Thái Lan áp thuế 35% xe điện nhập khẩu: Áp lực nội địa hóa và tác động đến ngành ô tô Việt Nam

Cú xoay trục chính sách xe điện của Thái Lan

Thị trường ô tô Thái Lan đang chứng kiến một cuộc đại phẫu mang tính bước ngoặt khi chính quyền Bangkok quyết định siết chặt các biện pháp tài chính đối với xe điện nguyên chiếc nhập khẩu.

Động thái này không phải là một quyết định ngẫu nhiên mà nằm trong chiến lược dài hạn nhằm bảo vệ và củng cố vị thế của Thái Lan là cơ sở sản xuất ô tô lớn nhất khu vực, nơi từ lâu đã bị thống trị bởi các nhà sản xuất truyền thống từ Nhật Bản nay đang đứng trước làn sóng định hình lại bởi xe điện Trung Quốc.

Sức nóng của chính sách mới đã ngay lập tức phản hồi qua dòng vốn đầu tư thực tế. Tính đến tháng 9, tổng số vốn đầu tư vào lĩnh vực xe điện được Hội đồng Đầu tư Thái Lan phê duyệt đã tăng gần gấp đôi trong 5 năm qua, chạm ngưỡng hơn 141 tỷ baht, tương đương khoảng 4,2 tỷ USD. Con số này phơi bày quy mô chuyển dịch cấu trúc công nghiệp chưa từng có của quốc gia này. Các thương hiệu lớn, đặc biệt là các nhà sản xuất đến từ Trung Quốc vốn chiếm tới 96% tổng lượng xe điện nhập khẩu vào thị trường Thái Lan trong 9 tháng đầu năm, đang đứng trước bài toán sinh tử về biên lợi nhuận. Để né tránh mức thuế 35% và bảo vệ thị phần, các hãng xe không thể tiếp tục dựa vào mô hình xuất khẩu nguyên chiếc mà buộc phải lao vào cuộc đua bản địa hóa.

Hiệu ứng từ chính sách thuế mới đã kích hoạt một chuỗi các động thái đầu tư hạ tầng quy mô lớn. Tập đoàn Millennium Group Corporation, nhà phân phối chính thức của XPeng tại Thái Lan, đã công khai tiến hành nghiên cứu khả thi về việc xây dựng nhà máy sản xuất trực tiếp trong nước hợp tác cùng đối tác Trung Quốc. Phía doanh nghiệp cho biết đang đánh giá kỹ lưỡng khối lượng sản xuất tiềm năng, năng lực đáp ứng từ các nhà cung cấp linh kiện địa phương cũng như khả năng thỏa mãn các tiêu chuẩn khắt khe về tỷ lệ nội địa hóa.

Tương tự, hãng Omoda&Jaecoo cũng xác nhận kế hoạch mở rộng mạnh mẽ dấu ấn tại chỗ, xây dựng một hệ sinh thái kinh doanh hoàn chỉnh xung quanh các hoạt động sản xuất nội địa thay vì chỉ đóng vai trò là nhà nhập khẩu thương mại thuần túy. Giới quan sát trong ngành nhận định rằng thay vì chần chừ thăm dò, các thương hiệu quốc tế sẽ phải đẩy nhanh tốc độ rót vốn lập xưởng để kịp thời thích ứng với khung pháp lý mới.

Thắt chặt nguồn cung ứng nội địa hoá ngành ô tô

Theo thiết kế chính sách mới, Bangkok yêu cầu khoảng 40% giá trị của một chiếc xe điện bán ra thị trường phải đến từ các bộ phận, linh kiện được sản xuất thực tế trong nước. Mục tiêu chiến lược của Bộ Tài chính và các cơ quan quản lý Thái Lan là cực kỳ tham vọng khi muốn xe sản xuất trong nước phải chiếm tới 70% tổng nguồn cung toàn thị trường trong vòng hai năm tới, tăng gấp hơn hai lần so với tỷ trọng của chín tháng đầu năm 2026.

