Cú bắt tay Volkswagen - Xpeng: Khi "bình mới rượu cũ" hụt hơi trước tốc độ thị trường

Giải pháp được hai bên cho rằng là một con đường tắt nhằm rút ngắn thời gian phát triển sản phẩm, cho ra đời những mẫu xe điện mang hàm lượng công nghệ cao phù hợp với thị hiếu đặc thù của người tiêu dùng bản địa.

Tuy nhiên, nhìn lại kết quả sau 3 năm triển khai, sản phẩm thương mại đầu tiên xuất xưởng từ liên minh này lại trở thành tấm gương phản chiếu sự suy giảm quyền lực chưa từng có của Volkswagen tại Trung Quốc.

Dữ liệu từ công ty tư vấn ô tô ThinkerCar cho thấy mẫu SUV điện ID. UNYX 08 chỉ đạt mức tiêu thụ trung bình khiêm tốn 267 chiếc mỗi tháng trong khoảng thời gian từ tháng 4 đến tháng 8, thấp hơn một cách đáng kinh ngạc so với mục tiêu ban đầu lên tới 3.622 xe mỗi tháng mà hãng từng hoạch định.

Màn khởi đầu đầy thất vọng này không chỉ đơn thuần là câu chuyện kinh doanh của một dòng xe cụ thể, mà còn là hồi chuông báo động cho cuộc khủng hoảng toàn diện của Volkswagen tại thị trường từng đóng góp tới gần 50% lợi nhuận tập đoàn nay chỉ còn vỏn vẹn khoảng 10%, buộc ban lãnh đạo phải tiến hành cuộc tái cấu trúc lớn nhất trong lịch sử 89 năm tồn tại.

Nguyên nhân cốt lõi dẫn đến sự thất bại của ID. UNYX 08 xuất phát từ sự sai lệch nghiêm trọng giữa tham vọng chiến lược và thực tế năng lực sản phẩm, định giá cũng như hệ thống thương mại. Dù được định vị ở mức giá khoảng 34.260 USD, mẫu xe này vấp phải sự cạnh tranh khốc liệt từ các đối thủ nội địa ngay trong cùng phân khúc nhưng sở hữu hàm lượng công nghệ và tiện ích vượt trội hơn hẳn.

Trong khi các dòng xe như Xiaomi YU7 hay Zeekr 7X liên tục ghi nhận doanh số bùng nổ với hàng chục ngàn xe được bàn giao nhờ tích hợp các gói cảm biến tiên tiến, công nghệ sạc siêu nhanh và hệ thống phần mềm thông minh cập nhật liên tục, thì sản phẩm hợp tác giữa Volkswagen và Xpeng lại tỏ ra tụt hậu về sức hút trải nghiệm. Kết quả đã chứng minh cho điều đó khi Xiaomi đã bán được gần 57.000 chiếc YU7 và Zeekr đã bán được hơn 21.000 chiếc 7X từ tháng 4 đến tháng 8, so với khoảng 1.300 chiếc UNYX 08, theo ThinkerCar.

Giới chuyên gia phân tích thị trường đã đặt ra câu hỏi thực tế rằng người tiêu dùng Trung Quốc không có lý do gì để chi trả một khoản tiền lớn cho một thương hiệu xe ngoại truyền thống khi họ hoàn toàn có thể sở hữu các giải pháp công nghệ hiện đại hơn, thông minh hơn với chi phí tối ưu hơn rất nhiều từ các nhà sản xuất nội địa.

Vấn đề sản phẩm càng trở nên trầm trọng hơn khi Volkswagen mắc sai lầm chiến lược trong khâu phân phối thương mại. Thay vì tận dụng mạng lưới hơn 3.000 đại lý hùng hậu đã được thiết lập sẵn thông qua các liên doanh truyền thống với FAW và SAIC, hãng lại quyết định phân phối ID. UNYX 08 qua một hệ thống đại lý độc lập, non trẻ do liên doanh Volkswagen Anhui vận hành với quy mô hạn hẹp chỉ vỏn vẹn 166 cửa hàng. Sự thiếu hụt về độ phủ nhận diện thương hiệu khiến đại bộ phận người tiêu dùng thậm chí còn không biết sự tồn tại của mẫu xe này trên thị trường, đẩy nỗ lực tiếp cận khách hàng vào ngõ cụt.

