Nếu trước đây pin lưu trữ thường được nhìn nhận như một cấu phần kỹ thuật bổ trợ, thì với cơ chế mới, BESS bắt đầu được định hình như một loại hình dịch vụ năng lượng có phương pháp xác định giá và cơ sở hợp đồng mua bán điện riêng...

Bộ Công Thương vừa ban hành Quyết định số 2987/QĐ-BCT phê duyệt khung giá phát điện cho hệ thống pin lưu trữ năng lượng (BESS) độc lập năm 2026.  Theo đó, mức giá tối đa (chưa bao gồm thuế giá trị gia tăng) là 3.209,98 đồng/kWh, áp dụng từ ngày 11/11/2026.

Khung giá điện theo quyết định 2987 dành riêng cho hệ thống lưu trữ điện năng hoạt động độc lập, không gắn với bất kỳ nguồn phát nào được cụ thể hóa bằng một mức giá tối đa, tạo cơ sở pháp lý cho việc phát triển các dự án lưu trữ điện quy mô lớn phục vụ hệ thống điện quốc gia.

LẦN ĐẦU TIÊN CÓ KHUNG GIÁ ĐIỆN CHO BESS

Quyết định 2987 được ban hành sau Quyết định 2946/QĐ-BCT ngày 5/11/2026 phê duyệt khung giá điện mặt trời năm 2026, trong đó đã phân biệt mức giá cho dự án có và không có hệ thống lưu trữ.

Hai quyết định ban hành về khung giá điện cho hai loại hình nguồn điện trong cùng một giai đoạn cho thấy định hướng chính sách năng lượng quốc gia đang mở rộng theo hai hướng song song: khuyến khích tích hợp BESS vào dự án điện mặt trời, đồng thời tạo cơ sở giá riêng cho hệ thống lưu trữ hoạt động độc lập.

Mức 3.209,98 đồng/kWh là giá tối đa áp dụng cho BESS hoạt động độc lập. Đối với điện mặt trời kết hợp BESS, mức giá tối đa phân theo vùng: miền Bắc 1.813,48 đồng/kWh, miền Trung 1.469,90 đồng/kWh, miền Nam 1.254,97 đồng/kWh. Với điện mặt trời nổi kết hợp BESS, mức tương ứng là 2.120,31 đồng/kWh, 1.703,21 đồng/kWh và 1.461,39 đồng/kWh.

Đây là mức giá trần, không phải giá cố định. Giá dịch vụ phát điện thực tế của từng dự án sẽ được xác định theo phương pháp quy định tại Thông tư 62/2025/TT-BCT, dựa trên chi phí đầu tư, vận hành và bảo trì trong toàn bộ vòng đời dự án, với tỷ suất hoàn vốn nội bộ (IRR) không vượt quá 12%.

Thông tư 62 cũng quy định đối tượng áp dụng cụ thể: các hệ thống BESS đấu nối vào hệ thống điện quốc gia từ cấp điện áp 110 kV trở lên, có công suất từ 10 MW trở lên, phục vụ nhu cầu hệ thống điện quốc gia và phù hợp với Quy hoạch điện quốc gia. Quy hoạch điện 8 (Quyết định 768/QĐ-TTg) đặt mục tiêu 10.000–16.300 MW BESS đến năm 2030.

Đối với điện mặt trời kết hợp BESS, Quyết định 2946 quy định hệ thống pin lưu trữ được sử dụng để tính toán khung giá phải có công suất tối thiểu bằng 10% công suất nhà máy điện mặt trời, với thời gian lưu trữ và xả điện hai giờ.

KHUYẾN KHÍCH ĐẦU TƯ, LẮP ĐẶT SỬ DỤNG BESS QUY MÔ CÔNG NGHIỆP

Theo nhận định của các các chuyên gia, khung giá phát điện cho hệ thống pin lưu trữ năng lượng mới ban hành sẽ tác động tới chuỗi nhà đầu tư, sản suất và tiêu thụ BESS.

Nhóm đầu tiên và chịu tác động trực tiếp nhất là các nhà đầu tư phát triển BESS độc lập. Trước Quyết định 2987, nhà đầu tư muốn phát triển dự án lưu trữ điện buộc phải gắn với nguồn phát để có cơ sở định giá, cấu trúc này làm tăng quy mô vốn và phức tạp hóa hồ sơ pháp lý. Khung giá mới cho phép tách bạch hai loại dự án, tạo thêm cơ sở để nhà đầu tư xây dựng phương án tài chính và tiến tới đàm phán hợp đồng mua bán điện.

