, 6% từ chương trình Mãnh liệt vì tương lai xanh (10% giá xe riêng đối với các dòng ô tô VF 8, VF 9); người mua xe máy điện được hưởng ưu đãi 6% từ Mãnh liệt vì tương lai xanh, 2% ưu đãi giá (tương đương phí trước bạ), 5% từ chương trình Thu xăng đổi điện. Đặc biệt, người mua xe trả góp sẽ được tham gia chương trình “Mua xe 0 đồng” - vay tới 100% giá trị xe mà không cần vốn đối ứng ban đầu và nhận ưu đãi cố định lãi suất 7%/năm trong 3 năm đầu, hoặc lựa chọn ưu đãi trực tiếp 6%. Khi lãi suất trên thị trường đang neo mức cao, lên tới hai chữ số, ưu đãi này giúp người dùng giải quyết lo ngại về lãi suất thả nổi.

Trong làn sóng mặt bằng lãi suất neo cao lại là cơ hội cho các phân khúc xe giá rẻ. Các dòng xe điện mini (dưới 300 triệu đồng) lại đang trở thành lựa chọn an toàn vì giá trị vay thấp, ít chịu ảnh hưởng bởi biến động ãi suất huy động và cho vay.

Có thể thấy thị trường ô tô Việt Nam đang đứng trước một cuộc “sát hạch tâm lý” và tài chính khắt khe. Nếu mặt bằng lãi suất huy động tiếp tục duy trì ở mức cao trên 9% trong quý II, doanh số toàn thị trường có thể sẽ sụt giảm mạnh so với dự báo đầu năm.

Theo nhận định của giới chuyên gia, để "phá băng" thanh khoản thị trường, các doanh nghiệp trong ngành xe cần có các bài toán dự phòng, không chỉ giảm giá xe đơn thuần, mà cần đưa ra những giải pháp tài chính mang tính bảo trợ dài hơi hơn, giúp khách hàng có đủ tự tin vượt qua được giai đoạn biến động chi phí vốn hiện nay thì mới sẵn sàng móc hầu bao mua xe.