Mỹ đang tụt hậu trong cuộc đua xe điện toàn cầu

Những con số phản ánh một thực trạng Mỹ đang lùi bước khỏi quá trình chuyển đổi mà phần lớn thế giới đang đẩy nhanh.

Trong khi đó, tại Trung Quốc, Châu Âu và một số thị trường mới nổi đang phát triển, bao gồm Việt Nam và Indonesia, xe điện hiện chiếm tỷ lệ cao hơn trong doanh số bán xe chở khách mới so với ở Mỹ.

Điều đó có nghĩa là việc Mỹ giảm sản xuất xe điện không chỉ đơn thuần là vấn đề khí hậu – xe chạy bằng xăng là một trong những nguyên nhân chính gây ra biến đổi khí hậu – mà còn là vấn đề cạnh tranh công nghiệp, với những tác động trực tiếp đến tương lai của các nhà sản xuất ô tô, nhà cung cấp và công nhân ngành ô tô của Mỹ.

Sản xuất xe điện chậm hơn và việc áp dụng chậm hơn ở Mỹ có thể khiến giá cả cao hơn, trì hoãn việc cải tiến pin và phần mềm, và làm tăng nguy cơ thế hệ tiếp theo của việc tạo ra giá trị trong ngành ô tô sẽ diễn ra ở nơi khác.

Xe điện đang chiếm lĩnh thị trường nào?

Năm 2025, số lượng đăng ký xe điện toàn cầu tăng 20% lên 20,7 triệu chiếc. Các nhà phân tích của Benchmark Mineral Intelligence báo cáo rằng Trung Quốc đạt 12,9 triệu lượt đăng ký xe điện, tăng 17% so với năm trước; châu Âu ghi nhận 4,3 triệu chiếc, tăng 33%; và phần còn lại của thế giới tăng thêm 1,7 triệu chiếc, tăng 48%.

Ngược lại, tăng trưởng doanh số bán xe điện tại Mỹ gần như không đổi trong năm 2025, ở mức khoảng 1%. Nhà sản xuất ô tô Tesla của Mỹ đã trải qua sự sụt giảm cả về quy mô và lợi nhuận - số lượng xe giao hàng giảm 9% so với năm 2024, lợi nhuận ròng của công ty giảm 46%, và CEO Elon Musk cho biết công ty sẽ tập trung nhiều hơn vào trí tuệ nhân tạo và robot.

Thị phần cũng cho thấy một câu chuyện tương tự và cũng thách thức giả định rằng việc điện khí hóa xe sẽ cần thời gian để mở rộng từ các nước giàu có sang các thị trường mới nổi.

Theo báo cáo của các nhà phân tích năng lượng tại Ember, tại 39 quốc gia, xe điện hiện chiếm hơn 10% số doanh bán xe mới, bao gồm cả Việt Nam, Thái Lan và Indonesia, đạt lần lượt 38%, 21% và 15% vào năm 2025.

Tổng thống Mỹ Donald Trump tái đắc cử vào năm 2025 với lời hứa chấm dứt các chính sách hỗ trợ sản xuất và bán xe điện, đồng thời thúc đẩy nhiên liệu hóa thạch. Nhưng trong khi Mỹ đang cắt giảm các ưu đãi liên bang dành cho người tiêu dùng, các chính phủ ở những nơi khác phần lớn vẫn tiếp tục quá trình chuyển đổi sang xe điện.

Châu Âu đã nới lỏng mục tiêu tất cả các phương tiện đều không phát thải vào năm 2035 theo lời kêu gọi của các nhà sản xuất ô tô, nhưng mục tiêu mới vẫn là giảm 90% lượng khí thải carbon dioxide của ô tô vào năm 2035.

Đức đã khởi động một chương trình trợ cấp từ 1.500 đến 6.000 euro cho mỗi xe điện, nhắm vào các hộ gia đình có thu nhập nhỏ và trung bình.

Tại các nền kinh tế đang phát triển, chính sách xe điện chủ yếu được duy trì thông qua các chính sách công nghiệp. Tại Brazil, chương trình MOVER cung cấp các khoản tín dụng thuế được liên kết rõ ràng với sản xuất xe điện trong nước, nghiên cứu và phát triển, và các mục tiêu hiệu quả.

Nam Phi thì đang áp dụng mức trợ cấp đầu tư 150% cho sản xuất xe điện và pin, mang lại cho họ ưu đãi thuế bắt đầu từ tháng 3 năm 2026. Thái Lan đã thực hiện các khoản trợ cấp và giảm thuế tiêu thụ đặc biệt...

Tại Trung Quốc, ngành công nghiệp xe điện đã bước vào giai đoạn trưởng thành về mặt pháp lý. Sau một thập kỷ trợ cấp và đầu tư do nhà nước dẫn đầu giúp các công ty trong nước cạnh tranh không lành mạnh với các đối thủ toàn cầu, trọng tâm của chính phủ không còn là sự tăng trưởng bùng nổ trong nước nữa.

Với thị trường nội địa bão hòa và cạnh tranh khốc liệt, các nhà sản xuất ô tô Trung Quốc đang tích cực thâm nhập thị trường toàn cầu. Bắc Kinh đã củng cố sự chuyển dịch này bằng cách chấm dứt miễn thuế hoàn toàn cho việc mua xe điện và thay thế bằng mức thuế 5% giảm dần đối với người mua xe điện.

