Đẩy mạnh xây dựng chuỗi cung ứng ô tô nội địa: Bài toán hạ tầng và lực đẩy từ doanh nghiệp đầu tàu

Cú hích từ chính sách cam kết dài hạn

Thị trường ô tô Việt Nam tính đến tháng 10/2026 đang chứng kiến sự bứt phá quy mô lớn chưa từng có, VinFast tiếp tục khẳng định vị thế dẫn đầu với doanh số ấn tượng, bàn giao tới 23.624 ô tô điện trong tháng 9/2026 (tăng 17% so với tháng trước) và đạt cột mốc hơn 177.000 xe chỉ sau 9 tháng đầu năm. Sự tăng trưởng này không còn dừng lại ở hiện tượng thương mại thuần túy mà đã chính thức kích hoạt chuỗi phản ứng dây chuyền, đòi hỏi một nội lực công nghiệp phụ trợ đủ mạnh để gánh vác quy mô sản xuất ngày càng lớn hơn.

Nút thắt lớn nhất của các doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ Việt Nam từ trước đến nay luôn nằm ở rủi ro đầu ra và chi phí đầu tư ban đầu quá lớn. Hiểu rõ rào cản này, Vingroup đã đưa ra gói chính sách hỗ trợ vượt khung với những con số cam kết cụ thể. Tập đoàn ưu đãi tới 50% tiền thuê đất trong 3 năm đầu và 30% trong 5 năm tiếp theo cho các đối tác đặt nhà máy tại khu công nghiệp của Vinhomes và VinFast, đồng thời chia sẻ hạ tầng logistics cùng hệ thống cảng biển nước sâu.

Đặc biệt, Vingroup xóa bỏ nỗi lo lớn nhất về thị trường bằng cam kết bảo đảm đầu ra ổn định thông qua việc công khai kế hoạch sản xuất, cung cấp dự báo sản lượng luân phiên từ 12 đến 24 tháng và ký thỏa thuận khung dài hạn.

Không dừng lại ở ưu đãi tài chính và mặt bằng, Vingroup còn chủ động chia sẻ thông tin kỹ thuật, tư vấn nâng cấp hệ thống quản lý chất lượng, thẩm định mẫu thử và làm cầu nối chuyển giao công nghệ với các đối tác quốc tế. Đây được xem là bản thiết kế hoàn chỉnh nhằm xây dựng một hệ sinh thái sản xuất khép kín, bền vững cho các ngành trọng điểm từ công nghiệp ô tô, xe máy điện cho đến năng lượng xanh và hạ tầng.

Ông Nguyễn Bình Minh, Chủ tịch HĐQT Công ty CP Công nghệ và Thiết bị CNC Hà Nội chia sẻ, kể từ khi trở thành nhà cung cấp chính thức các sản phẩm pallet, lồng thép và kệ kho hàng cho VinFast từ năm 2025, doanh thu của công ty này đã tăng gấp 2 lần, từ hơn 110 tỷ đồng năm 2025 lên đạt trên 225 tỷ đồng chỉ trong 9 tháng đầu năm 2026. Sự hỗ trợ rõ ràng nhất mà CNC Hà Nội nhận được chính là kế hoạch sản lượng được dự báo trước, giúp doanh nghiệp chủ động đầu tư dây chuyền tự động hóa, hàn robot, cắt laser CNC để tối ưu chi phí.

Ở khía cạnh gia công cơ khí và sản xuất cụm linh kiện thân vỏ, ông Lương Đức Thụ, Chủ tịch HĐQT Công ty Automech cho biết doanh số của công ty đã đẩy từ 800 tỷ đồng lên 1.300 tỷ đồng, đạt 1.500 tỷ đồng vào năm 2025 và dự kiến chạm mốc 2.000 tỷ đồng trong năm 2026. Quy mô nhân sự của Automech tăng gấp 5 lần, từ 200 lên hơn 1.000 người với 3 nhà máy đang hoạt động, trong đó có nhà máy mới vừa khởi công tại Vũng Áng (Hà Tĩnh) nằm sát VinFast. Điểm tựa lớn nhất theo ông Thụ là việc đội ngũ kỹ thuật của VinFast trực tiếp xuống nhà máy hỗ trợ, đào tạo nhân lực và chuẩn hóa quy trình miễn phí, giúp doanh nghiệp tự tin làm chủ công nghệ và đạt chứng chỉ chất lượng quốc tế IATF 16949.

