“Canh bạc” xe điện của Honda đã tan vỡ như thế nào?

Chỉ 5 năm trước, giám đốc điều hành của Honda, Toshihiro Mibe, được ca ngợi rộng rãi là một người có tầm nhìn xa. Ông cam kết rằng đến năm 2040, nhà sản xuất ô tô Nhật Bản - từ lâu được ca ngợi về sự thành thạo trong động cơ đốt trong - sẽ chi hàng chục tỷ USD để loại bỏ chúng và chuyển sang xe điện.

Sự thay đổi táo bạo này đã nhận được sự hoan nghênh từ Phố Wall, khi đó đang lạc quan về mọi thứ liên quan đến xe điện, và các nhóm môi trường đã chỉ trích các nhà sản xuất ô tô Nhật Bản đối thủ vì vẫn bám trụ vào xe hybrid và xe chạy xăng.

Tuy nhiên, tầm nhìn của ông Mibe đã tan vỡ theo cách mà giám đốc điều hành gọi là “đau lòng”.

Tại Mỹ, thị trường ô tô lớn nhất của Honda, việc chính quyền của ông Trump loại bỏ các khoản tín dụng thuế liên bang cho xe điện đã làm giảm nhu cầu, góp phần vào khoản lỗ ròng hàng năm đầu tiên của nhà sản xuất ô tô này trong lịch sử bảy thập kỷ hoạt động với tư cách là một công ty đại chúng. Kể từ đó, họ đã từ bỏ mục tiêu chuyển sang hoàn toàn xe điện vào năm 2040.

Khi quy mô của sự thất bại trở nên rõ ràng, sự chỉ trích ngày càng hướng về vị giám đốc điều hành, người đã ủng hộ chiến lược này.

Bên trong nội bộ Honda, một số giám đốc điều hành cấp cao, bao gồm ít nhất một thành viên hội đồng quản trị, đã bắt đầu tập hợp sự ủng hộ nội bộ để thúc giục ông Mibe từ chức và chịu trách nhiệm về những rắc rối của công ty.

Ông Mibe có kế hoạch vực dậy tập trung vào việc cắt giảm chi phí, nhấn mạnh lại vào xe hybrid và những thay đổi về quản trị nhằm tăng cường trách nhiệm giải trình. Cuộc họp cổ đông thường niên mới đây, nơi các nhà đầu tư sẽ bỏ phiếu về việc bổ nhiệm các thành viên hội đồng quản trị, sẽ là một bài kiểm tra quan trọng về niềm tin vào ban quản lý.

Những rắc rối của Honda phản ánh một sự tính toán rộng hơn trong toàn ngành công nghiệp ô tô. Ở một khía cạnh nào đó, công ty đã trở thành hình mẫu cho các nhà sản xuất ô tô truyền thống, từ Volkswagen đến Ford Motor, những công ty đã đặt cược hàng tỷ USD vào sự chuyển đổi nhanh chóng sang tương lai xe điện, nhưng lại bị bất ngờ khi nhu cầu của người tiêu dùng giảm sút.

Quyết định chuyển sang xe điện của Honda không phải là sai lầm, và toàn ngành công nghiệp đã bị ảnh hưởng bởi sự suy giảm của xe điện, theo Takaki Nakanishi, giám đốc điều hành của Viện Nghiên cứu Nakanishi.

“Vấn đề là Honda đã có nhiều cơ hội để làm chậm lại đà phát triển xe điện của họ nhưng phản ứng của họ quá chậm”, ông Nakanishi nói.

Honda cam kết từ bỏ động cơ xăng khi sự chuyển đổi toàn cầu sang xe điện đang tăng tốc. Giá trị của các công ty dẫn đầu về xe điện như Tesla đã tăng vọt khi các chính phủ thắt chặt các quy định về khí thải trên toàn thế giới. Chính quyền của cựu Tổng thống Biden đã tạo thêm động lực bằng cách cung cấp hàng tỷ USD trợ cấp và tín dụng thuế cho người tiêu dùng.

Đối với Honda, động thái này là một bước ngoặt đáng chú ý. Công ty này là một trong những nhà sản xuất động cơ lớn nhất thế giới, sản xuất hệ thống truyền động cho xe đua Công thức 1 và máy bay thương mại. Tuy nhiên, việc thúc đẩy xe điện cũng phù hợp với truyền thống táo bạo về công nghệ của hãng.

Honda từ lâu đã tự hào về văn hóa kỹ thuật sẵn sàng thách thức những quan điểm thông thường. Vào những năm 1970, hãng đã làm kinh ngạc các đối thủ bằng cách phát triển một động cơ mang tính cách mạng, loại bỏ các bộ phận đắt tiền trong khi vẫn đáp ứng các tiêu chuẩn khí thải sạch nghiêm ngặt của Mỹ. Bước đột phá này đã giúp các mẫu xe như Civic trở thành những sản phẩm bán chạy nhất toàn cầu.

Mặc dù vậy, ông Mibe - người đã dành hơn ba thập kỷ trong bộ phận kỹ thuật của Honda trước khi trở thành giám đốc điều hành vào năm 2021 - đã thừa nhận ngay từ đầu rằng canh bạc xe điện hoàn toàn sẽ là một "cuộc đấu tranh gian khổ".

Trái với vẻ ngoài điềm tĩnh và tư duy phân tích sắc bén, đeo kính gọng nửa vành và mái tóc được chải gọn gàng, ông Mibe, 64 tuổi, đã trình bày quyết định này không phải như một cuộc thập tự chinh về tư tưởng mà là một sự cần thiết thực tế nếu Honda muốn đạt được mục tiêu trung hòa carbon của Nhật Bản vào năm 2050.

