Sức ép từ ngành ô tô Mỹ: Cấm xe Trung Quốc vĩnh viễn

Tuyên bố cứng rắn từ đại diện ngành sản xuất ô tô Mỹ

Trong một động thái kiên quyết nhằm ngăn chặn sự thâm nhập của phương tiện và công nghệ ô tô từ Trung Quốc, Liên minh Đổi mới Ô tô (Alliance for Automotive Innovation đã gửi thư trực tiếp tới các lãnh đạo cao cấp nhất của Quốc hội Mỹ. Yêu cầu cốt lõi được đưa ra là ban hành một lệnh cấm vĩnh viễn đối với việc bán, nhập khẩu và sản xuất các dòng xe kết nối, cũng như phần mềm và phần cứng có nguồn gốc từ Trung Quốc tại thị trường Mỹ trước khi Quốc hội khóa 119 kết thúc nhiệm kỳ vào tháng 1.

Lá thư được ông John Bozzella, Giám đốc điều hành kiêm Chủ tịch của Liên minh Đổi mới Ô tô, gửi tới bốn nhà lãnh đạo quyền lực nhất tại Đồi Capitol.

Sự lo ngại của giới sản xuất ô tô Mỹ xuất phát từ thực tế mở rộng thị phần thần tốc của các hãng xe Trung Quốc trên phạm vi toàn cầu. Theo đánh giá của Liên minh Đổi mới Ô tô, các nhà sản xuất Trung Quốc đang đẩy mạnh chiến dịch bán phá giá những chiếc ô tô được trợ giá, tích hợp hệ thống phần mềm và phần cứng kết nối hiện đại trên khắp các thị trường quốc tế. Sự hiện diện của xe điện và xe thông minh Trung Quốc đã gia tăng mạnh mẽ và liên tục chiếm lĩnh thị phần tại nhiều khu vực quan trọng như châu Âu, Úc, Đông Nam Á, Mexico và Nam Mỹ.

Dù kịch bản này chưa diễn ra trên quy mô rộng tại thị trường Mỹ nhờ các rào cản thuế quan hiện hành, Liên minh Đổi mới Ô tô cho rằng mức độ khẩn cấp và quy mô của mối đe dọa đòi hỏi chính quyền Washington phải có hành động pháp lý mang tính phòng ngừa từ sớm. Ông Bozzella nhấn mạnh rằng việc ban hành lệnh cấm vĩnh viễn đối với xe hơi, phần mềm và phần cứng kết nối từ Trung Quốc ngay trong nhiệm kỳ Quốc hội khóa 119 là yêu cầu cấp thiết nhằm biến chính sách an ninh này thành luật pháp quốc gia trước khi quá muộn.

Hành lang pháp lý và Đạo luật An ninh Xe kết nối 2026

Đáng chú ý, nỗ lực vận động của Liên minh Đổi mới Ô tô nhận được sự hưởng ứng mạnh mẽ từ cả hai đảng tại Nghị viện Mỹ, nơi hàng loạt dự luật có tính chất thắt chặt kiểm soát đã được nhanh chóng xúc tiến.

Vào tháng 7, Ủy ban Thương mại, Khoa học và Giao thông vận tải Thượng viện Mỹ đã chính thức thông qua một dự luật đề xuất cấm tất cả các công ty có hơn 15% cổ phần thuộc sở hữu của các nhà đầu tư Trung Quốc được phép kinh doanh và bán phương tiện tại thị trường Mỹ.

Song song với Thượng viện, các nghị sĩ tại Hạ viện Mỹ cũng đã có những bước đi tương tự. Hạ nghị sĩ Debbie Dingell (Đảng Dân chủ - Michigan) và Hạ nghị sĩ John Moolenaar (Đảng Cộng hòa - Michigan) đã cùng trình dự luật mang tên "Đạo luật An ninh Xe kết nối năm 2026" (Connected Vehicle Security Act of 2026). Dự luật này nhanh chóng nhận được sự đồng thuận và bảo trợ của 72 nghị sĩ khác đến từ cả hai đảng, thể hiện quyết tâm chính trị cao độ trong việc thiết lập một hàng rào bảo vệ vững chắc cho ngành công nghiệp ô tô nội địa.

Đánh giá về các đề xuất lập pháp đang được xem xét, ông Bozzella cho rằng các nhà lập pháp Mỹ đang quyết tâm làm rõ từng chi tiết kỹ thuật của chính sách nhằm đảm bảo tính thực thi tối đa. Việc chính thức hóa lệnh cấm vĩnh viễn tại Quốc hội khóa 119 trước khi bế mạc kỳ họp năm nay sẽ gửi đi một thông điệp lưỡng đảng vô cùng rõ ràng rằng: chiến lược áp đảo và thống trị ngành sản xuất ô tô toàn cầu của Trung Quốc sẽ phải đối mặt với phản ứng chính sách an ninh quốc gia đanh thép và trực diện từ chính phủ Mỹ.

