Mặt tối sau đà bùng nổ xuất khẩu: Khi ô tô Trung Quốc tìm đường sống ở nước ngoài
Làn sóng ô tô từ quốc gia tỷ dân tràn ngập các cảng biển quốc tế với tốc độ bùng nổ chưa từng có, tạo ra sức ép nghẹt thở lên các tập đoàn ô tô lâu đời như Toyota, Volkswagen hay Hyundai. Tuy nhiên, đằng sau bức tranh xuất khẩu bùng nổ và những tuyên bố về năng lực vươn tầm toàn cầu lại là một thực tế tàn khốc đang diễn ra ngay tại quê nhà.
Sân nhà mất đà
Theo số liệu từ Hiệp hội Xe du lịch Trung Quốc (CPCA), trong nửa đầu năm 2026, doanh số ô tô nội địa của Trung Quốc sụt giảm 2,3 triệu xe, tương đương mức giảm tới 20% so với cùng kỳ năm trước, xuống còn 1,47 triệu xe. Đây đã là tháng sụt giảm thứ 10 liên tiếp của thị trường xe hơi lớn nhất hành tinh, phản ánh tâm lý tiêu dùng thắt chặt do ảnh hưởng từ đợt suy thoái kéo dài của thị trường bất động sản và đà phục hồi kinh tế chậm chạp.
Xét trên tổng thể 6 tháng đầu năm 2026, sức tiêu thụ nội địa của Trung Quốc đã bốc hơi khoảng 2,3 triệu xe so với cùng kỳ, tương đương với mức sụt giảm bằng toàn bộ quy mô đăng ký xe mới trong nửa năm của toàn bộ thị trường Nhật Bản.
Ngay cả những tập đoàn ô tô hàng đầu quốc gia này cũng không tránh khỏi vòng xoáy suy giảm. Báo cáo kinh doanh 7 tháng đầu năm 2026 ghi nhận doanh số nội địa của BYD sụt giảm tới 35%. Việc giá nhiên liệu tăng cao bào mòn nhu cầu đối với xe động cơ đốt trong, cộng hưởng với sự thoái trào của dòng xe sedan phổ thông, đã đẩy các nhà máy lắp ráp ô tô Trung Quốc vào tình trạng dư thừa công suất nghiêm trọng.
Khi thị trường nội địa không còn đủ sức hấp thụ sản lượng khổng lồ từ các dây chuyền sản xuất bùng nổ, việc đẩy hàng ra nước ngoài trở thành lối thoát sinh tồn duy nhất cho các doanh nghiệp.
Nếu như trước đây, việc vươn tầm quốc tế của những thương hiệu lớn như BYD, Geely hay Chery được thúc đẩy bởi tham vọng khẳng định vị thế công nghệ, thì tính đến tháng 8/2026, đây đã trở thành một mệnh lệnh kinh tế bắt buộc.
Trong tháng 7/2026, đối lập hoàn toàn với đà lao dốc 20% trong nước, sản lượng xuất khẩu ô tô của Trung Quốc lại tăng vọt 88%, đạt 923.000 xe. Tính chung trong nửa đầu năm, kim ngạch xuất khẩu ô tô từ các cảng Trung Quốc đã tăng trưởng 71% so với cùng kỳ.
Những con số tăng trưởng xuất khẩu ấn tượng này chính là van xả áp giúp các hãng xe bù đắp cho đà sụt giảm doanh số tàn khốc ở thị trường nội địa.
Ví dụ điển hình như BYD đã bù đắp khoản sụt giảm 35% doanh số trong nước bằng đà tăng trưởng xuất khẩu tới 79% trong 7 tháng đầu năm 2026, với các thị trường trọng điểm mới nổi như Anh hay Brazil.
Theo Counterpoint Research, sự hiện diện áp đảo của ô tô Trung Quốc tại Châu Âu đang làm thay đổi cục diện cạnh tranh. Tại thị trường xe du lịch Châu Âu trong quý 1/2026, thị phần của các hãng xe Trung Quốc đã vọt từ 3% lên 16%, đặc biệt chiếm tới gần 25% tổng lượng xe điện xuất xưởng. Khác với cuộc trỗi dậy dựa trên chi phí và tiết kiệm nhiên liệu của Nhật Bản vài thập kỷ trước, lợi thế của ô tô Trung Quốc hiện nay rộng hơn rất nhiều, bao gồm sự làm chủ chuỗi cung ứng pin, phần mềm thông minh và chu kỳ phát triển sản phẩm siêu nhanh.
