Quy chuẩn quốc gia về trạm sạc xe điện: Cú hích cho mô hình eRoaming

Dữ liệu từ VETC cho thấy tỷ trọng xe năng lượng mới đăng ký tài khoản vọt từ mức vỏn vẹn 0,2% vào năm 2022 lên tới 28,9% trong nửa đầu năm 2026, trong đó riêng nhóm ô tô con và xe du lịch đã chiếm tới 57,56%.

Trước tốc độ chuyển dịch phương tiện nhanh chóng, mảnh ghép hạ tầng sạc không còn đơn thuần là câu chuyện mua sắm mặt bằng hay lắp đặt thiết bị, mà đã trở thành bài toán tổ chức vận hành hạ tầng mềm.

Sự xuất hiện của các văn bản pháp lý quan trọng trong năm 2026 như Thông tư 61 vừa được Bộ Công Thương ban hành quy định về quy chuẩn kỹ thuật trụ và trạm sạc xe điện, đang tạo ra hành lang kỹ thuật chuẩn hóa, chính thức kích hoạt cú hích cho mô hình sạc chuyển vùng liên thông (eRoaming) bùng nổ tại Việt Nam.

Nhìn lại bức tranh hạ tầng sạc giai đoạn đầu, ngoại trừ VinFast với hệ thống V-Green rộng khắp, việc mỗi hãng xe hay nhà đầu tư tự xây dựng một mạng lưới khép kín với ứng dụng, quy chuẩn kết nối và cơ chế thanh toán riêng đã tạo nên tình trạng phân mảnh hạ tầng. Đối với các nhà đầu tư trạm sạc (CPO), chi phí đầu tư đắt đỏ lên tới hàng tỷ đồng cho thiết bị, mặt bằng và đấu nối lưới điện nhưng lại rơi vào cảnh vắng khách, hiệu suất khai thác ghi nhận dưới 15–20%, kéo dài thời gian hoàn vốn cả chục năm và gây lãng phí nguồn lực xã hội.

Về phía người tiêu dùng thì đối mặt với việc rơi vào ma trận phân mảnh khi phải tải từ 5 đến 7 ứng dụng di động khác nhau, thực hiện chuỗi thao tác nạp tiền ký quỹ, đăng ký tài khoản phiền hà chỉ để di chuyển liên tỉnh. Sự bất tiện này trực tiếp châm ngòi cho "nỗi lo phạm vi di chuyển" và cản trở tâm lý chuyển đổi sang phương tiện xanh của số đông người dân.

Theo đại diện Cục Công nghiệp (Bộ Công Thương) chia sẻ tại họp báo ngày 7/10/2026, quy chuẩn mới tập trung vào 4 mục tiêu cốt lõi: an toàn, tương thích, minh bạch với người dùng và bảo vệ hệ thống điện quốc gia hướng tới sạc thông minh. Nhờ việc đưa các thiết bị sạc về những chuẩn kỹ thuật đồng bộ, Thông tư 61 đã tạo ra "ngôn ngữ chung" về mặt phần cứng cho toàn bộ hệ thống sạc trên toàn quốc.

Cần phải nhìn nhận một cách tường minh rằng, quy chuẩn kỹ thuật mang tính tương thích này không đồng nghĩa với việc bắt buộc mọi doanh nghiệp sở hữu trạm sạc phải mở cửa cho xe của các thương hiệu khác sử dụng.

Quyền quyết định hình thức kinh doanh, mở cửa hay đóng kín, vẫn hoàn toàn thuộc về mục tiêu thương mại và thỏa thuận riêng giữa các bên. Tuy nhiên, chính sự rõ ràng về mặt quy chuẩn kỹ thuật đã giải phóng các rào cản công nghệ, tạo điều kiện thuận lợi nhất để các bên tự nguyện bắt tay kết nối.

Sự xuất hiện của khung pháp lý chuẩn hóa từ Bộ Công Thương, kết hợp cùng 28 tiêu chuẩn kỹ thuật quốc gia do Bộ Khoa học và Công nghệ ban hành trước đó, đã tạo đòn bẩy trực tiếp cho mô hình eRoaming chính thức cất cánh.

eRoaming là mô hình tạo lớp kết nối chung cho phép người lái xe điện có thể tìm kiếm, kích hoạt và thanh toán tại trạm sạc của nhiều nhà vận hành khác nhau chỉ trên một nền tảng ứng dụng duy nhất.

