Cú sốc thị phần: Xe phương Tây mất dần hào quang tại thị trường lớn nhất thế giới

Giữa những năm 2010 là thời kỳ hoàng kim của các nhà sản xuất ô tô phương Tây tại Trung Quốc, thị trường ô tô lớn nhất thế giới. Các thương hiệu như Buick và Volkswagen phát triển mạnh mẽ khi tầng lớp người mua mới có quyền lực hơn không thể mua được xe nước ngoài nhanh chóng.

Nhà sản xuất ô tô phương Tây lớn nhất tại Trung Quốc, Volkswagen, chứng kiến ​​thị phần của các thương hiệu của mình giảm xuống còn 9,7% vào năm 2025 từ 14,7% vào năm 2015, theo dữ liệu từ công ty tư vấn ngành AlixPartners.

Nhà sản xuất ô tô Đức này hiện đang xem xét cắt giảm hàng chục nghìn việc làm trên toàn cầu, một phần do mất thị phần tại Trung Quốc. Lợi nhuận từ hoạt động kinh doanh tại Trung Quốc của Volkswagen đã giảm từ 5 tỷ USD xuống còn khoảng 228 triệu đến 684 triệu USD trong năm nay.

Hiện các công ty ô tô phương Tây phải đối mặt với sự cạnh tranh gay gắt từ các công ty địa phương mà họ từng dạy cách sản xuất ô tô. Theo AlixPartners, tổng thị phần của các thương hiệu Mỹ đã giảm từ 12% năm 2014 xuống còn 5% năm ngoái.

Ô tô Trung Quốc với nhiều tính năng hơn, công nghệ tốt hơn và giá cả cạnh tranh hơn chiếm 2/3 doanh số bán ô tô mới trong nước và gần như đã loại bỏ hoàn toàn các nhà sản xuất nước ngoài khỏi thị trường xe điện và xe hybrid cắm điện.

Ngay cả Tesla, hãng đã góp phần khơi mào cho sự bùng nổ xe điện ở Trung Quốc, cũng chứng kiến ​​thị phần của mình giảm sút tại đây.

Các thương hiệu Trung Quốc đã có lợi thế đi trước trong lĩnh vực xe điện một phần nhờ vào trợ cấp của chính phủ, nhưng họ đã gia tăng lợi thế cạnh tranh bằng cách hành động nhanh chóng, theo AlixPartners.

Những nhà sản xuất ô tô Trung Quốc đang hành động nhanh hơn nhiều so với các đối tác phương Tây, tránh các chu kỳ phát triển dài và thay vào đó tập trung vào việc sửa lỗi và nâng cấp phần mềm.

Nhiều công ty như XPeng, Li Auto và BYD thay thế hầu hết các mẫu xe của họ sau chu kỳ chỉ ba năm, trong khi các công ty như Ford Motor thường có chu kỳ thay thế mẫu xe là năm năm.

Trớ trêu thay, những yếu tố đã dẫn đến thành công của các nhà sản xuất ô tô truyền thống này giờ lại trở thành trở ngại cho sự phát triển của họ.

Các thương hiệu nước ngoài vẫn chiếm khoảng một nửa doanh số bán ô tô động cơ đốt trong, nhưng thị trường đang thu hẹp lại khi người tiêu dùng Trung Quốc chuyển sang xe điện.

Sự thống trị của các thương hiệu Trung Quốc vẫn đúng ngay cả khi thị trường nội địa của họ thu hẹp lại trong bối cảnh suy thoái kinh tế. Để đối phó, các nhà sản xuất ô tô này đang vươn ra toàn cầu, tập trung vào xuất khẩu. AlixPartners dự đoán xe hơi thương hiệu Trung Quốc sẽ chiếm 16% doanh số bán hàng tại châu Âu vào năm 2030, tăng từ 10% năm ngoái.

Hiện tại, thuế quan cao và lo ngại về an ninh quốc gia đang ngăn cản xe hơi Trung Quốc vào thị trường Mỹ. Nhưng để cạnh tranh với chúng ở bất cứ đâu, các thương hiệu phương Tây sẽ phải nhận ra rằng họ đang ở thế đường cùng.

Cơ quan Năng lượng Quốc tế ước tính rằng việc sản xuất một chiếc SUV điện cỡ nhỏ ở Trung Quốc rẻ hơn ít nhất 30% so với các nền kinh tế phát triển hơn, chủ yếu là do chi phí pin thấp hơn và chuỗi cung ứng phức tạp hơn.

Sự cạnh tranh trong nước Trung Quốc cũng đã thúc đẩy đổi mới. Các gã khổng lồ công nghệ như Xiaomi, Huawei và Alibaba hiện đang sản xuất xe điện, đưa công nghệ tiêu dùng vào ngành công nghiệp ô tô.

Khi ô tô ngày càng phụ thuộc vào phần mềm, từ hỗ trợ lái xe đến hệ thống giải trí, các công ty này đang mang lại cho các nhà sản xuất ô tô Trung Quốc một lợi thế khác.

Sự thay đổi này dễ thấy nhất bên trong nhà máy sản xuất xe điện của Xiaomi ở ngoại ô Bắc Kinh, nơi cứ khoảng 76 giây lại có một chiếc xe lăn bánh ra khỏi dây chuyền sản xuất.

Xiaomi chỉ mới ra mắt chiếc xe điện đầu tiên vào năm 2024 nhưng đã là một trong những thương hiệu bán chạy nhất Trung Quốc. Chiến lược của họ là kết nối ô tô với điện thoại, ứng dụng và thiết bị nhà thông minh để tạo ra một hệ thống duy nhất.

Các nhà sản xuất ô tô nước ngoài hiện đã buộc phải dựa vào Trung Quốc để cung cấp cho thị trường toàn cầu. Tesla xuất khẩu Model 3 sản xuất tại Thượng Hải sang châu Âu, trong khi Mini điện sản xuất tại Trung Quốc của BMW cũng được bán ở nước ngoài.

Các thương hiệu xe sang cũng đang chịu áp lực. Mẫu sedan hạng sang Maextro S800 của Huawei đã trở thành chiếc xe bán chạy nhất tại Trung Quốc với giá trên 100.000 USD (74.145 bảng Anh), vượt qua doanh số của các dòng xe nhập khẩu như Porsche Panamera và BMW 7 series cộng lại, vốn từng thống trị thị trường Trung Quốc.

Thị trường nội địa Trung Quốc đang hạ nhiệt trên diện rộng. Tăng trưởng đã chậm lại sau nhiều năm mở rộng, trong khi tình trạng dư thừa công suất và cuộc chiến giá cả khốc liệt đang làm giảm lợi nhuận trên toàn ngành.

Đó là một phần lý do tại sao các nhà sản xuất Trung Quốc đang mở rộng ra nước ngoài. Các thương hiệu như BYD, Chery và SAIC đang thâm nhập vào châu Âu và các thị trường mới nổi bất chấp thuế quan lên tới 45% tại EU.

Mẫu xe Jaecoo 7 của Chery đã trở thành một trong những mẫu xe mới bán chạy nhất tại Anh chỉ trong vòng 14 tháng kể từ khi ra mắt. Nhưng thuế quan hơn 100% đã thực sự loại bỏ các thương hiệu Trung Quốc khỏi thị trường Mỹ.

Các chuyên gia cảnh báo rằng khi ngày càng nhiều hoạt động sản xuất ô tô, công nghệ pin và phát triển phần mềm chuyển sang Trung Quốc, các trung tâm sản xuất ở Đông Nam Á và châu Âu có thể bị ảnh hưởng, tác động đến việc làm và nền kinh tế địa phương.