Làn sóng "tràn hàng" sang các thị trường toàn cầu
Tại thị trường châu Âu, khoảng cách đặc biệt rõ rệt ở phân khúc xe điện. Các thương hiệu Trung Quốc chiếm gần một phần tư lượng xe điện xuất xưởng của châu Âu, trong khi các nhà sản xuất ô tô Nhật Bản chỉ chiếm chưa đến 5%.
Ngày càng nhiều nhà sản xuất ô tô Trung Quốc cũng đang vượt ra ngoài việc chỉ xuất khẩu thuần túy và xây dựng nhà máy ở châu Âu. Các chuyên gia của Counterpoint dự báo các thương hiệu Trung Quốc sẽ chiếm hơn 20% thị trường xe du lịch nói chung của châu Âu và 29% thị trường xe điện vào năm 2030.
Là quốc gia láng giềng có đường biên giới liền kề và logistics thuận lợi, trong khi đó Việt Nam cùng các nước Đông Nam Á đang trở thành điểm đến ưu tiên hàng đầu trong chiến lược giải phóng hàng tồn kho của ô tô Trung Quốc.
Dữ liệu tổng hợp 7 tháng đầu năm 2026 từ VAMA và các đơn vị nhập khẩu cho thấy tổng quy mô tiêu thụ ô tô tại Việt Nam đạt trên 221.000 xe, trong đó nhóm xe nhập khẩu nguyên chiếc bứt phá mạnh tới 21%.
Đáng chú ý, lượng xe nhập khẩu nguyên chiếc từ Trung Quốc ghi nhận mức tăng trưởng vọt, thậm chí có những thời điểm vượt qua cả hai nguồn cung truyền thống là Thái Lan và Indonesia.
Để chen chân vào thị trường, các thương hiệu Trung Quốc liên tục áp dụng chiến lược phá đáy giá bán, chấp nhận hòa vốn hoặc cắt lỗ để giành giật từng phần trăm thị phần. Tuy nhiên, đòn bẩy giá rẻ này vô hình trung tạo ra phản ứng ngược, đẩy thị trường vào một vòng xoáy cạnh tranh đầy áp lực.
Dù các con số xuất khẩu đang tăng trưởng theo chiều thẳng đứng, chiến lược mượn đường nước ngoài để cứu sân nhà của ô tô Trung Quốc còn đang đối mặt với những rào cản địa chính trị và kinh tế ngày càng gay gắt.
Sự bùng nổ xuất khẩu ồ ạt do dư thừa năng lực sản xuất nội địa đang kích hoạt các hàng rào phòng thủ thương mại từ nhiều quốc gia. Việc Liên minh Châu Âu cùng nhiều thị trường lớn áp thuế đối ứng cao đối với xe điện Trung Quốc sẽ sớm làm suy giảm lợi thế cạnh tranh về giá, buộc các hãng xe phải chuyển hướng sang xây dựng nhà máy nội địa với chi phí đầu tư khổng lồ.
Hơn nữa, việc cạnh tranh bằng mọi giá tại các thị trường đang phát triển như Việt Nam mà thiếu đi hệ thống đại lý 3S phủ rộng, kho phụ tùng sẵn có và chiến lược bảo hộ giá trị xe cũ sẽ khiến các hãng xe Trung Quốc rất dễ rơi lại vào cái bẫy định kiến "xe giá rẻ, nhanh mất giá".
Sự bùng nổ xuất khẩu, do đó, chỉ là liều thuốc giảm đau tạm thời cho căn bệnh dư thừa công suất nội địa. Nếu không thể phục hồi sức mua nội địa và xây dựng được niềm tin chất lượng lâu dài tại các thị trường quốc tế, đà tăng trưởng xuất khẩu ấn tượng của ô tô Trung Quốc trong năm 2026 hoàn toàn có thể biến thành một cuộc khủng hoảng bong bóng trong những năm tiếp theo.
