Toyota “siết” tài chính để tồn tại trước sự tấn công của xe điện từ Trung Quốc

Phương án với thị trường bất ổn

Tại một cuộc họp báo kéo dài một giờ tiết lộ việc bổ nhiệm ông Kenta Kon làm giám đốc điều hành mới của Toyota vào tuần trước, không một lời nào được nói về mối đe dọa hiện hữu đối với ngành công nghiệp ô tô Nhật Bản: xe điện. 

Ông Kon, cựu thư ký của chủ tịch Toyota Akio Toyoda, người được xem là người quản lý tạm thời, đã cam kết loại bỏ “bất kỳ khoản chi tiêu lãng phí nào” để chống lại thuế quan và sự cạnh tranh ngày càng tăng. Ông cho biết sẽ tạo nền tảng cho “những quyết định can đảm và táo bạo” khi số hóa và điện khí hóa định hình lại ngành công nghiệp.

Các giám đốc điều hành và nhà phân tích ngành công nghiệp ô tô cho biết sự thay đổi lãnh đạo báo hiệu Toyota đang bước vào một kỷ nguyên mới về kiểm soát chi phí để xây dựng nguồn lực tài chính cho cuộc chiến chống lại các đối thủ xe điện Trung Quốc đang chiếm thị phần tại Nhật Bản, Đông Nam Á và châu Âu.

“Toyota đang bị ám ảnh bởi việc đạt được điểm hòa vốn. Họ đang xem xét lại mọi khoản đầu tư, sáng kiến và dự án”, Julie Boote, nhà phân tích tại Pelham Smithers, cho biết. “Có một cảm giác khẩn cấp kỳ lạ”.

Sự thận trọng của công ty Nhật Bản đối với xe điện đã được chứng minh là đúng đắn sau khi nỗ lực thúc đẩy doanh số bán xe hybrid giúp hãng này duy trì vị thế là nhà sản xuất ô tô lớn nhất thế giới và giảm thiểu khoản thuế quan 9,5 tỷ USD của Mỹ.

Trong khi các nhà sản xuất ô tô đối thủ như Stellantis, Honda và General Motors buộc phải điều chỉnh lại chiến lược xe điện của mình với những khoản lỗ lớn, Toyota đã bán được kỷ lục 11,3 triệu xe vào năm 2025 và dự kiến sẽ thu về lợi nhuận ròng tổng cộng 13,3 nghìn tỷ yên (85 tỷ USD) trong ba năm ông Sato nắm quyền.

Nhưng tại một số khu vực ở Đông Nam Á và châu Âu, nơi doanh số bán xe điện đang tăng nhanh, Toyota đang mất thị phần vào tay BYD và các thương hiệu Trung Quốc khác đang mở rộng với các sản phẩm giá cả phải chăng bao gồm cả xe điện và xe hybrid cắm điện.

Cuối năm 2021, chủ tịch Toyota lúc bấy giờ, ông Toyoda, đã công bố mục tiêu bán 3,5 triệu xe điện và ra mắt 30 mẫu xe điện mới vào năm 2030. Sau khi tiếp quản vào năm 2023, ông Sato được giao nhiệm vụ thực hiện tham vọng đó và cam kết bán 1,5 triệu xe điện mỗi năm vào năm 2026. Năm ngoái, hãng chỉ bán được 200.000 xe điện.

Các nhà phân tích dự đoán rằng Toyota sẽ không đạt được mục tiêu của mình. Sự thay đổi trong chính sách khí hậu ở Mỹ và việc nới lỏng lệnh cấm xăng dầu năm 2035 của EU cũng đã tạo điều kiện cho nhà sản xuất ô tô này tập trung vào việc cắt giảm chi phí và doanh số bán xe hybrid, vốn có biên lợi nhuận cao hơn so với xe điện.

Toyota đã được các cơ quan quản lý và người tiêu dùng yêu cầu phải điều chỉnh dòng sản phẩm của mình.

Mặc dù Toyota không được kỳ vọng sẽ thay đổi cách tiếp cận của mình, nhưng câu hỏi đặt ra là họ dự định cạnh tranh quyết liệt như thế nào dưới sự lãnh đạo của ông Kon, người sẽ nhậm chức vào tháng Tư. Chỉ vài ngày trước khi thông báo về việc thăng chức của ông Kon, truyền thông Nhật Bản đưa tin Toyota có kế hoạch tăng sản lượng xe hybrid lên 30%, đạt 6,7 triệu chiếc vào năm 2028.

“Toyota vẫn chưa thể hiểu được tương lai của xe điện chạy bằng pin – sẽ cần bao nhiêu xe và con số này sẽ tạo ra bao nhiêu doanh thu trong tương lai, vì vậy chính sách là làm thế nào để kiểm soát các chi phí này”, một người thân cận với công ty cho biết.

Thách thức của tân CEO

Hôm thứ Năm tuần qua, Toyota Motor buộc phải gia hạn thời hạn chào mua đối với thương vụ tư nhân hóa gây tranh cãi trị giá 34 tỷ USD của công ty con lớn nhất của mình, Toyota Industries, một chiến thắng cho nỗ lực của quỹ đầu tư hoạt động tích cực Elliott Management của Mỹ nhằm ngăn chặn thương vụ mà họ cho là bị định giá thấp. Ông Kon, người đóng vai trò trung tâm trong thương vụ này, sẽ phải tìm cách vượt qua Elliott trước khi tiến hành hội nhập hậu sáp nhập.

Erik Wilhelmsson, nhà chiến lược cấp cao tại nhà sản xuất xe tải Thụy Điển Volvo, cho biết giai đoạn tiếp theo của ngành công nghiệp ô tô là về “kỷ luật vốn, năng suất và tài trợ cho nhiều khoản đầu tư công nghệ” như xe điện, phần mềm và lái xe tự động.

“Trong một môi trường thị trường xe điện bị ảnh hưởng bởi thuế quan, sự biến động của chuỗi cung ứng và các đối thủ cạnh tranh xe điện Trung Quốc đầy mạnh mẽ, việc kiểm soát chi phí không còn là chức năng hỗ trợ nữa mà là yếu tố chiến lược”, ông nói trong một bài đăng trên LinkedIn.

Tuy nhiên, năm 2026 đang trở thành một năm quan trọng đối với chiến lược xe điện của Toyota với 11 mẫu xe dự kiến ra mắt từ tháng 12 năm ngoái đến tháng 9, theo một báo cáo hồi tháng 11 của Bernstein, trước những nỗ lực thương mại hóa các loại xe sử dụng pin thể rắn tầm xa hơn từ năm 2027 trở đi.

“Trong khi mọi người khác đang hủy bỏ hoặc hoãn các dự án xe điện hoặc ghi nhận thua lỗ, chúng tôi kỳ vọng Toyota sẽ tiếp tục đẩy mạnh hoạt động kinh doanh xe điện của họ trong năm nay”, nhà phân tích Masahiro Akita của Bernstein cho biết.

Tại thị trường ô tô lớn nhất thế giới, chiến lược của Toyota đã chuyển sang mô hình kinh doanh “Trung Quốc cho Trung Quốc”, trong đó các nhà cung cấp địa phương được sử dụng để giảm chi phí và các chức năng nghiên cứu và phát triển được đặt tại quốc gia này.

“Trung Quốc là thách thức lớn đối với Toyota”, một giám đốc điều hành tại một trong những nhà cung cấp chính của công ty cho biết.

Hãng đã đạt được một số thành công với mẫu SUV điện bZ3X giá 16.000 USD, được xây dựng trên nền tảng của đối tác địa phương GAC, và đã bán được 70.000 chiếc tại Trung Quốc năm ngoái.

Nhưng Toyota chỉ chiếm 0,8% doanh số bán xe điện tại Trung Quốc vào năm 2025, theo công ty tư vấn Automobility có trụ sở tại Thượng Hải. Doanh số bán xe chạy xăng của hãng cũng giảm 3% so với năm trước.

Năm ngoái, thị phần của hãng tại châu Âu và Anh đã giảm từ 8% xuống 7% do sự đổ bộ của các mẫu xe điện mới từ cả các đối thủ Trung Quốc và các công ty khác, bao gồm Volkswagen và Hyundai.

“Chúng giống như những phương tiện để tuân thủ quy định vậy”, nhà phân tích ngành công nghiệp ô tô Matthias Schmidt nhận định. “Nếu họ không đưa thêm nhiều xe điện nghiêm túc hơn đến châu Âu, chúng ta sẽ tiếp tục chứng kiến sự suy giảm thị phần trong tương lai”.

Ông Kon sẽ phải cân bằng giữa kỷ luật tài chính và việc hỗ trợ các dự án công nghệ khác nhau của Toyota, bao gồm phát triển phần mềm, lái xe tự động và xe hybrid.

“Tiền bạc, lợi nhuận và các con số là những gì tôi đang tập trung vào”, ông nói. “Đó là việc chuẩn bị để tạo ra tương lai, để tiền có thể được đầu tư”.