Làn sóng xe lắp ráp Trung Quốc: Việt Nam trở thành cứ điểm sản xuất mới của Đông Nam Á?

Việt Nam đang đứng trước cơ hội lịch sử để chuyển mình thành một cứ điểm sản xuất và xuất khẩu ô tô thế hệ mới của khu vực Đông Nam Á. Sự dịch chuyển chiến lược này không chỉ thay đổi cán cân cạnh tranh nội địa mà còn tạo ra một lực đẩy mạnh mẽ, buộc các cơ quan quản lý và các doanh nghiệp trong nước cần tái định hình lại bản đồ công nghiệp hỗ trợ trước làn sóng "bản địa hóa" mạnh mẽ không chỉ từ các hãng xe Nhật, Hàn mà còn từ các thương hiệu Trung Quốc.

Theo số liệu thống kê từ Cục Hải quan, chỉ trong 5 tháng đầu năm 2026, lượng ô tô nguyên chiếc nhập khẩu từ Trung Quốc đã đạt tới 29.036 chiếc, với kim ngạch khoảng 1,04 tỷ USD, ghi nhận mức tăng trưởng bùng nổ lên tới 60,37% về lượng và 73,74% về giá trị so với cùng kỳ năm 2025.

Việc Trung Quốc vươn lên vị trí thứ hai về nguồn cung ô tô lớn nhất cho thị trường Việt Nam đã chứng minh sức hút của các dòng xe này đối với người tiêu dùng trong nước. Tuy nhiên, áp lực từ thuế suất nhập khẩu cao đối với xe du lịch nguyên chiếc từ Trung Quốc đã trở thành động lực tối quan trọng, buộc các tập đoàn này phải thay đổi tư duy kinh doanh: chuyển từ xuất khẩu thương mại thuần túy sang đầu tư sản xuất trực tiếp (CKD) tại Việt Nam nhằm tối ưu hóa chi phí và làm chủ chuỗi cung ứng.

Minh chứng rõ nét nhất cho xu thế "bản địa hóa" này chính là cái bắt tay chiến lược giữa Công ty Cổ phần Tasco và Tập đoàn Ô tô Geely. Liên doanh này đã chính thức ký kết hợp đồng sản xuất lắp ráp ô tô dưới dạng CKD tại Khu công nghiệp Tiền Hải, tỉnh Thái Bình với tổng vốn đầu tư dự kiến khoảng 168 triệu USD, trong đó Tasco góp 64% và Geely góp 36%.

Nhà máy có quy mô diện tích đất 30ha này sở hữu công suất thiết kế lên đến 75.000 xe mỗi năm cho giai đoạn 1, tập trung lắp ráp các dòng xe thuộc thương hiệu cao cấp Lynk & Co và Geely Auto. Đáng chú ý, mục tiêu của dự án không chỉ dừng lại ở việc đáp ứng nhu cầu tiêu thụ trong nước mà còn định hướng chiến lược là xuất khẩu sang các quốc gia có hiệp định thương mại tự do với Việt Nam.

Liên doanh này còn tham vọng kêu gọi các nhà đầu tư khác để hoàn thiện chuỗi cung ứng linh kiện phụ tùng, đầu tư xây dựng trung tâm nghiên cứu và phát triển R&D cho toàn khu vực Đông Nam Á, tạo nên một hệ sinh thái công nghiệp ô tô hoàn chỉnh và có chiều sâu tại Thái Bình.

Bên cạnh Geely, thương hiệu Omoda & Jaecoo (thuộc Tập đoàn Chery) cũng đang tăng tốc mạnh mẽ với dự án nhà máy ô tô quy mô lớn tại tỉnh Hưng Yên. Dự án nhà máy sản xuất Omoda & Jaecoo Việt Nam tại Hưng Yên có quy mô đầu tư giai đoạn đầu hơn 8.125 tỷ đồng, diện tích sử dụng hơn 380.000m2, với công suất thiết kế 120.000 xe/năm, hướng tới sản xuất đa dạng các dòng xe: xe xăng, xe hybrid và xe điện. Trong tương lai, nhà máy sẽ tiếp tục được mở rộng để phục vụ cả thị trường nội địa và xuất khẩu sang khu vực ASEAN và các nước khác.

Không chịu kém cạnh, một "ông lớn" khác là SAIC Motor với thương hiệu MG cũng đang đẩy mạnh những bước đi chiến lược tương tự. Thông tin từ Tổng giám đốc SAIC Motor Việt Nam khẳng định MG đang thúc đẩy kế hoạch xây dựng nhà máy lắp ráp xe tại Việt Nam, dự án hiện trong giai đoạn đàm phán sâu với các đối tác và dự kiến sẽ chính thức triển khai từ cuối năm 2027.

Sau khi đã đạt cột mốc quan trọng với hơn 40.000 xe bán ra tại thị trường Việt, MG hiểu rằng việc duy trì mô hình nhập khẩu nguyên chiếc sẽ khiến hãng gặp bất lợi lớn khi các đối thủ đồng hương bắt đầu xuất xưởng xe nội địa với giá thành tối ưu hơn.