Honda đã đầu tư hàng chục tỷ USD vào nghiên cứu và phát triển, đồng thời bắt đầu nghiên cứu một nền tảng nội bộ được thiết kế để hỗ trợ một mẫu xe thể thao đa dụng chạy bằng pin mới và một mẫu xe wagon kiểu dáng đẹp, giống như tàu vũ trụ, có tên là Saloon.

Sau đó, thị trường thay đổi. Năm 2025, doanh số bán xe điện tại Mỹ giảm, chấm dứt nửa thập kỷ tăng trưởng kỷ lục. Sự suy giảm này đã ảnh hưởng đến phần lớn ngành công nghiệp, bao gồm cả Honda. Tại các buổi hội thảo sản phẩm riêng tư ở Nhật Bản, nơi các chuyên gia ô tô đánh giá các mẫu xe sắp ra mắt, sự đón nhận đối với các mẫu xe, bao gồm cả Saloon, khá lạnh nhạt.

Nội bộ công ty, niềm tin vào ban lãnh đạo bắt đầu lung lay. Các nhà phê bình cho rằng ông Mibe phần lớn vẫn ở ẩn tại Nhật Bản. Ông Mibe nắm quyền điều hành Honda khi các hạn chế do Covid-19 gây ra cản trở việc đi lại, nhưng ngay cả trong những năm sau đó, ông cũng chỉ đến Trung Quốc vài lần - trung tâm đổi mới xe điện toàn cầu, nơi Honda đang gặp khó khăn.

Một số người cho rằng ông Mibe quá chậm chạp trong việc thay đổi hướng đi ngay cả khi động lực thị trường thay đổi, bởi vì ông đã đặt cược di sản của mình quá chặt chẽ vào quá trình chuyển đổi sang xe điện của Honda.

Ông Mibe cũng gặp khó khăn trong việc thuyết phục các kỹ sư của Honda, theo Shigeo Makino, một nhà phê bình ô tô ở Tokyo. Nhiều kỹ sư đã dành cả sự nghiệp của mình để làm việc trên các động cơ đẳng cấp thế giới và ngần ngại thử những điều mới.

Trong các cuộc họp nội bộ, một số người đã rất ngạc nhiên khi ông Mibe nhận xét: “Chúng ta không cần phải chế tạo những động cơ nhiều dầu mỡ và có mùi khó chịu đó nữa”, ông Makino, người đã tham dự một số cuộc thảo luận khi đang viết sách về công nghệ của Honda, cho biết. Một số nhà phân tích và người trong nội bộ Honda cho rằng quyền lực ở cấp cao nhất của công ty quá lỏng lẻo. Ông Mibe giữ cả chức vụ giám đốc điều hành và chủ tịch hội đồng quản trị, một sự sắp xếp mà các chuyên gia về quản trị thường chỉ trích vì tập trung quyền lực và có khả năng làm suy yếu sự giám sát độc lập.

Những lo ngại về quản trị còn sâu xa hơn cả cấu trúc hội đồng quản trị, theo ông Nakanishi, một nhà phân tích. Trong lịch sử, Honda thường kết hợp một giám đốc điều hành đóng vai trò là người có tầm nhìn chiến lược với một phó giám đốc chịu trách nhiệm điều hành công việc hàng ngày. Tuy nhiên, tại Honda, “không có một người đứng thứ hai quyền lực nào để đối đầu với ông Mibe”, ông Nakanishi nói.

Vào cuối năm 2024, công ty đã tham gia đàm phán sáp nhập với đối thủ trong nước đang gặp khó khăn, Nissan Motor. Các cuộc thảo luận đã đổ vỡ trong vòng vài tháng. Vào tháng 3, Honda và Sony đã hủy bỏ kế hoạch phát triển các mẫu xe điện được mong đợi của họ. Tại một cuộc họp báo vào thời điểm đó, ông Mibe cho biết rằng “mặc dù đã cố gắng hết sức”, công ty vẫn phải ngừng phát triển ba mẫu xe điện chủ lực, bao gồm cả dòng Saloon. Hai tháng sau, Honda báo cáo khoản lỗ ròng hàng năm đầu tiên, do gánh nặng hơn 9 tỷ đô la chi phí tái cấu trúc và giảm giá trị tài sản liên quan đến việc đặt cược vào xe chạy bằng pin.

Trong những tháng gần đây, Honda đã công bố các biện pháp nhằm khôi phục tăng trưởng. Công ty cho biết vào tháng 5 rằng họ sẽ tập trung mạnh vào xe hybrid xăng-điện, giới thiệu 15 mẫu xe thế hệ tiếp theo vào năm 2030. Kết hợp với việc cắt giảm chi phí và phát triển sản phẩm nhanh hơn, chiến lược này nhằm mục đích đưa Honda trở lại mức lợi nhuận kỷ lục vào cuối thập kỷ này, ông Mibe cho biết.

Ông Mibe cũng thông báo rằng ông sẽ tạm thời giảm 30% lương và sẽ từ chức chủ tịch hội đồng quản trị và rời khỏi ủy ban đề cử của hội đồng quản trị, đồng thời cam kết tăng cường quản trị doanh nghiệp. Trong số 11 giám đốc ra tranh cử vào thứ Sáu, đa số sẽ là độc lập.

Ông Mibe cũng đang tranh cử lại, ông cho biết mình cảm thấy có trách nhiệm xây dựng lại khả năng cạnh tranh của Honda. Mặc dù sự thất vọng với khả năng lãnh đạo của ông vẫn còn, nhưng cơ sở cổ đông của Honda chủ yếu là các tổ chức Nhật Bản, những tổ chức truyền thống luôn ủng hộ ban quản lý.