Đồng quan điểm, ông Dương Minh Hải, Giám đốc cấp cao Công ty Cổ phần Industrial Kimsen – đơn vị cung cấp linh kiện khung gầm nhôm, thanh cản, vỏ pin với quy mô 600 tỷ đồng/năm cho các dòng xe VF 2, VF 5, VF 6, VF 9, Limo Green – nhận định sự thay đổi lớn nhất là sự chuyển dịch về "chất". Nhờ tham gia vào chuỗi cung ứng VinFast, Kimsen chuyển từ tư duy gia công thuần túy theo bản vẽ sang tiếp cận toàn diện từ khâu thiết kế, đánh giá sản xuất và từng bước thành lập trung tâm R&D riêng.

Ngay cả những tổng thầu tích hợp công nghệ phức tạp như Công ty CP Công nghiệp Weldcom cũng ghi nhận mức tăng trưởng quy mô tới 300% từ năm 2018 đến nay. Bà Hồ Thị Nga, Phó Tổng giám đốc Weldcom cho biết, tổng giá trị hợp đồng ký kết giữa Weldcom và VinFast từ 2018 đến hết năm 2025 đã đạt hơn 200 triệu USD. Từ chỗ chỉ là nhà tích hợp đơn lẻ, Weldcom đã vươn lên làm tổng thầu dựng lại các dây chuyền sản xuất thân vỏ ô tô tự động hóa hoàn toàn với hàng trăm robot tại Hải Phòng, Hà Tĩnh và tiếp tục xuất khẩu toàn bộ dây chuyền sang các nhà máy VinFast tại Ấn Độ, Indonesia.

Bên cạnh các đơn vị cơ khí chính xác, sự lan tỏa của VinFast còn thu hút các thương hiệu Việt ở các lĩnh vực khác. Ông Phạm Thanh Tùng, PTGĐ Hanvico chia sẻ, sau 24 năm hợp tác cùng Vingroup trong mảng nghỉ dưỡng, Hanvico đang tích cực mở rộng đầu tư R&D để tham gia cung ứng các vật liệu nội thất ô tô, xe máy điện như tấm ốp trần, lót sàn, khuôn ép cốp và foam ghế ngồi từ nguyên liệu nội địa.

Trong khi đó, đại diện Nippon Paint Vĩnh Phúc (NPV) – bà Nguyễn Thị Tuyết, Giám đốc S&M – khẳng định việc hợp tác thúc đẩy doanh nghiệp vận hành ở tốc độ cao hơn, tối ưu hóa quy trình kỹ thuật và chuẩn bị sẵn sàng nguồn lực để đi cùng VinFast ra thị trường toàn cầu.

Tác động sâu rộng tới thị trường ô tô Việt Nam giai đoạn tới

Đầu tiên, việc gia tăng tỷ lệ nội địa hóa giúp giảm chi phí sản xuất, tối ưu hóa chi phí logistics và nâng cao năng lực cạnh tranh giá thành của xe điện Việt so với các dòng xe nhập khẩu nguyên chiếc hay xe xăng truyền thống. Khi quy mô sản xuất chạm ngưỡng tối ưu, người tiêu dùng Việt Nam sẽ là bên hưởng lợi trực tiếp với các sản phẩm xe điện chất lượng cao, giá thành hợp lý và dịch vụ hậu mãi nhanh chóng nhờ nguồn linh kiện sẵn có tại nội địa.

Tiếp theo, làn sóng đầu tư hạ tầng và công nghệ từ các nhà cung cấp như Kimsen thành lập Trung tâm R&D, Automech mở rộng tổ hợp cụm công nghiệp tại Bắc Ninh, hay Weldcom làm chủ công nghệ tự động hóa sẽ tạo nên một lực lượng lao động kỹ thuật cao. Điều này giải quyết điểm nghẽn "dậm chân tại chỗ" của ngành công nghiệp phụ trợ Việt Nam suốt hàng thập kỷ qua, vốn chỉ dừng lại ở các công đoạn lắp ráp đơn giản.

Đây cũng chính là tấm hộ chiếu quan trọng để doanh nghiệp Việt vươn ra thị trường quốc tế. Việc VinFast xây dựng các tổ hợp sản xuất tại Ấn Độ, Indonesia và xuất khẩu xe sang Bắc Mỹ, Châu Âu đang kéo theo các nhà cung cấp Việt đi cùng. Nhờ đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe của VinFast, các doanh nghiệp nội địa hoàn toàn tự tin sòng phẳng bước vào chuỗi giá trị toàn cầu, vươn lên trở thành đối tác của các tập đoàn đa quốc gia khác.

