Số chuyển nguồn từ năm 2024 sang năm 2025 tương đương 67% tổng chi ngân sách năm 2024. Trước tình trạng vốn chờ dự án, kinh phí chờ nhiệm vụ, đại biểu Quốc hội đề nghị siết thời hạn chuyển nguồn, gắn trách nhiệm của người quyết định với hiệu quả giải ngân và sử dụng ngân sách…

Chiều 5/11, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ hai, Quốc hội khóa XVI, bên cạnh việc đánh giá cao nỗ lực của cơ quan soạn thảo trong tiếp thu, chỉnh lý dự thảo Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất), các đại biểu quốc hội cho rằng việc hợp nhất Luật Ngân sách nhà nước và Luật Đầu tư công không nên chỉ dừng ở việc tích hợp các quy định pháp luật, mà cần hướng tới sự thống nhất trong tư duy quản trị, quy trình quản lý và trách nhiệm giải trình đối với nguồn lực quốc gia.

BẤT CẬP TRONG PHÂN CHIA NGUỒN THU TIỀN SỬ DỤNG ĐẤT

Một trong những nội dung được đại biểu quan tâm là cơ chế phân chia nguồn thu tiền sử dụng đất, tiền thuê đất đối với trường hợp nhà đầu tư tự nguyện ứng trước kinh phí bồi thường, giải phóng mặt bằng và được khấu trừ vào nghĩa vụ tài chính về đất đai.

Đại biểu Đoàn Thị Lê An (Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Cao Bằng) cơ bản nhất trí với nguyên tắc phân chia khoản thu theo tỷ lệ ngân sách trung ương hưởng 15%, ngân sách địa phương hưởng 85% đối với địa phương nhận bổ sung cân đối từ ngân sách trung ương.

Vấn đề này, bà Đoàn Thị Lê An cho rằng khoản kinh phí được khấu trừ không làm phát sinh dòng tiền thực tế tương ứng vào ngân sách địa phương. Trong khi đó, địa phương vẫn phải hạch toán, phân chia khoản thu theo quy định và cân đối nguồn lực để hoàn trả phần ngân sách trung ương được hưởng. Cách xử lý này có thể gây khó khăn cho những địa phương chưa tự cân đối được thu, chi; đồng thời làm giảm tính chủ động trong quản lý ngân sách.

Do đó, bà Lê An đề nghị cơ quan soạn thảo bổ sung quy định cụ thể về nguyên tắc hạch toán, xử lý khoản kinh phí nhà đầu tư đã ứng trước và phân chia nguồn thu, bảo đảm phù hợp với thực tế, không gây ảnh hưởng bất hợp lý đến khả năng cân đối ngân sách địa phương.

“Khoản 4 Điều 102 đã có quy định chuyển tiếp, cho phép ngân sách địa phương hưởng 100% đối với khoản thu tương ứng với kinh phí nhà đầu tư thực tế ứng trước trước ngày 1/1/2026 nếu đáp ứng các điều kiện của Luật, Tuy nhiên, quy định này chưa giải quyết đầy đủ các trường hợp phát sinh sau thời điểm trên” 

Đồng tình với quan điểm này, đại biểu Nguyễn Đặng Ân (Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Lạng Sơn) cho biết, trong thực tế, các khoản kinh phí nhà đầu tư ứng trước đôi khi được thực hiện theo cơ chế ghi thu - ghi chi ngân sách. Cách hạch toán này tạo ra số thu trên sổ sách nhưng không phát sinh dòng tiền thực tế.

Đại biểu đề nghị Bộ Tài chính chủ trì, phối hợp với các địa phương rà soát toàn bộ số liệu, hoàn thiện quy định chuyển tiếp để xử lý dứt điểm những vướng mắc, tránh phát sinh khó khăn trong quá trình quyết toán ngân sách địa phương.

CHUYỂN NGUỒN NGÂN SÁCH GẮN VỚI TRÁCH NHIỆM GIẢI NGÂN

Một vấn đề khác được nhiều đại biểu đề cập là tình trạng chuyển nguồn kéo dài qua nhiều năm, dẫn đến tình trạng vốn chờ dự án, kinh phí chờ nhiệm vụ, làm giảm hiệu quả sử dụng ngân sách. Dẫn số liệu từ báo cáo thẩm tra, đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn (Đoàn đại biểu Quốc hội TP. Hải Phòng) cho biết số chuyển nguồn từ năm 2024 sang năm 2025 tương đương 67% tổng số thực chi ngân sách nhà nước năm 2024.