Thực tế thị trường trạm sạc Việt Nam tính đến tháng 10/2026 phản ánh rất rõ hai trường phái vận hành. Một bên là các mạng lưới khép kín do hãng xe tự đầu tư, tiêu biểu nhất là V-Green của VinFast với quy hoạch hơn 150.000 cổng sạc trên 34 tỉnh thành, chủ yếu phục vụ cho hệ sinh thái xe điện VinFast.

Ở chiều ngược lại là làn sóng bùng nổ của khối trạm sạc đa thương hiệu và các hãng xe quốc tế như BYD, Geely, Ford, Porsche, Mercedes hay BMW – những đơn vị lựa chọn phát triển trạm tại đại lý hoặc hợp tác với bên thứ ba. Khối sạc mở chứng kiến sự trỗi dậy của hàng loạt CPO như Eboost (với hơn 2.500 điểm sạc), EV One (hơn 70 trạm và mục tiêu 600 đầu sạc vào 2028), FUTA EV Power (phát triển tại hệ thống bến xe Phương Trang với trụ sạc lên tới 240 kW), cùng các tên tuổi như Esky, EV Charge, Rabbit EV, ChargeLink, SmartCharge, NovaCharge.

Chính sự phân mảnh của khối trạm sạc đa thương hiệu đã tạo dư địa khổng lồ cho eRoaming phát huy tác dụng. Tính đến tháng 10/2026, sau thời gian ngắn triển khai, tính năng VETC Trạm sạc đã kết nối thành công với 7 đối tác CPO lớn, quy tụ hơn 350 trụ sạc tương đương với việc phủ sóng hơn 50% mạng lưới trạm sạc đa thương hiệu đang hoạt động tại Việt Nam. Mô hình này mang lại lợi ích kép vô cùng rõ nét cho cả hai đầu hệ sinh thái. Đối với người tiêu dùng, nó hiện thực hóa triết lý "từ nhiều App về 1 App", giúp họ minh bạch hóa thông tin về vị trí, giá cước, tình trạng trụ trống theo thời gian thực và thanh toán liền mạch qua ví điện tử VETC mà không cần ký quỹ riêng lẻ.

Sự phát triển của mô hình eRoaming tại Việt Nam hiện là xu hướng chung của các thị trường xe điện tiên tiến trên thế giới. Tại Mỹ, chính phủ liên bang khuyến khích các mạng sạc kết nối liên thông và bắt buộc chia sẻ dữ liệu vị trí, giá cước thời gian thực. Tại Châu Âu, các trạm sạc công cộng buộc phải minh bạch giá và không được phân biệt đối xử dịch vụ. Trong khi đó, Trung Quốc – thị trường xe điện lớn nhất thế giới – từ tháng 3/2026 đã áp dụng các tiêu chuẩn mới yêu cầu tất cả các nền tảng sạc phải trao đổi dữ liệu với nhau và kiểm tra khả năng tương thích giữa xe và thiết bị sạc.

Các quốc gia này cho thấy việc kết nối liên thông không làm mất đi tính cạnh tranh riêng của doanh nghiệp, mà thực tế làm gia tăng tổng quy mô thị trường nhờ giải tỏa tâm lý e ngại của người sử dụng.

Sự ra đời của Thông tư 61 từ Bộ Công Thương cùng hệ thống quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về trạm sạc không đơn thuần là một giải pháp quản lý hành chính, mà là cú hích định hình lại tương lai hạ tầng xe điện Việt Nam. Bằng việc thiết lập hành lang kỹ thuật chuẩn hóa, chính sách đã tháo gỡ rào cản công nghệ, biến eRoaming từ một khái niệm lý thuyết trở thành động lực phát triển thực tế.

Việc chuyển từ tư duy độc quyền khép kín sang kỷ nguyên kết nối mở không chỉ giúp tối ưu hóa nguồn lực đầu tư xã hội, nâng cao hiệu suất khai thác trạm sạc mà còn mang lại sự an tâm tuyệt đối cho người tiêu dùng.