Sau hơn một năm cả nước vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp, yêu cầu đổi mới phương thức lãnh đạo, cầm quyền theo Nghị quyết 28-NQ/TW trở nên cấp thiết. Điều này nhằm bảo đảm hệ thống chính trị tinh gọn thực sự đi đôi với hiệu lực và hiệu quả.

Phát biểu tại phiên khai mạc Hội nghị lần thứ tư Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nêu rõ: “Mô hình tổ chức thay đổi đòi hỏi hoàn thiện đồng bộ phương thức lãnh đạo, cầm quyền. Không thể chỉ sắp xếp lại bộ máy mà giữ nguyên cách làm việc không còn phù hợp”.

Luận điểm này trở thành định hướng quan trọng) để sơ kết 5 năm thực hiện Nghị quyết số 28-NQ/TW, ngày 17/11/2022 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khoá XIII về tiếp tục đổi mới phương thức lãnh đạo, cầm quyền của Đảng đối với hệ thống chính trị trong giai đoạn mới.

Khi cấp huyện không còn, quan hệ Trung ương – tỉnh – xã trở nên trực tiếp hơn, mọi hạn chế trong phương thức lãnh đạo đều bộc lộ rõ nét hơn bao giờ hết. Do đó, việc sơ kết thực hiện Nghị quyết 28 không chỉ là đánh giá kết quả, mà còn là cơ hội để điều chỉnh mạnh mẽ cách Đảng lãnh đạo trong điều kiện tổ chức mới.

PHÂN CẤP PHẢI ĐI ĐÔI VỚI ĐIỀU KIỆN, TRÁCH NHIỆM PHẢI GẮN VỚI THẨM QUYỀN

Trong bài phát biểu khai mạc Hội nghị lần thứ tư, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đặc biệt nhấn mạnh yêu cầu làm rõ quan hệ giữa quyền hạn, trách nhiệm và điều kiện thực hiện trong mô hình chính quyền địa phương hai cấp.

Đó là: “Không chuyển việc xuống dưới khi thiếu người, thiếu nguồn lực; không can thiệp làm mất quyền chủ động đã giao. Trách nhiệm tập thể và cá nhân phải được phân định, không chồng lấn hoặc thay thế nhau”. Đây chính là “chìa khóa” để cụ thể hóa Nghị quyết 28 trong điều kiện mới.

Trước đây, khi còn cấp huyện, nhiều việc được “đệm” qua một tầng trung gian. Cấp tỉnh giao việc, cấp huyện tiếp nhận rồi mới xuống xã. Nay quan hệ trở nên thẳng hơn. Nếu không làm rõ ngay từ đầu thẩm quyền của từng cấp, rất dễ rơi vào hai cực: Một là cấp tỉnh vẫn bao biện, ôm việc nhỏ; hai là cấp tỉnh “đẩy” hết việc xuống xã mà không bảo đảm cán bộ, kinh phí, dữ liệu và hạ tầng số.

Thực tiễn một năm qua cho thấy, những nơi làm tốt là nơi cấp ủy tỉnh, thành phố xác định rõ mình phải tập trung vào công việc chiến lược, điều phối nguồn lực và hỗ trợ những việc vượt khả năng của xã, phường; còn cấp ủy xã, phường phải thực sự trở thành cấp lãnh đạo gần dân nhất, giải quyết công việc thường xuyên trên địa bàn.

Nghị quyết 28 đã khẳng định nguyên tắc quyền lực đi đôi với trách nhiệm. Trong mô hình chính quyền địa phương hai cấp, nguyên tắc này phải được thể hiện rõ hơn. Mỗi quyết định phân cấp cần đi kèm câu hỏi cụ thể: Ai chịu trách nhiệm chính? Nguồn lực nào được bảo đảm? Chế tài nào nếu không hoàn thành? Nếu không trả lời được những câu hỏi này, phân cấp sẽ chỉ mang tính hình thức, và nguy cơ “tinh gọn nhưng thiếu hiệu quả” sẽ hiện hữu.