Đây là tín hiệu có ý nghĩa đối với các quỹ đầu tư hạ tầng, doanh nghiệp năng lượng và nhà đầu tư quốc tế đang theo dõi thị trường lưu trữ điện tại Việt Nam. Tuy nhiên, mức giá 3.209,98 đồng/kWh mới là mức trần, không phải doanh thu được bảo đảm mặc nhiên cho mọi dự án. Giá thực tế còn phụ thuộc vào chi phí đầu tư và điều kiện hợp đồng cụ thể. Ràng buộc IRR dưới hoặc bằng 12% (quy định khống chế tỷ suất hoàn vốn nội bộ của một dự án đầu tư không được vượt quá mức trần 12%/năm), trong bối cảnh chi phí vốn hiện tại, là yếu tố mà nhà đầu tư cần tính toán kỹ trước khi đưa ra quyết định.

Nhóm thứ hai là các doanh nghiệp phát triển điện mặt trời đang hoặc sắp triển khai dự án. Khung giá năm 2026 phân biệt rõ mức giá cho dự án có và không có hệ thống lưu trữ, chênh lệch này có thể tạo động lực để nhà đầu tư xem xét tích hợp BESS ngay từ giai đoạn thiết kế, thay vì chỉ tập trung vào mở rộng công suất phát điện. Với các nhà máy điện mặt trời đã vận hành, cơ chế mới cũng mở ra triển vọng nghiên cứu phương án nâng cấp, bổ sung hệ thống lưu trữ.

Nhóm thứ ba, là các doanh nghiệp trong chuỗi cung ứng thiết bị và dịch vụ năng lượng. Nhu cầu đầu tư BESS tăng lên tạo thêm dư địa cho nhà sản xuất pin, nhà cung cấp bộ chuyển đổi công suất (PCS), hệ thống quản lý pin (BMS), hệ thống quản lý năng lượng (EMS), nhà thầu EPC và các đơn vị dịch vụ vận hành bảo dưỡng. Trong bối cảnh Việt Nam đang thúc đẩy phát triển công nghiệp hỗ trợ trong lĩnh vực năng lượng, đây là cơ hội để doanh nghiệp trong nước tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị lưu trữ điện.

Nhóm thứ tư, tác động gián tiếp hơn là các khu công nghiệp và doanh nghiệp sản xuất có nhu cầu tiêu thụ điện lớn. Các tập đoàn đa quốc gia ngày càng chú trọng đến dấu chân carbon của chuỗi cung ứng; khả năng tiếp cận nguồn điện sạch, ổn định và có thể chứng minh nguồn gốc đang trở thành một trong những tiêu chí trong quyết định lựa chọn địa điểm đầu tư.

Với nhà phát triển khu công nghiệp, việc kết hợp điện mặt trời mái nhà với hệ thống lưu trữ có thể góp phần hình thành mô hình hạ tầng công nghiệp xanh, tối ưu hóa chi phí điện và nâng cao năng lực cạnh tranh thu hút khách thuê.

Ở cấp độ từng doanh nghiệp, BESS có thể được sử dụng để quản lý phụ tải, hạn chế công suất đỉnh, hỗ trợ điện dự phòng và tối ưu hóa việc sử dụng điện mặt trời tự sản xuất. Tuy nhiên, cần phân biệt rõ: cơ chế giá dành cho BESS độc lập quy mô lớn theo Quyết định 2987 khác với mô hình lưu trữ phía sau công tơ tại nhà máy hoặc khu công nghiệp. Không phải mọi hệ thống pin lưu trữ đều thuộc đối tượng áp dụng khung giá phát điện theo quyết định này.

Với các doanh nghiệp sản xuất, hiệu quả đầu tư BESS trước hết cần được đánh giá dựa trên nhu cầu phụ tải thực tế, cơ cấu biểu giá điện, khả năng kết hợp với nguồn điện tại chỗ và chi phí đầu tư cụ thể, không phải chỉ dựa trên mức giá trần trong khung giá phát điện.

Dù vậy, việc cơ quan quản lý xác lập cơ chế giá cho BESS độc lập, đồng thời khuyến khích tích hợp lưu trữ trong các dự án điện mặt trời, được xem là tín hiệu tích cực đối với toàn bộ hệ sinh thái năng lượng sạch. Những dự án BESS độc lập đầu tiên triển khai dưới khung giá này sẽ là phép thử thực tế, cho thấy khoảng cách giữa khung pháp lý và thị trường còn bao xa, và những điều chỉnh nào cần tiếp tục trong các văn bản phía sau.

Về dài hạn, sự phát triển của thị trường BESS gắn với mục tiêu giảm phát thải, nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng và cam kết phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050 của Việt Nam, những mục tiêu đòi hỏi không chỉ khung giá, mà còn cả thị trường dịch vụ phụ trợ, cơ chế tài chính và năng lực cung ứng thiết bị đủ chiều sâu.