Tác động ngoài dự kiến và nguy cơ xé lẻ chuỗi cung ứng toàn cầu

Điển hình nhất là quy định cấm các công ty có trên 15% sở hữu từ Trung Quốc kinh doanh tại Mỹ. Đây là một con số tưởng chừng như chỉ nhắm vào các thương hiệu thuần Trung Quốc nhưng thực chất lại đe dọa trực tiếp tới cả các tập đoàn ô tô lâu đời của phương Tây.

Trường hợp của Mercedes-Benz là một minh chứng rõ nét cho sự phức tạp của chuỗi cung ứng và cơ cấu sở hữu vốn trong ngành ô tô hiện đại. Theo các dữ liệu tài chính, các nhà đầu tư Trung Quốc hiện nắm giữ tới gần 20% cổ phần của nhà sản xuất ô tô hạng sang đến từ Đức này. Chiếu theo các điều khoản trong dự luật vừa được Ủy ban Thương mại Thượng viện Mỹ thông qua, Mercedes-Benz sẽ không đủ điều kiện để bán xe tại thị trường Mỹ, một hệ quả có thể gây xáo trộn nghiêm trọng toàn bộ phân khúc xe cao cấp tại Bắc Mỹ.

Thực tế này cho thấy ranh giới giữa việc bảo hộ thương mại và duy trì sự ổn định của chuỗi cung ứng toàn cầu đang trở nên vô cùng mỏng manh. Việc áp dụng các tiêu chuẩn an ninh quốc gia cứng nhắc lên cơ cấu cổ đông và phần mềm kết nối có thể vô tình trừng phạt chính các đối tác truyền thống của Mỹ tại châu Âu, vốn đã dành hàng thập kỷ tích hợp dòng vốn và hợp tác công nghệ với các đối tác toàn cầu, bao gồm cả Trung Quốc.

Cục diện mới của ngành công nghiệp ô tô thế giới

Nhìn từ góc độ phân tích cục diện toàn cầu, đề xuất cấm vĩnh viễn xe kết nối và công nghệ Trung Quốc của Liên minh Đổi mới Ô tô đánh dấu sự khởi đầu của một giai đoạn phân mảnh sâu sắc trong ngành công nghiệp ô tô toàn cầu. Thời kỳ của một thị trường xe hơi mở, nơi các thành tố cơ khí và điện tử có thể được tối ưu hóa chi phí dựa trên chuỗi cung ứng toàn cầu hóa không rào cản, đang dần khép lại để nhường chỗ cho các khối thương mại bị chi phối bởi yếu tố địa chính trị.

Sức ép từ giới sản xuất Mỹ cho thấy xe hơi ngày nay không còn được nhìn nhận đơn thuần là công cụ di chuyển, mà đã trở thành các trung tâm dữ liệu di động tích hợp trí tuệ nhân tạo, camera, cảm biến và hệ điều hành kết nối thời gian thực. Sự hội tụ giữa công nghệ phần mềm và cơ khí ô tô khiến vấn đề an toàn thông tin trở thành ưu tiên hàng đầu, vượt lên trên cả các lợi ích kinh tế thương mại thuần túy.

Trong ngắn hạn, việc Mỹ cân nhắc thông qua "Đạo luật An ninh Xe kết nối năm 2026" hay thiết lập các rào cản sở hữu 15% sẽ giúp các nhà sản xuất nội địa tại Detroit như General Motors, Ford hay Stellantis có thêm khoảng trống an toàn để tái cấu trúc và phát triển dải sản phẩm điện hóa của riêng mình. Tuy nhiên, về dài hạn, việc cách ly khỏi môi trường cạnh tranh khốc liệt về công nghệ và chi phí với Trung Quốc có thể tạo ra một bức tường bảo hộ khiến các hãng xe Mỹ có nguy cơ tụt hậu về tốc độ đổi mới sáng tạo so với các thị trường đang phát triển khác trên thế giới.

Cục diện ô tô toàn cầu vì thế đang đứng trước bài toán tái cấu trúc toàn diện. Quyết định cuối cùng của Quốc hội Mỹ khóa 119 trong những tháng tới sẽ không chỉ quyết định số phận của các dòng xe Trung Quốc tại Bắc Mỹ, mà còn định hình lại tiêu chuẩn công nghệ, cấu trúc dòng vốn đầu tư và bản đồ phân phối của toàn bộ ngành công nghiệp ô tô thế giới trong nhiều thập kỷ tới.