Bức tranh ảm đạm của liên minh Volkswagen và Xpeng còn phản ánh căn bệnh thâm căn cố đế của các nhà sản xuất ô tô ngoại tại Trung Quốc trong cuộc đua điện khí hóa. Việc chậm chân trong việc xây dựng năng lực tự chủ về phần mềm, công nghệ pin và nền tảng xe điện chuyên dụng đã đẩy các thương hiệu quốc tế vào thế phải đi mua công nghệ hoặc liên kết với các đối tác bản địa để sinh tồn.

Thế nhưng, lịch sử các mối quan hệ đối tác của Volkswagen tại Trung Quốc cho thấy chiến lược tiếp cận mang tính thực dụng ngắn hạn, thường được nội bộ ví von như mô hình "hôn nhân và ly hôn" – tức là kết hợp để khai thác công nghệ rồi tìm cách rút lui – đã không mang lại hiệu quả như mong đợi.

Những nỗ lực tiếp cận trước đó với các tập đoàn lớn như BYD để sử dụng chung nền tảng hay các dự án hợp tác phát triển trạm sạc nhanh, ô tô bay đều vướng vào các tranh chấp pháp lý phức tạp, kiện tụng và đứt gãy chuỗi liên kết. Bản thân ban lãnh đạo Volkswagen cũng thừa nhận rằng tập đoàn đã quá chậm chạp trong việc thích ứng với tốc độ đổi mới của thị trường Trung Quốc, nơi vòng đời sản phẩm đã bị bóp ngắn từ chu kỳ bảy năm truyền thống xuống chỉ còn ba năm, đồng thời biên lợi nhuận toàn ngành đã lao dốc thảm hại xuống mức trung bình vỏn vẹn 1,5%.

Thách thức đối với Volkswagen càng trở nên nặng nề hơn trong bối cảnh thị trường ô tô chở khách tại Trung Quốc năm 2026 đang đối mặt với một đợt thu hẹp quy mô chưa từng có, với sản lượng dự báo sụt giảm tới 20%, tương đương khoảng 4,5 triệu xe biến mất khỏi thị trường.

Mặc dù vậy, bất chấp những vấp váp nặng nề của dòng sản phẩm đi trước, Volkswagen vẫn tỏ ra bảo thủ khi tiếp tục đặt ra các mục tiêu doanh số đầy tham vọng cho mẫu sedan kế tiếp phát triển cùng Xpeng là ID. UNYX 09 ra mắt trong tháng này, với kỳ vọng đạt sản lượng hàng năm vượt mốc 90.000 xe vào tương lai dài hạn, dù các dự báo thực tế cho dòng sản phẩm tiền nhiệm đã phải liên tục cắt giảm hơn 60% xuống còn 12.300 xe. Tuy nhiên, hãng vẫn dự báo doanh số 64.000 chiếc vào năm 2027, thấp hơn khoảng 10% so với mục tiêu ban đầu.

Tình thế tiến thoái lưỡng nan này khiến nhiều chuyên gia tài chính và cựu lãnh đạo trong ngành phải ví von Volkswagen với vết xe đổ của những tượng đài công nghệ từng một thời thống trị như Nokia, Kodak hay BlackBerry, những đơn vị quá tự mãn vào sức mạnh thương hiệu quá khứ mà phớt lờ tốc độ tiến hóa của công nghệ và nhu cầu thực tế từ thị trường.

Bài học rút ra từ cú bắt tay giữa Volkswagen và Xpeng không chỉ nằm ở những con số doanh số èo uột hay chiến lược phân phối sai lầm, mà sâu xa hơn LÀ tư duy công nghiệp cũ trước sức mạnh của một hệ sinh thái đổi mới sáng tạo tốc độ cao. Khi các đối thủ nội địa Trung Quốc liên tục làm chủ chuỗi giá trị từ phần mềm, phần cứng cho tới trải nghiệm người dùng với tốc độ chóng mặt, mọi nỗ lực chắp vá bằng các liên minh hình thức hay "bình mới rượu cũ" đều không thể cứu vãn một cấu trúc đã lỗi thời.

Sự sụt giảm thị phần và lợi nhuận của Volkswagen tại Trung Quốc là minh chứng cho thấy trong kỷ nguyên xe điện thông minh, sự sống còn không thuộc về những kẻ đến trước hay quy mô lớn, mà quyết định bởi tốc độ thích ứng và khả năng thực thi thực chất trước mọi biến động của thị trường toàn cầu.