Việc chủ động lên kế hoạch lắp ráp trong nước, kết hợp với lộ trình mở rộng dải sản phẩm từ động cơ đốt trong truyền thống đến xe hybrid, hybrid sạc ngoài và xe thuần điện, cho thấy MG đang nỗ lực chuyển mình từ một thương hiệu nhập khẩu có giá bán trồi sụt sang một nhà sản xuất có vị trí vững chắc tại Việt Nam.

Đông Nam Á đang trở thành chiến trường khốc liệt nhất của các hãng ô tô Trung Quốc thông qua những dòng xe có giá cả phải chăng và chiến lược thiết lập các mối quan hệ liên doanh bền vững.

Trước đây, Thái Lan và Malaysia luôn được xem là những trung tâm sản xuất ô tô không thể thay thế của khu vực nhờ các chính sách ưu đãi vượt trội như chương trình EV3.5 của Thái Lan nhằm thu hút đầu tư xe điện đổi lấy hạn ngạch nhập khẩu thuế 0%. Tuy nhiên, việc thị trường Việt Nam hiện có hơn 10 hãng xe Trung Quốc hiện diện với hơn 30 mẫu ô tô du lịch đủ mọi phân khúc từ MG, BYD, Geely cho đến Chery (Omoda & Jaecoo), GAC đã tạo ra một lực cầu nội địa cực kỳ mạnh mẽ.

Khi quy mô thị trường tăng trưởng nhanh và tỷ lệ sở hữu ô tô trên đầu người tại Việt Nam còn thấp, việc thiết lập các cứ điểm sản xuất tại Việt Nam giúp các hãng xe Trung Quốc rút ngắn khoảng cách logistics, phản ứng nhanh hơn với thị hiếu của người tiêu dùng và tận dụng các chính sách ưu đãi đầu tư của Chính phủ sở tại.

Hơn thế nữa, việc đầu tư nhà máy tại Việt Nam còn giúp các tập đoàn Trung Quốc giải được bài toán thuế quan trong nội khối ASEAN. Theo các hiệp định thương mại hiện hành, khi các mẫu xe lắp ráp tại Việt Nam đạt tỷ lệ nội địa hóa nội khối từ 40% trở lên, chúng sẽ được hưởng thuế quan ưu đãi 0% khi xuất khẩu sang các nước trong khu vực.

Đây là con đường mà các hãng xe Trung Quốc đặt nhà máy tại Thái Lan và Malaysia đang áp dụng để đưa xe vào Việt Nam, như trường hợp GAC xuất khẩu mẫu GS3 Emzoom từ nhà máy ở Malaysia sang Việt Nam. Do đó, khi các nhà máy tại Hưng Yên hay Thái Bình đi vào vận hành ổn định, dòng chảy thương mại hoàn toàn có thể đảo chiều: Việt Nam sẽ xuất ngược ô tô lắp ráp sang các thị trường Đông Nam Á khác.

Tuy nhiên, sự bùng nổ của làn sóng xe lắp ráp Trung Quốc cũng đang đặt ra những thách thức không nhỏ cho các doanh nghiệp ô tô trong nước. Hiệp hội các nhà sản xuất ô tô Việt Nam (VAMA) đã đưa ra những cảnh báo mang tính thực tế về áp lực cạnh tranh khốc liệt, đặc biệt là ở phân khúc xe điện giá rẻ.

Trận chiến thị phần sắp tới sẽ không còn là cuộc chiến của những nước cờ giảm giá ngắn hạn, mà là cuộc đua khốc liệt về năng lực quản trị chuỗi cung ứng, công nghệ sản xuất và tốc độ gia tăng tỷ lệ nội địa hóa.

Việc các tập đoàn như Geely hay Chery cam kết phối hợp với các đối tác Tasco, Geleximco để phát triển chuỗi cung ứng linh kiện và xây dựng trung tâm R&D là cơ hội lớn để các doanh nghiệp phụ trợ của Việt Nam tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Trước câu hỏi liệu Việt Nam có trở thành cứ điểm sản xuất mới của Đông Nam Á hay không đang dần có câu trả lời rõ ràng thông qua những chuyển động thực tế từ tổ hợp sản xuất của Omoda & Jaecoo ở Hưng Yên, Geely ở Thái Bình cho đến kế hoạch dài hạn của các hãng xe lớn như MG.

Sự xuất hiện của các tổ hợp sản xuất quy mô lớn sẽ thúc đẩy sự cạnh tranh lành mạnh, mang lại cho người tiêu dùng Việt Nam những sản phẩm ô tô công nghệ mới với giá thành hợp lý và dịch vụ hậu mãi chuẩn chỉnh hơn.

Bản đồ công nghiệp ô tô Đông Nam Á đang được vẽ lại. Với một tư duy chiến lược đúng đắn cùng sự chuẩn bị kỹ lưỡng về hạ tầng, Việt Nam hoàn toàn có thể tự tin vươn lên trở thành một trung tâm sản xuất ô tô thông minh và bền vững trong khu vực.