Sự chững lại của Mỹ và đòn bẩy cho chuỗi cung ứng xe điện Trung Quốc

Khủng hoảng

Dấu hiệu cảnh báo mới nhất xuất hiện khi Stellantis tiết lộ khoản lỗ 26 tỷ USD từ một cuộc cải tổ kinh doanh lớn, bao gồm cả việc rút lui khỏi mảng xe điện, khiến giá cổ phiếu của công ty giảm hơn 20% cuối tuần qua. Giám đốc điều hành Antonio Filosa đã đổ lỗi cho việc đánh giá quá cao tốc độ chuyển đổi năng lượng.

Điều này diễn ra sau khi các nhà sản xuất ô tô khác tại Mỹ giảm đáng kể việc sản xuất xe điện thuần túy để tập trung vào các loại xe bán tải cỡ lớn ngốn xăng như Ford F-150 và SUV như Chevrolet Suburban. Các nhà sản xuất ô tô Trung Quốc lại đi theo hướng ngược lại và đang phát triển mạnh mẽ trên toàn cầu, dẫn đầu là xe điện.

Các nhà sản xuất ô tô truyền thống như General Motors và Ford Motor đã thua lỗ hàng tỷ USD từ xe điện và đang rút lui một phần do mất đi khoản tín dụng thuế liên bang và nhu cầu tiêu dùng yếu kém.

Ngay cả Tesla, hãng tiên phong trong ngành công nghiệp xe điện, cũng đang phải đối mặt với áp lực. Hãng xe này đã bị nhà sản xuất ô tô Trung Quốc BYD vượt qua về doanh số bán xe điện khi thương hiệu do Elon Musk dẫn đầu mất đi sức hút và thị phần tại châu Âu trong năm nay, trong khi BYD tăng cường xuất khẩu sang châu Âu và trên toàn thế giới. Tuần trước, Tesla cũng đã hủy bỏ hai mẫu xe điện lâu đời nhất và bán chạy nhất của mình để tái sử dụng một nhà máy ở Mỹ cho việc sản xuất robot hình người.

Sau nhiều năm dẫn đầu phong trào điện khí hóa, Musk dường như ngày càng tập trung vào những lĩnh vực khác, đặc biệt là robot, taxi tự lái và công ty trí tuệ nhân tạo của ông, mà ông đã sáp nhập với Space X trong thương vụ sáp nhập lớn nhất trong lịch sử.

Trong khi đó, thị phần toàn cầu của các thương hiệu Trung Quốc đã tăng gần 70% trong vòng 5 năm, và nhiều chuyên gia nhận thấy mối đe dọa đối với các nhà sản xuất ô tô của Mỹ, bao gồm cả sự gia nhập dự kiến của các thương hiệu Trung Quốc vào thị trường Mỹ.

Các nhà sản xuất ô tô toàn cầu lo ngại rằng các đối thủ Trung Quốc như BYD và Geely có thể tràn ngập thị trường toàn cầu, làm giảm sản lượng sản xuất trong nước và giá xe. Mỹ đã áp dụng chính sách bảo hộ bằng cách áp thuế 100% đối với xe điện nhập khẩu từ Trung Quốc, nhưng các nhà sản xuất ô tô Trung Quốc đã thâm nhập thị trường khắp châu Âu, Nam Mỹ và các nơi khác. Các công ty tại Mỹ, nơi ngành công nghiệp ô tô chiếm khoảng 5% tổng sản phẩm quốc nội, đang lo ngại về những hậu quả lâu dài.

“Ngành công nghiệp ô tô Trung Quốc đặt ra mối đe dọa hiện hữu đối với các nhà sản xuất ô tô truyền thống”, ông Terry Woychowski, cựu giám đốc điều hành của GM, hiện là chủ tịch bộ phận ô tô tại công ty tư vấn kỹ thuật Caresoft Global, cho biết.

“Rủi ro hiện hữu đối với ngành công nghiệp ô tô Mỹ không chỉ đến từ xe điện Trung Quốc, mà là sự kết hợp giữa hỗ trợ bền vững của chính phủ, chuỗi cung ứng tích hợp theo chiều dọc và tốc độ”, bà Elizabeth Krear, Giám đốc điều hành của Trung tâm Nghiên cứu Ô tô, cho biết. “Những lợi thế đó giúp giảm chi phí và đẩy nhanh tiến độ thực hiện. Đồng thời, sự bão hòa ở thị trường nội địa Trung Quốc đang thúc đẩy các nhà sản xuất ô tô mở rộng mạnh mẽ sang thị trường toàn cầu”.

Sự tăng trưởng của Trung Quốc

Các chuyên gia cho rằng sự tăng trưởng của Trung Quốc được thúc đẩy bởi nguồn vốn đầu tư của chính phủ dành cho các công ty cũng như văn hóa đổi mới và tốc độ mà quốc gia này đã thấm nhuần vào người lao động.

