Thỏa hiệp Pháp - Đức: Khi tính thực dụng định hình lại "cuộc cách mạng xanh" ô tô EU
Ngành công nghiệp ô tô châu Âu bước vào quý IV/2026 trong bối cảnh các định hướng chiến lược vĩ mô đang chịu sự điều chỉnh sâu sắc chưa từng có. Trọng tâm của sự chuyển dịch này xuất phát từ những biến động mới nhất trong các cuộc đàm phán giữa Pháp và Đức – hai nền kinh tế đầu tàu của Liên minh Châu Âu (EU) – nhằm đi đến một thỏa hiệp mang tính bước ngoặt đối với khung pháp lý khí thải và chính sách bảo hộ công nghiệp.
Sự điều chỉnh pháp lý lớn nhất tại châu Âu bắt nguồn từ quyết định của Ủy ban châu Âu hồi tháng 12/2025 khi đề xuất thay đổi căn bản quy định nguyên bản về việc cấm hoàn toàn xe động cơ đốt trong vào năm 2035.
Theo đề xuất sửa đổi mới nhất, thay vì yêu cầu cắt giảm 100% lượng khí thải CO₂ từ ống xả của ô tô mới kể từ năm 2035, khung chính sách sửa đổi đưa ra mức giảm bắt buộc 90%. Biên độ 10% phát thải còn lại được phép bù đắp thông qua các cơ chế liên quan đến việc tiêu thụ thép carbon thấp sản xuất nội khối EU, kết hợp với việc sử dụng nhiên liệu điện tử và nhiên liệu sinh học. Đây là kết quả trực tiếp từ áp lực chính trị và kinh tế mạnh mẽ từ Đức, Ý cùng các tập đoàn sản xuất ô tô lớn tại châu Âu, buộc Brussels phải từ bỏ cách tiếp cận cứng nhắc để chuyển sang mô hình linh hoạt hơn.
Động thái trực tiếp liên kết lượng khí thải ống xả xe cộ với việc tiêu thụ thép carbon thấp sản xuất tại châu Âu tạo ra một gạch nối chiến lược giữa chính sách khí hậu của ngành ô tô và sự sống còn của ngành công nghiệp nặng EU.
Đức liên tục duy trì quan điểm trung lập về công nghệ, kiên quyết bảo vệ phương án cho phép tiếp tục sử dụng động cơ đốt trong vận hành bằng nhiên liệu tái tạo hoặc nhiên liệu carbon thấp. Quan điểm này đóng vai trò tử huyệt đối với nền kinh tế Đức, nơi sở hữu chuỗi cung ứng công nghiệp phụ trợ khổng lồ và lực lượng lao động trình độ cao được xây dựng quanh nền tảng công nghệ động cơ đốt trong truyền thống.
Ở chiều ngược lại, Pháp tập trung ưu tiên cho chính sách công nghiệp mang tính bảo hộ nhằm đảm bảo các khoản trợ cấp và chi tiêu mua sắm công của EU được định hướng trực tiếp tới các sản phẩm sản xuất nội khối.
Tâm điểm của cuộc tranh luận nằm ở Đạo luật Tăng tốc Công nghiệp được đề xuất, trong đó áp đặt các quy định nghiêm ngặt về nhãn hiệu "Made in EU" và yêu cầu vết carbon thấp đối với các chương trình hỗ trợ công trong các lĩnh vực chiến lược như ô tô, thép, xi măng và nhôm.
Tranh chấp gay gắt giữa Paris và Berlin hiện tập trung vào khái niệm "châu Âu". Pháp kiên trì bảo vệ định nghĩa nghiêm ngặt, giới hạn phạm vi sản xuất trong 27 quốc gia thành viên EU. Trong khi đó, Đức thúc đẩy khái niệm "Sản xuất cùng châu Âu" (Made with Europe) nhằm mở rộng ưu đãi cho các sản phẩm đến từ các đối tác thương mại tự do thân thiết như Na Uy, Thụy Sĩ hay Canada – những quốc gia cung cấp quyền tiếp cận thị trường tương đương cho các doanh nghiệp EU.
Sự giằng co này phản ánh thực tế phức tạp của chuỗi cung ứng ô tô hiện đại, vốn không dừng lại ở ranh giới địa lý của 27 quốc gia thành viên. Chuỗi giá trị toàn cầu hiện nay đòi hỏi các vật liệu pin, chất bán dẫn, động cơ điện và linh kiện phức tạp phải đi qua nhiều quốc gia trước khi hoàn thiện lắp ráp. Đặc biệt, Vương quốc Anh và Thổ Nhĩ Kỳ hiện vẫn tích hợp sâu rộng vào quy trình sản xuất xe hơi châu Âu.
Mối quan hệ giữa EU và Anh đang đứng trước sức ép lớn khi các quy tắc xuất xứ nghiêm ngặt hơn đối với xe điện dự kiến sẽ có hiệu lực từ năm 2027. Do chuỗi cung ứng pin tại khu vực chưa phát triển đủ nhanh như kỳ vọng, cả nhà sản xuất châu Âu lẫn Anh đều đang tích cực vận động hành lang nhằm trì hoãn thời điểm áp dụng quy định này.
Để củng cố năng lực nội tại, châu Âu đã cam kết giải ngân gói ngân sách 1,8 tỷ euro dành riêng cho chiến lược Tăng cường Pin nhằm phát triển toàn diện chuỗi giá trị pin châu Âu. Mặc dù thị trường xe điện châu Âu vẫn ghi nhận tốc độ tăng trưởng tích cực – với số liệu khảo sát tại 16 quốc gia cho thấy xe điện chạy pin (BEV) đã chiếm hơn 25% tổng số xe đăng ký mới – sự phân hóa về sức mua và hạ tầng giữa các quốc gia thành viên vẫn còn rất lớn.
Thách thức lớn nhất đối với các tập đoàn ô tô châu Âu lúc này là việc phải đưa ra các quyết định đầu tư dài hạn trị giá hàng tỷ euro trong bối cảnh khung pháp lý sau năm 2030 vẫn chưa hoàn toàn cố định. Việc chuyển đổi dây chuyền nhà máy, xây dựng các tổ hợp gigafactory sản xuất pin và phát triển các khung gầm xe điện mới đòi hỏi tầm nhìn chiến lược và kế hoạch vốn trước nhiều năm.
Mặc dù thỏa thuận giữa Pháp và Đức chưa phải là quyết định pháp lý cuối cùng do vẫn cần sự phê chuẩn từ Nghị viện Châu Âu và sự đồng thuận của các quốc gia thành viên như Tây Ban Nha – nước đang tìm kiếm giải pháp dung hòa – nhưng sự nhất trí giữa Paris và Berlin đã tạo ra một khung thỏa hiệp mang tính định hướng quyết định.