LẤY HIỆU QUẢ PHỤC VỤ NHÂN DÂN LÀM THƯỚC ĐO CUỐI CÙNG

Một điểm quan trọng khác thể hiện trong phát biểu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm là yêu cầu nâng cao chất lượng lãnh đạo từ khâu phát hiện vấn đề, dự báo, lựa chọn phương án đến quyết định, kiểm tra và điều chỉnh. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm lưu ý cần khắc phục tình trạng “nhiều văn bản, nhiều cuộc họp nhưng công việc chậm chuyển biến”.

Đây cũng chính là điểm Nghị quyết 28 đã cảnh báo từ năm 2022: Chỉ ban hành văn bản mới khi thật sự cần thiết; văn bản phải có trọng tâm, trọng điểm, tính dự báo cao và bám sát thực tiễn.

Trong điều kiện mô hình mới, yêu cầu này càng trở nên cấp thiết. Cấp xã sau sáp nhập có quy mô lớn hơn, địa bàn rộng hơn. Nếu vẫn duy trì cách làm việc cũ – ban hành nhiều văn bản chung chung, tổ chức nhiều cuộc họp mà thiếu kiểm tra, thiếu hỗ trợ – thì bộ máy dù tinh gọn vẫn có thể trở nên nặng nề trong mắt người dân.

Ngược lại, nếu cấp ủy và chính quyền các cấp thực sự đổi mới phong cách làm việc, lấy dữ liệu làm cơ sở tham mưu, lấy kết quả giải quyết công việc và sự hài lòng của Nhân dân làm thước đo, thì mô hình chính quyền địa phương hai cấp sẽ phát huy được ưu thế vốn có: Gần dân hơn, thông suốt hơn, trách nhiệm rõ hơn.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cũng nhấn mạnh phải bảo đảm “con người, thẩm quyền và nguồn lực ngay khi quyết định”. Đây là điểm then chốt để tránh tình trạng “quyết sách đúng nhưng thực thi yếu”.

Trong mô hình mới, cán bộ cấp xã chính là lực lượng quyết định chất lượng phục vụ Nhân dân hàng ngày. Nếu không có cơ chế điều động, biệt phái, đào tạo và hỗ trợ kịp thời từ cấp tỉnh; nếu không có môi trường để người có đức, có tài được trọng dụng và người yếu kém được thay thế kịp thời, thì mọi chủ trương đổi mới phương thức lãnh đạo sẽ khó đi vào cuộc sống.

Đồng thời, phải thực sự dựa vào Nhân dân. Niềm tin của Nhân dân không đến từ khẩu hiệu, mà từ việc lắng nghe, tiếp thu ý kiến đúng, giải quyết quyền lợi chính đáng và sửa chữa khuyết điểm của cán bộ, đảng viên. Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội cần được phát huy đúng vai trò giám sát, phản biện, bảo đảm Nhân dân tham gia đóng góp chủ trương, giám sát thực hiện và thụ hưởng thành quả. Đây chính là nền tảng để củng cố đại đoàn kết và quy tụ sức mạnh dân tộc trong giai đoạn mới.

Yêu cầu đổi mới phương thức lãnh đạo, cầm quyền phải đồng bộ với mô hình tổ chức mới đã được khẳng định rõ qua bài phát biểu khai mạc của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại Hội nghị Trung ương 4. Nghị quyết 28-NQ/TW vẫn là nền tảng, nhưng cách thực hiện phải được điều chỉnh mạnh mẽ cho phù hợp với cấu trúc chính quyền địa phương hai cấp. Trọng tâm không còn là “sắp xếp xong”, mà là “vận hành hiệu quả”.

Để làm được điều đó, cần kiên quyết khắc phục bao biện và buông lỏng; phân cấp thực chất gắn với điều kiện và trách nhiệm; lấy hiệu quả phục vụ Nhân dân làm thước đo cuối cùng; và bảo đảm con người, thẩm quyền, nguồn lực ngay từ khi quyết định.

Chỉ khi đó, mô hình mới mới thực sự trở thành động lực để nâng cao năng lực lãnh đạo, cầm quyền của Đảng, xây dựng hệ thống chính trị tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới