Trong bối cảnh ngành công nghiệp ô tô châu Âu đối mặt với áp lực hiện hữu trước làn sóng xe điện giá rẻ từ Trung Quốc, các nhà hoạch định chính sách tại Brussels đang loay hoay tìm kiếm các biện pháp rào cản thương mại. Tuy nhiên, sức hút thực tế từ giá bán và chất lượng sản phẩm lại đang khiến người tiêu dùng lục địa già đứng trước một bài toán nan giải giữa bảo hộ nội địa và quyền lợi tiếp cận công nghệ xanh, giá rẻ.
·
Ô tô gốc Trung Quốc hiện chiếm
khoảng 10% tổng số xe mới bán ra tại châu Âu, tăng vọt gấp 10 lần
so với mức 1% cách đây 5 năm.
·
Ngành công nghiệp ô tô đóng góp
khoảng 7% sản lượng kinh tế EU nhưng đang đối mặt với nguy cơ mất tới 225.000
việc làm vào năm 2035 trước làn sóng cạnh tranh khốc liệt.
·
Sau khi EU áp thuế lên tới 45%
đối với xe thuần điện vào năm 2024, các nhà sản xuất
Trung Quốc đã nhanh chóng chuyển hướng sang xe hybrid (chỉ chịu thuế 10%).
·
Các hãng xe Trung Quốc đang hiện
thực hóa chiến lược dài hạn bằng cách xây dựng nhà máy sản xuất trực tiếp tại
châu Âu (như BYD tại Hungary hay liên doanh Leapmotor - Stellantis) và mở rộng
hàng trăm đại lý tại các thị trường trọng điểm.
Lục địa già – nơi khai sinh ra
nền văn minh ô tô và là quê hương của những đế chế cơ khí lẫy lừng
như Volkswagen, BMW hay Mercedes-Benz – đang trải qua một chương biến động sâu
sắc nhất trong lịch sử hiện đại. Thị trường ô tô châu Âu hiện nay không còn là sân chơi độc quyền
của các nhà sản xuất bản địa mà đã trở thành điểm đến chiến lược của làn sóng ô
tô Trung Quốc.
Những cái tên đình đám như BYD,
Xiaomi hay Chery đang từng bước thiết lập mạng lưới phân phối rộng khắp, xem
các thị trường trọng điểm như Đức và Tây Ban Nha làm bàn đạp để chinh phục toàn
bộ khối liên minh. Điển hình như chiến lược đầy tham vọng của BYD với mục tiêu
phủ sóng các showroom sao cho khách hàng không phải di chuyển quá 20 phút để
tiếp cận xe, hay việc Xiaomi,
coi Đức là nền tảng cho kế hoạch mở rộng sang châu Âu, sau khi bán được 700.000
xe tại thị trường nội địa, cho thấy tốc độ bành trướng
không thể xem thường Trung Quốc.
Sự thâm nhập mạnh mẽ này xuất
phát từ một thực tế kinh tế không thể chối cãi: khoảng cách về giá và hiệu quả
chi phí. Theo số liệu phân tích thị trường từ Trung tâm Phân tích Chính sách
Châu Âu, giá khởi điểm trung bình cho một chiếc xe điện BYD tại châu Âu dao
động từ 30.000 đến 45.000 euro, trong khi các dòng sản phẩm thuần điện tương
đương do các nhà sản xuất châu Âu cung cấp thường tiệm cận mức giá gần 50.000
euro. Dù khoảng cách về giá đã thu hẹp phần nào so với mức chiết khấu 30% trong
những năm trước đây, lợi thế cạnh tranh về giá bán và hàm lượng công nghệ phong
phú vẫn là thỏi nam châm thu hút người tiêu dùng châu Âu.
Đặc biệt, giữa bối cảnh chi phí năng lượng leo thang và áp lực lạm phát đè
nặng, tâm lý của phần lớn khách hàng đã chuyển dịch thực tế hơn. Người tiêu
dùng không quá bận tâm chiếc xe xuất xưởng từ Đức hay Trung Quốc, điều họ quan
tâm nhất vẫn là bài toán tài chính và giá trị thực nhận.
Thống kê cho thấy tỷ trọng xe Trung Quốc trong tổng doanh số xe bán ra tại châu Âu đã bật tăng từ mức chỉ 1/100 cách đây 5 năm lên tới khoảng 1/10 hiện tại, và theo dự báo của Citi Research nếu không có sự can thiệp mạnh mẽ, con số này có thể chạm ngưỡng 30% vào năm 2035.