Thị trường Trung Quốc đang chậm lại và việc sử dụng công suất nhà máy dưới mức tối ưu cũng đã buộc các công ty phải bắt đầu xuất khẩu sang các thị trường ô tô lớn trên toàn cầu.

Sự mở rộng của xe điện tại Trung Quốc đặc biệt ấn tượng, với mức tăng gần 800% trên toàn cầu. Thị trường xe điện nói chung đang phát triển mạnh mẽ, chủ yếu nhờ doanh số bán hàng tại Trung Quốc tăng từ khoảng 572.300 chiếc năm 2020 lên 4,95 triệu chiếc năm 2025, theo GlobalData. Bên ngoài Trung Quốc, doanh số bán xe điện đã tăng hơn 1.300%, từ dưới 33.000 chiếc lên hơn 474.000 chiếc.

Trong khi thị trường Trung Quốc tăng trưởng, ba nhà sản xuất ô tô lớn của Detroit — GM, Ford và công ty mẹ của Chrysler là Stellantis (hiện không còn đặt trụ sở tại Mỹ) — đã giảm thị phần toàn cầu từ 21,4% năm 2019 xuống còn khoảng 15,7% năm 2025, theo S&P Global Mobility.

Điều này trái ngược với hai nhà sản xuất ô tô lớn nhất của Trung Quốc là BYD và Geely, vốn đã tăng trưởng từ thị phần dưới 3% lên khoảng 11,1%, theo S&P Global Mobility.

Việc mở rộng gần đây nhất được Trung Quốc công bố là sang Canada, một thị trường xe hơi tương đối nhỏ, nơi đã dỡ bỏ thuế suất 100% đối với xe nhập khẩu từ Trung Quốc trong bối cảnh tranh chấp thương mại với chính quyền Mỹ.

Điều này diễn ra sau sự tăng trưởng nhanh chóng của các nhà sản xuất ô tô Trung Quốc tại các khu vực có thu nhập thấp hơn, kém phát triển hơn, vốn là những thị trường tăng trưởng lâu đời của các nhà sản xuất ô tô Mỹ, chẳng hạn như Nam Mỹ, Ấn Độ và Mexico.

“Sự chuyển đổi sang xe điện đã giúp họ dễ dàng hơn, bởi vì họ có những sản phẩm phù hợp,” Al Bedwell, chuyên gia có trụ sở tại Anh và giám đốc hệ thống truyền động ô tô toàn cầu của GlobalDatanói. “Việc xe điện thực sự đã mở ra nhiều cơ hội”.

Bedwell cho biết Trung Quốc muốn giảm sự phụ thuộc vào dầu mỏ vì nước này không có trữ lượng dầu mỏ dồi dào. “Họ đã nhìn thấy cơ hội để trở thành người dẫn đầu”. ông nói thêm.

GlobalData dự báo xe điện Trung Quốc sẽ tiếp tục tăng trưởng trên toàn cầu, đạt khoảng 6,5 triệu chiếc vào năm 2030, tiếp theo là gần 8,5 triệu chiếc vào năm 2035. Điều đó bao gồm cả sự mở rộng liên tục tại Mỹ, nơi một số xe sản xuất tại Trung Quốc như Buick Envision đã được nhập khẩu trong những năm gần đây.

Bà Stephanie Brinley, nhà phân tích ô tô hàng đầu tại S&P Global Mobility, lưu ý rằng hãng Toyota Motor của Nhật Bản mất từ năm 1957 đến năm 2001 để đạt được 10% thị phần, trong khi Hyundai Motor của Hàn Quốc đạt được 10% sau 26 năm vào năm 2022.

“Vì Mỹ là một thị trường trưởng thành và doanh số bán hàng được dự báo sẽ duy trì ở mức từ 16 triệu đến 16,5 triệu chiếc cho đến ít nhất năm 2035, những hãng xe mới sẽ giành thị phần từ các thương hiệu và nhà sản xuất ô tô hiện có”, Brinley nói. “Tốc độ kết nối với người tiêu dùng và việc các nhà sản xuất ô tô nào sẽ mất doanh số hoặc thị phần vào tay đối thủ cạnh tranh mới vẫn còn phải chờ xem”.

Liên minh Đổi mới Ô tô (Alliance for Automotive Innovation), một nhóm vận động hành lang đại diện cho hầu hết các nhà sản xuất ô tô tại Mỹ, muốn ngăn chặn điều đó xảy ra. Vào tháng 12, liên minh này đã kêu gọi Quốc hội và chính quyền của ông Trump ngăn chặn các nhà sản xuất ô tô và pin tiên tiến do chính phủ Trung Quốc hậu thuẫn tiếp cận thị trường Mỹ để sản xuất.