Hậu quả đối với các nhà sản xuất ô tô Mỹ

Sản lượng và doanh số bán hàng trong nước thấp có thể dẫn đến chi phí linh kiện cao hơn và sức mạnh thương lượng yếu hơn đối với các nhà sản xuất ô tô trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Bối cảnh cạnh tranh đang thay đổi. Theo Hiệp hội các nhà sản xuất ô tô Trung Quốc, năm 2025, Trung Quốc đã xuất khẩu 2,65 triệu xe điện, gấp đôi so với năm 2024. Và BYD đã vượt qua Tesla để trở thành nhà sản xuất xe điện lớn nhất thế giới vào năm 2025.

Mỹ có nguy cơ trở thành người đi sau trong ngành công nghiệp mà nước này từng định hình.

Một số người cho rằng người tiêu dùng Mỹ đơn giản là thích xe tải và xe hybrid hơn. Những người khác chỉ ra trợ cấp của Trung Quốc và tình trạng dư thừa công suất là những yếu tố gây méo mó, biện minh cho sự thận trọng của ngành công nghiệp Mỹ. Những lo ngại này cần được xem xét, nhưng chúng không thể vượt qua thực tế cơ bản là trên toàn cầu, thị phần xe điện trong doanh số bán ô tô tiếp tục tăng.

Mỹ có thể làm gì?

Để các nhà sản xuất ô tô và người lao động Mỹ cạnh tranh được trên thị trường này, theo quan điểm của các chuyên gia, chính phủ cần phải ngừng coi xe điện là vấn đề ý thức hệ và bắt đầu quản lý nó như một quá trình chuyển đổi công nghiệp.

Điều đó bắt đầu bằng việc khôi phục uy tín của cơ quan quản lý, điều dường như khó xảy ra hiện nay khi chính quyền của ông Trump đang tìm cách giảm bớt các tiêu chuẩn khí thải xe cộ.

Các tiêu chuẩn hiệu suất là động lực thầm lặng của đầu tư công nghiệp. Khi các tiêu chuẩn có thể dự đoán được và được thực thi, các nhà sản xuất có thể lập kế hoạch, các nhà cung cấp có thể đầu tư vào các doanh nghiệp mới và người lao động có thể được đào tạo để đáp ứng nhu cầu ổn định.

Chính quyền ở cấp tiểu bang và địa phương cũng như ngành công nghiệp cũng có thể thực hiện các bước quan trọng.

Tập trung vào khả năng chi trả và sự công bằng: Tín dụng thuế liên bang dành cho xe sạch, vốn thực chất mang lại ưu đãi cho người mua xe điện, đã hết hạn vào tháng 9 năm 2025. Một giải pháp thay thế là hỗ trợ có mục tiêu, tại điểm bán hàng cho người mua có thu nhập thấp và trung bình.

Bằng cách chuyển từ các khoản tín dụng chung chung sang các ưu đãi có mục tiêu – một mô hình đã được sử dụng ở California và Pennsylvania – chính phủ Mỹ có thể đảm bảo các quỹ công được hướng đến những người hiện đang không đủ khả năng mua xe điện.

Ngoài ra, các chương trình giảm lãi suất cho phép người mua giảm khoản thanh toán khoản vay và các chương trình “vay xanh” cũng có thể giúp ích, thường được tài trợ thông qua chính quyền tiểu bang và địa phương, các công ty tiện ích hoặc các khoản trợ cấp liên bang.

Tiếp tục xây dựng mạng lưới trạm sạc: Một thẩm phán liên bang đã phán quyết vào ngày 23 tháng 1 năm 2026 rằng chính quyền ông Trump đã vi phạm luật khi đình chỉ chương trình trị giá 5 tỷ USD để mở rộng mạng lưới trạm sạc xe điện của quốc gia.

Nỗ lực mở rộng đó có thể được cải thiện bằng cách chuyển trọng tâm từ số lượng cổng được lắp đặt sang số lượng trạm sạc đang hoạt động, như California đã làm vào năm 2025. Việc tăng cường độ tin cậy và giải quyết các điểm nghẽn, chẳng hạn như kết nối điện và hệ thống thanh toán, có thể giúp tăng số lượng địa điểm hoạt động.

Sử dụng việc mua sắm xe theo lô làm yếu tố ổn định cho doanh số bán hàng tại Mỹ: Khi các tiểu bang, thành phố và công ty cung cấp một khối lượng mua xe có thể dự đoán được, điều đó giúp các nhà sản xuất lập kế hoạch đầu tư trong tương lai.

Ví dụ, đơn đặt hàng 100.000 xe giao hàng điện Rivian của Amazon năm 2019, được giao trong thập kỷ tiếp theo, đã mang lại cho nhà sản xuất ô tô khởi nghiệp này sự thúc đẩy cần thiết.

Hãy coi việc chuyển đổi lực lượng lao động như một phần cơ sở hạ tầng cốt lõi: Điều này có nghĩa là trang bị cho người lao động những kỹ năng có thể áp dụng từ công việc này sang công việc khác, giúp các nhà cung cấp tái cấu trúc thay vì đóng cửa, và phối hợp đào tạo với nhu cầu của nhà tuyển dụng.

Nếu thực hiện đúng cách, những khoản đầu tư này sẽ biến sự thay đổi kinh tế thành nguồn việc làm ổn định và sự ủng hộ rộng rãi của công chúng. Nếu thực hiện không tốt, chúng có nguy cơ gây ra phản ứng chính trị tiêu cực.

Ngành công nghiệp ô tô toàn cầu đang đẩy nhanh quá trình chuyển đổi sang xe điện. Câu hỏi đặt ra cho Mỹ là liệu nước này sẽ định hình tương lai đó và đảm bảo các công nghệ và việc làm của kỷ nguyên ô tô tiếp theo sẽ ở lại Mỹ hay sẽ nhập khẩu chúng.