Tấm vé cho kỷ nguyên công nghiệp mới

Chuỗi cung ứng bền vững thực tế chính là sinh mệnh của bất kỳ hãng xe lớn nào trên thế giới. Nhìn từ bài học thành công của Hàn Quốc hay Nhật Bản, sự trỗi dậy của các tập đoàn đầu tàu luôn gắn liền với sự trưởng thành của hàng ngàn doanh nghiệp vệ tinh.

Sự quyết liệt của Vingroup và VinFast trong việc chấp nhận rủi ro, trao cơ hội và trực tiếp cầm tay chỉ việc cho các nhà cung cấp nội địa đang tạo nên một giai đoạn mới cho công nghiệp ô tô Việt Nam.

Theo chia sẻ của các lãnh đạo doanh nghiệp phụ trợ, rào cản lớn nhất đã được doanh nghiệp đầu tàu khai mở, điều còn lại phụ thuộc vào khát vọng, sự tư duy dài hạn và tinh thần dấn thân của chính cộng đồng doanh nghiệp Việt để cùng nhau làm nên những kỳ tích mới trên bản đồ công nghiệp thế giới.

“Chúng tôi mong muốn đồng hành, thúc đẩy, tạo bệ phóng và mở ra cơ hội hợp tác bình đẳng để cùng cộng đồng doanh nghiệp nội địa phát triển bền vững, vươn tầm quốc tế và tham gia phát triển ngành công nghiệp hỗ trợ của Việt Nam. Quan điểm là cùng tạo cơ hội, cùng nâng chuẩn và cùng phát triển. Theo đó, Vingroup lựa chọn nhà cung ứng dựa trên các tiêu chí về chất lượng sản phẩm, năng lực sản xuất, khả năng cung ứng ổn định và chi phí hợp lý. Doanh nghiệp cũng cần tuân thủ các tiêu chuẩn về môi trường và an toàn”, bà Hải cho hay.

Dù vậy, Phó chủ tịch Vingroup cũng nhìn nhận thách thức lớn nhất là khoảng cách về công nghệ, năng lực quản trị, nguồn vốn đầu tư và khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế của một số doanh nghiệp trong nước. Doanh nghiệp chưa có kinh nghiệm trong một số ngành nghề còn mới ở Việt Nam như ngành ô tô, năng lượng xanh… hoặc còn dè dặt trong việc đầu tư mở rộng sản xuất, nâng cấp, cải tiến chất lượng, chi phí và hiệu quả vận hành để có thể cạnh tranh sòng phẳng với các doanh nghiệp nước ngoài.

Trong khi đó, ông Phan Quốc Hoàng - Giám đốc khối mua hàng VinFast cho hay Vingroup ưu tiên thu mua 5 nhóm sản phẩm chính bao gồm: công nghiệp nặng và tự động hóa; linh kiện cơ khí, nhựa, điện tử, da, kính, cao su; cơ khí chế tạo như khuôn mẫu và gá jip; dịch vụ logistics, kỹ thuật, vận hành; cùng nguyên liệu thô như quặng, than, nhôm, đồng và nhựa hóa chất. Sau một năm triển khai chương trình phát triển nhà cung ứng, tập đoàn đã kết nạp thêm 55 nhà cung cấp nội địa và nội địa hóa thành công 108 cụm linh kiện lớn. Tuy nhiên, sự tham gia của các doanh nghiệp Việt vẫn còn hạn chế do những rào cản về tâm lý e ngại đầu tư mở rộng, năng lực R&D và quản lý chuỗi cung ứng chưa cao, tính thụ động trong phát triển, hệ thống quản lý chất lượng chưa đạt chuẩn ô tô và tốc độ triển khai còn chậm.

Hiện Vingroup và các công ty trong hệ sinh thái đang triển khai hàng loạt dự án quy mô lớn như: các nhà máy sản xuất ô tô, xe máy điện VinFast tại Hải Phòng, Hà Tĩnh, Ấn Độ và Indonesia; nhà máy gang thép VinMetal Hà Tĩnh; các siêu đô thị Vinhomes; hai tuyến đường sắt tốc độ cao Bến Thành - Cần Giờ, Hà Nội - Quảng Ninh và 5 tuyến đường sắt đô thị tại Hà Nội; 8 dự án năng lượng tái tạo với tổng công suất khoảng 7,5 GW tại Việt Nam và các dự án quốc tế của VinEnergo…