Trước đà tiến vũ bão này, phản
ứng từ các nhà hoạch định chính sách châu Âu mang sắc thái bảo hộ rõ rệt. Liên
minh Châu Âu (EU) từng bước dựng lên những bức tường thuế quan, đỉnh điểm là
việc áp mức thuế lên tới 45% đối với xe điện thuần chất từ Trung Quốc trong năm
2024 nhằm vô hiệu hóa lợi thế cạnh tranh. Tuy nhiên, các nhà sản xuất Trung
Quốc đã nhanh chóng thích ứng bằng cách chuyển hướng mạnh mẽ sang phân khúc xe
hybrid cắm điện (PHEV) – dòng sản phẩm trước đó chỉ chịu
mức thuế suất ưu đãi 10%.
Kết quả là xe hybrid Trung Quốc
đã ồ ạt tràn vào châu Âu, chiếm hơn 1/5 tổng doanh số phân khúc này trên toàn
khối, thậm chí vượt mốc 50% thị phần tại các quốc gia như Ba Lan, Hungary hay
Romania theo dữ liệu từ hãng nghiên cứu Dataforce. Tình trạng này đã buộc Brussels
phải nhóm họp và đạt được các thỏa thuận mới nhằm kiềm chế lượng xe hybrid xuất
khẩu từ Trung Quốc trong bốn năm tới, trong bối cảnh Hiệp hội công nghiệp ô tô
Đức đưa ra cảnh báo ảm đạm rằng ngành công nghiệp trong nước có thể đối mặt với
nguy cơ mất tới 225.000 việc làm vào năm 2035.
Tuy nhiên, việc sử dụng các
công cụ bảo hộ thương mại đang đẩy châu Âu vào một thế tiến thoái lưỡng nan
kinh điển. Các chuyên gia kinh tế và chính sách công nghiệp đã nhiều lần cảnh
báo về nguyên lý "không có bữa trưa miễn phí" trong chủ nghĩa bảo hộ.
Việc dựng lên các rào cản thuế quan hay áp đặt các quy định ngặt nghèo về nội
địa hóa pin – chẳng hạn như yêu cầu ưu tiên tế bào pin sản xuất trong khối mà
viện nghiên cứu Bruegel tính toán có thể làm đội giá một chiếc xe điện thêm tới
2.100 euro – sẽ trực tiếp giáng đòn nặng nề vào tầng lớp trung lưu.
Khi giá thành phương tiện bị đẩy lên cao nhân danh việc bảo vệ sản xuất nội địa, người dân sẽ gặp rào cản lớn trong việc tiếp cận công nghệ xe xanh, đi ngược lại với các mục tiêu khí hậu dài hạn của lục địa.
Hơn thế nữa, bài học lịch sử từ thị trường pin mặt
trời hồi năm 2013 cho thấy việc hạn chế hạn ngạch xuất khẩu đôi khi phản tác
dụng, khi các nhà sản xuất Trung Quốc nhân cơ hội đó nâng giá, thu về nguồn lợi
nhuận khổng lồ để tái đầu tư mạnh mẽ hơn vào R&D và củng cố vị thế độc
quyền toàn cầu.
Nhận thức được sức ép từ các
rào cản pháp lý, các tập đoàn ô tô Trung Quốc không xem châu Âu là một thị
trường xuất khẩu ngắn hạn mà kiên định với chiến lược nội địa hóa dài hạn.
Thông qua các mô hình liên
doanh và đầu tư trực tiếp như sự hợp tác giữa Leapmotor và Stellantis hay kế
hoạch xây dựng đại nhà máy sản xuất xe tại Hungary của BYD, họ đang dần chuyển
dịch từ "Made in China" sang "Made in Europe".
Tại Tây Ban Nha, nơi mạng lưới
đại lý kinh doanh thương hiệu Trung Quốc dự kiến cán mốc 1.000 điểm vào cuối
năm 2026 và thị phần tăng gấp năm lần trong ba năm qua, giới kinh doanh phân
phối đánh giá sự hiện diện của xe Trung Quốc là một tín hiệu tích cực mang lại
nhiều lựa chọn hơn cho người dân.
Trong bối cảnh hiện tại, quan
hệ giữa châu Âu và ô tô Trung Quốc là một bức tranh đa chiều đan xen giữa khát
vọng bảo vệ nền tảng công nghiệp truyền thống và nhu cầu tất yếu của kinh tế
thị trường. Những biện pháp phòng vệ thương mại hay thỏa thuận hạn chế ngắn hạn
có thể mang lại khoảng thời gian hồi sức tạm thời cho các nhà sản xuất ô tô nội
địa, nhưng về lâu dài, chìa khóa sinh tồn duy nhất không nằm ở những bức tường
thuế quan khép kín. Chỉ thông qua cuộc cách mạng tự tái cấu trúc, tối ưu hóa
chuỗi giá trị và đẩy mạnh đổi mới công nghệ, ngành công nghiệp ô tô châu Âu mới
có thể lấy lại năng lực cạnh tranh sòng phẳng.