Từ thực tế này, đại biểu đề nghị giữ thời hạn chuyển nguồn đến hết ngày 31/12 năm sau đối với tất cả các khoản chi, ngoại trừ chi phí thực hiện chính sách tiền lương. Quá thời hạn trên, các khoản chưa sử dụng phải bị hủy bỏ và hoàn trả ngân sách.

Đáng chú ý, đại biểu đề xuất thay thế quy định về cam kết giải ngân bằng cơ chế gắn trách nhiệm trực tiếp với người quyết định chuyển nguồn. Theo đó, người quyết định chuyển nguồn phải chịu trách nhiệm về kết quả giải ngân; kết quả này cũng cần trở thành căn cứ khi giao dự toán ngân sách năm tiếp theo.

“Không nên coi chuyển nguồn là giải pháp mặc nhiên để xử lý tình trạng chậm giải ngân. Người có thẩm quyền quyết định chuyển nguồn phải chịu trách nhiệm về hiệu quả sử dụng vốn; đồng thời cần xác định rõ trách nhiệm của chủ đầu tư và người đứng đầu nếu tiến độ thực hiện chậm do nguyên nhân chủ quan”.

đại biểu Lê Hữu Trí Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Khánh Hòa

Theo các đại biểu, mục tiêu hoàn thiện Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất) không chỉ là giải ngân hết vốn, mà quan trọng hơn là bảo đảm mỗi đồng ngân sách được sử dụng đúng mục tiêu, đúng thời điểm, tạo giá trị thiết thực cho nền kinh tế và nâng cao chất lượng đời sống nhân dân.

Giải trình, tiếp thu ý kiến đại biểu Quốc hội, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết các ý kiến tại phiên thảo luận ở tổ và hội trường cơ bản thống nhất với sự cần thiết hợp nhất Luật Ngân sách nhà nước và Luật Đầu tư công thành Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất).

"Đối với dự toán năm 2027, Bộ Tài chính báo cáo Quốc hội mức tăng thu 9,1% so với ước thực hiện năm 2026, trong khi mục tiêu tăng trưởng kinh tế đặt ra trên 10% và lạm phát được kiểm soát ở mức 4,5%. Đảng ủy Bộ Tài chính đã có nghị quyết giao nhiệm vụ, trong đó yêu cầu không được xây dựng dự toán thu thấp hơn thực tế, không phản ánh thiếu các nguồn thu phù hợp với điều kiện kinh tế và không được giấu nguồn thu để tạo thành tích tăng thu trong những năm sau. Các trường hợp cố tình vi phạm sẽ bị xử lý".

Liên quan đến công tác xây dựng dự toán, Bộ trưởng thừa nhận việc phân tích, dự báo thời gian qua còn hạn chế, chưa theo kịp diễn biến kinh tế trong nước và thế giới. Chẳng hạn, dự toán tăng trưởng năm 2025 được xây dựng ở mức 6%, nhưng kết quả thực hiện cả năm đạt 8,02%.

Theo Bộ trưởng, một trong những nguyên nhân khiến kết quả thu ngân sách tăng cao so với dự toán là nguồn thu tiền sử dụng đất tăng lên sau khi tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong thực hiện Luật Đất đai năm 2024, cùng với một số khoản thu bất thường khác.

Về thời hạn phân bổ chi tiết dự toán, Bộ trưởng cho biết trong thực tế có những nhiệm vụ, chương trình, dự án đã được bố trí trong dự toán từ đầu năm nhưng chưa đủ điều kiện để phân bổ chi tiết. Cơ quan soạn thảo sẽ tiếp thu ý kiến đại biểu, quy định thời hạn phân bổ chi tiết chậm nhất đến ngày 31/12.

Trường hợp muốn tiếp tục sử dụng ngân sách sau thời hạn này, Chính phủ phải báo cáo Ủy ban Thường vụ Quốc hội; Ủy ban nhân dân phải báo cáo Hội đồng nhân dân cùng cấp. Một số khoản chi đặc thù gắn với con người, chương trình, dự án khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chương trình trọng điểm quốc gia sẽ được xem xét theo quy định riêng, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn nêu.

Đối với chi chuyển nguồn, Bộ trưởng đồng tình với ý kiến đại biểu về việc khối lượng chuyển nguồn những năm qua còn lớn, nguyên nhân chủ yếu do nguồn thu ngân sách tăng mạnh vào thời điểm cuối năm.

Để khắc phục, dự thảo luật đã quy định cụ thể các điều kiện được phép chuyển nguồn, thời hạn chuyển nguồn tối đa đến ngày 31/12 năm sau và danh mục các nguồn kinh phí được chuyển nguồn. Những khoản không thuộc danh mục này sẽ phải hủy hoặc thu hồi, nhằm tăng cường kỷ luật, kỷ cương ngân sách.