Thương mại tăng trưởng vững cùng việc nhân dân tệ được dùng nhiều hơn trong thanh toán đang đưa hệ thống thanh toán xuyên biên giới bằng nhân dân tệ của Trung Quốc hướng tới năm sôi động nhất kể từ khi ra mắt năm 2015…

Theo tính toán của hãng tin Bloomberg dựa trên dữ liệu hệ thống, trong 10 tháng đầu năm nay, Hệ thống Thanh toán Liên ngân hàng Xuyên biên giới (CIPS) của Trung Quốc đã xử lý 182,8 nghìn tỷ nhân dân tệ (tương đương 27,4 nghìn tỷ USD), cao hơn tổng giá trị giao dịch của cả năm 2025.

Cột mốc này phản ánh đà thúc đẩy mạnh mẽ của chiến dịch quốc tế hóa nhân dân tệ, trong bối cảnh giới lãnh đạo cao nhất Trung Quốc muốn xây dựng một “đồng tiền mạnh”. Đồng thời, đây cũng là thước đo cụ thể cho nỗ lực nâng cao vị thế của nhân dân tệ trong thương mại và tài chính toàn cầu.

“Giá trị thanh toán qua CIPS năm nay có thể lập kỷ lục nhờ Trung Quốc tiếp tục thúc đẩy hệ thống này. Đồng thời, các khoản thanh toán quốc tế của Trung Quốc tăng lên khi khối lượng thương mại và đầu tư mở rộng. Cả hai xu hướng này nhiều khả năng sẽ tiếp tục”, ông Dariusz Kowalczyk, Giám đốc chiến lược khu vực châu Á của ngân hàng Banco Bilbao Vizcaya Argentaria, nhận định.

Đà tăng năm nay diễn ra sau một năm 2025 tăng trưởng chậm lại rõ rệt. Theo tính toán của Bloomberg, tốc độ tăng giá trị giao dịch hàng năm qua CIPS khi đó giảm còn 3%, từ mức 43% của năm 2024.

Ông Kowalczyk cho rằng xu hướng chậm lại này phần nào xuất phát từ hiệu ứng nền cao sau mức tăng vượt trội của năm 2024. Ông nhận định CIPS có thể đã khai thác được phần lớn những thị trường dễ kết nối, cũng như nhóm doanh nghiệp trong nước đủ khả năng thuyết phục đối tác nước ngoài thanh toán bằng nhân dân tệ qua hệ thống.

Ngoài ra, CIPS còn đối mặt với sự cạnh tranh ngày càng lớn từ các nước khác đang thúc đẩy mạng lưới thanh toán riêng.

Dù vậy, nhu cầu qua hệ thống CIPS từng có những đợt tăng vọt. Theo tờ Shanghai Securities News của Trung Quốc, hồi tháng 4 năm nay, CIPS xử lý mức kỷ lục 1,22 nghìn tỷ nhân dân tệ (khoảng 183 tỷ USD) chỉ trong một ngày. Nguyên nhân được cho là căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông và sự ổn định tương đối của nhân dân tệ.

Bên cạnh khối lượng giao dịch, Bắc Kinh còn ưu tiên mở rộng mạng lưới. Theo tờ China Daily, tính tới cuối năm 2025, CIPS có 193 thành viên trực tiếp và 1.573 thành viên gián tiếp tại 124 quốc gia và vùng lãnh thổ, so với 19 và 176 khi hệ thống ra mắt năm 2015. Đơn vị vận hành CIPS Co Ltd cho biết dịch vụ của hệ thống đã tiếp cận hơn 5.000 tổ chức ngân hàng tại 190 quốc gia và vùng lãnh thổ.

Từ ngày 1/2/2026, quy tắc nghiệp vụ sửa đổi của CIPS hỗ trợ dịch vụ thanh toán đồng thời giữa nhân dân tệ và ngoại tệ, tức hai đồng tiền trong một giao dịch xuyên biên giới được quyết toán cùng lúc. Quy tắc mới cũng cho phép thành viên trực tiếp ở nước ngoài chỉ định bất kỳ thành viên trực tiếp đủ điều kiện nào làm đơn vị lưu ký, không nhất thiết là ngân hàng trong nước.

Giáo sư Ju Jiandong của Trường Tài chính PBC thuộc Đại học Thanh Hoa nhận định điều này sẽ giúp giảm đáng kể rào cản gia nhập đối với các ngân hàng nước ngoài.

“Ý nghĩa của CIPS nằm ở chỗ hạ tầng tài chính này vận hành tốt và luôn sẵn sàng, để các khoản thanh toán xuyên biên giới có thể dễ dàng chuyển sang kênh này khi cần. Do đó, việc số thành viên trực tiếp và gián tiếp của CIPS tăng đều có lẽ còn quan trọng hơn giá trị giao dịch hàng năm”, bà Ding Shuang, nhà kinh tế trưởng phụ trách khu vực Trung Quốc đại lục và Bắc Á của ngân hàng Standard Chartered, nhận định với Bloomberg.

Tuy nhiên, nếu chỉ nhìn vào dữ liệu của Hệ thống Truyền tin Liên ngân hàng Toàn cầu (SWIFT), vai trò của nhân dân tệ trong thanh toán quốc tế lại cho thấy một bức tranh khác.

SWIFT là mạng lưới truyền thông điệp thanh toán giữa các ngân hàng ở nhiều nước và chấp nhận mọi loại tiền tệ, trong khi CIPS là hạ tầng chỉ dành riêng cho các khoản thanh toán bằng nhân dân tệ.

Theo Viện Kinh tế Quốc tế Peterson (PIIE), tỷ trọng nhân dân tệ trong tổng giá trị thanh toán toàn cầu trên mạng SWIFT đạt đỉnh 4,7% vào tháng 7/2024, sau đó giảm còn khoảng 2,75%. Dữ liệu tháng 6/2026 của SWIFT cho thấy nhân dân tệ chiếm dưới 3% giá trị thanh toán toàn cầu, so với 51% của USD, 22% của euro và 7% của bảng Anh.

PIIE cho rằng một nguyên nhân có thể là ngày càng nhiều giao dịch nhân dân tệ được thực hiện qua CIPS mà không đi qua SWIFT, khiến dữ liệu của SWIFT phản ánh thiếu mức độ sử dụng thực tế của đồng tiền này. 

Hồi tháng 4, South China Morning Post (SCMP) dẫn lời các nhà phân tích cho rằng nhu cầu thanh toán bằng nhân dân tệ tăng lên trong bối cảnh căng thẳng tại Trung Đông, qua đó đẩy giá trị giao dịch trong một ngày qua CIPS lên mức kỷ lục 1,22 nghìn tỷ nhân dân tệ.

Vào đầu tháng 9, ông Martin Chorzempa, nhà nghiên cứu cao cấp của Viện Kinh tế Quốc tế Peterson (PIIE), nhận định cuộc khủng hoảng tại eo biển Hormuz dường như đã giúp CIPS tăng trưởng trở lại, dù ông không giải thích cụ thể cơ chế tác động.