Công nghiệp hỗ trợ ô tô và bài toán tăng trưởng hai con số

Tăng trưởng cao đòi hỏi giá trị ở lại trong nước

Trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số trong những năm tới, câu hỏi không còn là “tăng nhanh đến đâu”, mà là “tăng bằng cách nào để bền vững”. Thực tế cho thấy, mô hình tăng trưởng dựa vào gia công và lắp ráp đã dần chạm trần, khi phần lớn giá trị vẫn nằm ngoài lãnh thổ.

Để tạo ra bước nhảy vọt thực chất, Việt Nam buộc phải dịch chuyển sang nền sản xuất có chiều sâu hơn, nơi giá trị được tạo ra và giữ lại trong nước. Trong bức tranh đó, công nghiệp hỗ trợ, đặc biệt trong ngành ô tô, đang nổi lên như một “điểm nghẽn” nhưng đồng thời cũng là “đòn bẩy” quan trọng quyết định khả năng hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng hai con số.

Trong nhiều năm qua, nền kinh tế Việt Nam tăng trưởng chủ yếu dựa vào xuất khẩu và gia công, khiến giá trị gia tăng giữ lại trong nước còn hạn chế. Theo bà Lan, nếu không nâng cao tỷ lệ nội địa hóa, Việt Nam khó có thể đạt được mức tăng trưởng hai con số một cách bền vững.

Công nghiệp hỗ trợ chính là “mắt xích” giúp giải bài toán này. Khi linh kiện, vật tư, dịch vụ kỹ thuật được cung ứng trong nước, giá trị sản xuất không còn bị “chảy ra ngoài”, mà được giữ lại và phân bổ trong toàn bộ nền kinh tế.

Đáng chú ý, đây không chỉ là câu chuyện của một ngành riêng lẻ, mà là hiệu ứng lan tỏa. Một doanh nghiệp sản xuất ô tô có thể kéo theo hàng trăm doanh nghiệp phụ trợ, từ cơ khí, điện tử đến vật liệu và logistics, qua đó khuếch đại đóng góp vào GDP.

Ngành ô tô là lĩnh vực thể hiện rõ nhất vai trò của công nghiệp hỗ trợ. Một chiếc xe có từ 20 – 30.000 chi tiết, nếu phần lớn phải nhập khẩu, giá trị thực sự tạo ra trong nước là rất thấp.

Theo phân tích của bà Lan, phát triển công nghiệp hỗ trợ ô tô tại Việt Nam đang vướng vào một “vòng luẩn quẩn”: quy mô thị trường nhỏ khiến doanh nghiệp phụ trợ khó đầu tư sản xuất; ngược lại, do thiếu công nghiệp hỗ trợ, chi phí sản xuất cao, khiến thị trường càng khó mở rộng.

Trong khi đó, các quốc gia trong khu vực như Thái Lan, Indonesia hay Trung Quốc đã xây dựng được hệ sinh thái công nghiệp hỗ trợ hoàn chỉnh, trở thành điểm đến của các tập đoàn ô tô toàn cầu. Việt Nam vì thế chủ yếu vẫn đóng vai trò lắp ráp, với mức độ chủ động còn hạn chế.

Xe điện mở ra “cửa sổ cơ hội”

Dù vậy, những năm gần đây đã xuất hiện các tín hiệu tích cực. Bà Lan cho rằng những doanh nghiệp đầu tàu như VinFast đang chủ động xây dựng hệ sinh thái công nghiệp hỗ trợ, không chỉ tự sản xuất mà còn thu hút doanh nghiệp trong nước tham gia chuỗi cung ứng, hỗ trợ nâng cấp công nghệ và đào tạo nhân lực.

Song song đó, THACO cũng chuyển từ lắp ráp sang phát triển công nghiệp hỗ trợ, từng bước nâng tỷ lệ nội địa hóa. Những nỗ lực này giúp gia tăng giá trị tạo ra tại Việt Nam, yếu tố cốt lõi để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.

Theo bà Lan, điều quan trọng không chỉ là sự lớn mạnh của một vài doanh nghiệp đầu tàu, mà là sự hình thành của cả một hệ sinh thái doanh nghiệp phụ trợ, đặc biệt là các doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Một điểm đáng chú ý là xu hướng chuyển dịch sang xe điện đang tạo ra cơ hội mới cho Việt Nam. Khác với xe động cơ đốt trong, nơi chuỗi cung ứng đã được định hình hàng chục năm, xe điện có cấu trúc đơn giản hơn và chuỗi giá trị đang được tái thiết.

Đây là cơ hội để Việt Nam “đi tắt”, tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng ngay từ đầu, thay vì phải cạnh tranh trong một hệ sinh thái đã bão hòa. Việc xe điện ngày càng phổ biến, trong bối cảnh giá nhiên liệu biến động, cũng góp phần mở rộng thị trường trong nước, yếu tố quan trọng để phát triển công nghiệp hỗ trợ.

Theo bà Lan, sức mạnh thực sự của ngành ô tô không nằm ở những cấu phần lớn, mà ở hàng nghìn chi tiết nhỏ, nơi các doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ tham gia. Chính các doanh nghiệp này là nơi diễn ra phần lớn các cải tiến kỹ thuật và đổi mới sáng tạo. Từ việc tối ưu một linh kiện nhỏ đến cải tiến quy trình sản xuất, những thay đổi này góp phần nâng cao năng suất, giảm chi phí và tăng sức cạnh tranh cho toàn ngành.

Do đó, phát triển công nghiệp hỗ trợ không chỉ là mở rộng sản xuất, mà còn là xây dựng nền tảng đổi mới cho nền kinh tế.

“Nếu tăng trưởng hai con số mà không dựa trên nội lực, thì lợi ích mang lại sẽ không trọn vẹn. Ngược lại, khi doanh nghiệp Việt Nam làm chủ được sản xuất, người dân và nền kinh tế sẽ được hưởng lợi nhiều hơn”, bà Lan nhấn mạnh.

Trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng gay gắt, phát triển công nghiệp hỗ trợ ô tô không chỉ là yêu cầu của riêng ngành này, mà là con đường tất yếu để Việt Nam đạt được mục tiêu tăng trưởng cao và bền vững.