Áp lực này đang tạo ra một cuộc sàng lọc khốc liệt ngay tại chỗ. Những nhà phân phối chưa từng có kế hoạch xây dựng nhà máy nay cũng phải khẩn trương tìm kiếm cửa thương lượng với cơ quan chức năng. Ghi nhận từ giới chức tài chính Thái Lan cho thấy nhiều đại diện phân phối lớn như AAS Auto Service đã phải trực tiếp tiếp cận Bộ trưởng Tài chính và Cục Thuế để đàm phán các điều kiện chuyển đổi mô hình kinh doanh.

Trong bối cảnh doanh số xe điện toàn thị trường Thái Lan dự kiến cán mốc khoảng 200.000 xe trong năm 2026, tăng gấp đôi so với năm trước, áp lực bảo vệ thị phần buộc các hãng phải chấp nhận hy sinh biên lợi nhuận ngắn hạn hoặc chuyển một phần gánh nặng thuế phí sang giá bán. Những người tiêu dùng phổ thông tại Bangkok bắt đầu cảm nhận rõ sức ép này khi các dòng xe nhập khẩu nguyên chiếc có nguy cơ đội giá lên mức 700.000 đến 800.000 baht, vượt quá tầm với của đại đa số người lao động có thu nhập trung bình.

Việc Bangkok ép các nhà sản xuất phải cắm rễ chuỗi cung ứng tại chỗ không chỉ làm thay đổi bức tranh công nghiệp trong nước mà còn tạo ra một hệ sinh thái công nghiệp phụ trợ hoàn toàn mới cho ngành xe điện ASEAN. Khi các nhà sản xuất linh kiện pin, mô-tơ điện và khung gầm bắt đầu dịch chuyển nhà máy về đất Thái để phục vụ định mức nội địa hóa 40%, một khối lượng khổng lồ năng lực sản xuất dư thừa sẽ hình thành. Câu hỏi đặt ra là toàn bộ sản lượng thặng dư từ các nhà máy mới này sẽ đi về đâu khi thị trường nội địa Thái Lan đạt điểm bão hòa, và đó chính là thời điểm dòng chảy xe điện bắt đầu tìm cách vượt biên giới để thâm nhập các thị trường lân cận, trong đó có Việt Nam.

Xe điện "made in Thailand" dòm ngó thị trường lân cận

Việt Nam và Thái Lan cùng là thành viên cốt lõi của Khu vực mậu dịch tự do ASEAN (AFTA) và tuân thủ các cam kết cắt giảm thuế quan theo Hiệp định Thương mại Hàng hóa ASEAN (ATIGA). Theo khung pháp lý này, ô tô nguyên chiếc nhập khẩu từ Thái Lan vào Việt Nam đang được hưởng mức thuế suất nhập khẩu ưu đãi đặc biệt là 0%, với điều kiện cốt lõi là phương tiện phải đạt tỷ lệ hàm lượng khu vực (RVC) tối thiểu 40%.

Chính quy tắc xuất xứ này là chiếc cầu nối trực tiếp gắn liền chiến lược nội địa hóa của Thái Lan với bài toán cạnh tranh tại thị trường Việt Nam. Khi Chính phủ Thái Lan ép các hãng xe điện như BYD, Omoda and Jaecoo hay các liên doanh Trung Quốc phải nâng tỷ lệ nội địa hóa nội khối lên 40% để đổi lấy các ưu đãi thuế tiêu thụ đặc biệt và tránh mức thuế nhập khẩu 35%, vô tình các nhà sản xuất này sẽ đạt được luôn tiêu chuẩn xuất xứ RVC 40% theo chuẩn ATIGA.

Điều này đồng nghĩa với việc những chiếc xe điện được sản xuất tại các nhà máy mới xây dựng trên đất Thái Lan sẽ hoàn toàn đủ điều kiện pháp lý để xuất khẩu ngược sang thị trường Việt Nam mà không phải chịu bất kỳ một đồng thuế nhập khẩu nào.

Đối với thị trường ô tô Việt Nam, sự xuất hiện của dòng xe điện "made in Thailand" với lợi thế quy mô sản xuất lớn, chuỗi cung ứng linh kiện tối ưu hóa tại "công xưởng" số một Đông Nam Á sẽ tạo ra một áp lực cạnh tranh cực kỳ khốc liệt. Trong giai đoạn mà ngành công nghiệp ô tô điện nội địa Việt Nam, dẫn đầu bởi VinFast, đang nỗ lực thiết lập thị phần và hoàn thiện hệ sinh thái trạm sạc, sự đổ bộ của xe điện sản xuất tại Thái Lan sẽ có những tác động lớn tới cục diện phân khúc phổ thông. Các thương hiệu xe điện ngoại không cần phải xây dựng nhà máy tỷ đô tại Việt Nam ngay lập tức, mà có thể tận dụng ngay năng lực sản xuất đang bùng nổ tại quốc gia láng giềng để thâm nhập sâu rộng vào dải đất hình chữ S thông qua ưu đãi thuế quan 0% từ hiệp định thương mại tự do.

Thách thức và cơ hội cho hệ sinh thái ô tô Việt Nam

Khi các đối thủ cạnh tranh trong khu vực chủ động xây dựng thành công một hệ sinh thái linh kiện hoàn chỉnh với tỷ lệ nội địa hóa cao, các sản phẩm xe điện từ khu vực ASEAN sẽ có biên độ định giá linh hoạt hơn rất nhiều. Nếu ngành công nghiệp phụ trợ của Việt Nam không kịp thời bứt phá để gia tăng tỷ lệ nội địa hóa và tối ưu hóa chi phí sản xuất linh kiện cốt lõi như pin điện hay vi mạch điều khiển, các doanh nghiệp nội sẽ dễ bị lép vế ngay trên sân nhà trước làn sóng xe điện nhập khẩu có nguồn gốc từ Thái Lan.

Tuy nhiên, mặt tích cực của áp lực này là nó đóng vai trò như một bộ lọc tự nhiên, buộc thị trường xe điện Việt Nam phải trưởng thành nhanh chóng thông qua cạnh tranh sòng phẳng về chất lượng công nghệ, hệ sinh thái dịch vụ hậu mãi và mật độ hạ tầng trạm sạc. Người tiêu dùng Việt Nam sẽ là bên thụ hưởng trực tiếp khi có thêm nhiều sự lựa chọn đa dạng với mức giá cạnh tranh hơn nhờ các hiệp định thương mại tự do. Đồng thời, các nhà sản xuất nội địa cũng buộc phải đẩy mạnh chiến lược liên kết chuỗi cung ứng toàn cầu, tối ưu hóa công nghệ sản xuất thông minh để bảo vệ thị phần trước những dòng xe điện được hậu thuẫn bởi chính sách công nghiệp quy mô lớn từ các quốc gia láng giềng.

Quyết định nâng thuế xe điện nhập khẩu và siết chặt nội địa hóa của Thái Lan không chỉ là câu chuyện nội bộ của một quốc gia mà là một biến số chiến lược làm rung chuyển toàn bộ chuỗi cung ứng ô tô khu vực Đông Nam Á. Dưới sức ép của dòng chảy thương mại tự do ATIGA, thị trường ô tô Việt Nam đang đứng trước một giai đoạn chuyển giao đầy thách thức nhưng cũng vô cùng tiềm năng. Khả năng thích ứng và bản lĩnh chiến lược của các doanh nghiệp nội trong giai đoạn tới sẽ quyết định vị thế của ngành công nghiệp xe điện Việt Nam trên bàn cờ hội nhập kinh tế khu vực trong dài hạn.

Xe nhập khẩu tháng 9/2026 tăng 30,8%: Đòn bẩy thương mại và áp lực lên sản xuất nội địa

Đón sóng xe xanh: Toyota kích hoạt dự án nâng cấp nhà máy, mở rộng nội địa hoá tại Việt Nam

“Thời cơ vàng” để Việt Nam đẩy mạnh nội địa hoá ngành công nghiệp ô tô

VinFast công bố tỷ lệ nội địa hoá xe điện đã đạt 60%, mục tiêu đạt 84% năm 2026